II PK 266/12

Sygn. akt II PK 266/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący)

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa S. R.

przeciwko I. Sp. z o.o. w R.

o odszkodowanie z umowy o zakazie konkurencji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 5 kwietnia 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

W sprawie z powództwa S. R. przeciwko „I." Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością z siedzibą w R. o odszkodowanie za okres obowiązywania

umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy Sąd Rejonowy w W.

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 26 września 2011 r.

zasądził od pozwanego pracodawcy na rzecz powoda S. R. kwotę 17.190,14 zł

brutto tytułem odszkodowania za okres dwudziestu dwóch miesięcy obowiązywania

umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy wraz z ustawowymi

odsetkami za każdy miesiąc, za okres od 1 kwietnia 2008 r. do 31 stycznia 2010 r.,

liczonymi od kwot po 781,37 zł od pierwszego dnia miesiąca za poprzedni miesiąc

do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w W. Wydział Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację pozwanej spółki. Sąd Okręgowy uznał,

że umowa o zakazie konkurencji, mimo iż jest uregulowana w Kodeksie pracy

stanowi w rzeczywistości umowę o charakterze cywilnoprawnym, w związku z czym

nie ma do takich umów zastosowania art. 18 § 1 i 2 Kodeksu pracy. Zgodnie jednak

z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca

na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny

skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności

prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Umowa o zakazie konkurencji po

ustaniu stosunku pracy, jak wynika z ww. przepisów, może być ukształtowana

jedynie jako umowa odpłatna, czego pozwany pracodawca nie uczynił. Z

zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że

pozwany pracodawca nie zwolnił powoda z obowiązków wynikających z zawartej

umowy, natomiast powód przez okres 3 lat po ustaniu stosunku pracy owego

zakazu przestrzegał. Biorąc pod uwagę trzyletni okres przedawnienia,

przedawnieniu uległa płatność rat od 1 do 14, czyli za okres od 1 lutego 2007 r. do

31 marca 2008 r. Natomiast bieg przedawnienia dla kolejnych rat uległ przerwaniu

w dniu 30 kwietnia 2011 r., zatem powodowi przysługuje odszkodowanie za

nieprzedawnione 22 miesiące, licząc od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 stycznia

2010 r. Wobec braku stosownego zapisu w umowie o zakazie konkurencji zawartej

między stronami, regulującego wysokość odszkodowania należnego powodowi Sąd

3

przyjął, że powodowi należy się odszkodowanie stanowiące 25 % wynagrodzenia

powoda.

Wyrok Sądu Okręgowego w W. Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 5 kwietnia 2012 r., wydany w sprawie sygn. Akt […], zaskarżył pozwany w

całości skargą kasacyjną. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I „naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy: art. 378 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania

cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) [dalej k.p.c.] wskutek niedokonania oceny

i rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów, przejawiające się w

pominięciu zarzutu błędnej wykładni art. 1012

§ 3 k.p.; uchybienie powyższej

regulacji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uznanie, że 1012

§ 3

k.p. odnosi wysokość odszkodowania do wynagrodzenia otrzymanego (a nie

wynagrodzenia, jakie pracownik mógłby otrzymać) oraz do okresu zatrudnienia, a

więc od powstania do ustania stosunku pracy, prowadzi do wniosku, że sądy

orzekające w przedmiotowej sprawie błędnie ustaliły wysokość odszkodowania

dochodzonego przez powoda;

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez wadliwe uzasadnienie

zaskarżonego orzeczenia uniemożliwiające kontrolę kasacyjną w zakresie sposobu

wykładni art. 1012

§ 3 k.p. w części dotyczącej podstawy ustalenia wysokości

odszkodowania oraz przyczyn wyrażenia poglądu prawnego, polegającego na

uznaniu, że art. 1012

§ 3 k.p. przewidujący inny skutek aniżeli nieważność

czynności prawnej polegającej na zawarciu nieodpłatnej umowy o zakazie

konkurencji po ustaniu stosunku pracy;

II. Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 1012

§ 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.

Nr 24, poz. 141) [dalej k.p.] w zw. z art. 1012

§ 1 k.p., polegające na uznaniu, że w

sytuacji, gdy strony nie przewidziały odszkodowania w umowie o zakazie

konkurencji po ustaniu stosunku pracy, pracownikowi należy się odszkodowanie w

wysokości określonej w art. 1012

§ 3 k.p. podczas, gdy hipotezą normy prawnej,

rekonstruowanej na podstawie tego przepisu, jest objęta jedynie sytuacja ustalenia

odszkodowania w wysokości niższej aniżeli 25 % wynagrodzenia otrzymanego

przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający

4

okresowi obowiązywania zakazu konkurencji, natomiast uregulowanie tej umowy

jako nieodpłatnej powoduje nieważność czynności prawnej;

- błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art.

300 k.p. w zw. art. 1012

§ 1 i 3 k.p. polegające na uznaniu, że istnieje przepis

przewidujący inny skutek aniżeli nieważność czynności prawnej, polegającej na

zawarciu nieodpłatnej umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, a w

konsekwencji niezastosowanie sankcji nieważności dla takiej czynności prawnej;

- błędną wykładnię art. 1012

§ 3 k.p. polegające na uznaniu, że minimalne

odszkodowanie wynosi 25% wynagrodzenia, jakie pracownik pobrałby w okresie

trwania zakazu konkurencji, gdyby w tym czasie pracował w sytuacji, gdy

prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że wysokość

minimalnego odszkodowania odnosi się do wynagrodzenia otrzymanego, a nie

wynagrodzenia, jakie pracownik mógłby otrzymać, oraz do okresu trwania

zatrudnienia, a więc od powstania do ustania stosunku pracy, w konsekwencji

czego minimalne odszkodowanie jest więc równe 25% kwoty wynagrodzenia

rzeczywiście otrzymanego w okresie trwania stosunku pracy”.

Wskazując na powyższe wniósł o „uchylenie zaskarżonego wyroku w całości

oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zmianę wyroku Sądu Rejonowego w

W. z dnia 26 września 2011 r., wydanego w sprawie […] w punkcie I, III, IV, V

poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz

pozwanej kosztów zastępstwa procesowego za I instancję wg norm przepisanych

oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu w tym kosztów

zastępstwa procesowego za II instancję wg norm przepisanych; ewentualnie:

uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie; w każdym przypadku wniósł o:

zasądzenie od powoda S. R. na rzecz pozwanej I. Sp. z o.o. z siedzibą w R.

kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg

norm przepisanych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest częściowo zasadna.

5

Nastąpiło naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

wadliwe uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia, uniemożliwiające kontrolę

kasacyjną w zakresie sposobu wykładni art. 1012

§ 3 k.p. w części dotyczącej

podstawy ustalenia wysokości odszkodowania.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie III CSK 48/12

(LEX nr 1293776) wyraził pogląd, że art. 328 § 2 k.p.c. ma na podstawie art. 391 §

1 k.p.c. w postępowaniu apelacyjnym odpowiednie zastosowanie, co oznacza, że

uzasadnienie sądu apelacyjnego nie musi zawierać wszystkich elementów

wymaganych dla uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, jednak powinno

zawierać takie elementy, które ze względu na treść apelacji i zakres rozpoznania,

są niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie wyroku musi być

zrozumiałe i dokładnie wyjaśniać, na jakich ustalonych przez sąd faktach wyrok się

opiera i w jaki sposób fakty te sąd kwalifikuje w ramach zastosowanych przepisów

prawa materialnego. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku sądu

drugiej instancji polega na ocenie wszystkich istotnych zarzutów prawnych

podniesionych w apelacji. Na aprobatę zasługuje również stanowisko zawarte w

wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2012 r., sygnatura akt IV CSK 76/12

(LEX nr 12298151), iż uchybienie przez sąd drugiej instancji treści art. 328 § 2 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia nie

odpowiadającego wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis, może wyjątkowo

wypełniać podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. Ma to

miejsce wówczas, gdy wskutek uchybienia wymaganiom określającym zasady

motywowania orzeczeń nie poddaje się ono kontroli kasacyjnej, w szczególności

gdy uzasadnienie nie ma wszystkich koniecznych elementów, bądź zawiera takie

braki, które ją uniemożliwiają. Zastosowanie przepisów prawa materialnego do

niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego oznacza wadliwą subsumcję tego

stanu do zawartych w nich norm prawnych, a brak stosownych ustaleń uzasadnia

zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego

zastosowanie.

Zgodnie z art. 1012

§ 1 k.p.c. - przepis art. 1011

§ 1 stosuje się odpowiednio,

gdy pracodawca i pracownik mający dostęp do szczególnie ważnych informacji,

których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, zawierają umowę o

6

zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. W umowie określa się także okres

obowiązywania zakazu konkurencji oraz wysokość odszkodowania należnego

pracownikowi od pracodawcy, z zastrzeżeniem przepisów § 2 i 3. W myśl § 3 tego

artykułu odszkodowanie, o którym mowa w § 1, nie może być niższe od 25%

wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy

przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji;

odszkodowanie może być wypłacane w miesięcznych ratach. W razie sporu o

odszkodowaniu orzeka sąd pracy.

Sąd Najwyższy w wyroku z 2 lutego 2012 r., w sprawie II PK 130/11 (OSNP

2013/1-2/6) wyraził pogląd, że wysokość odszkodowania za powstrzymanie się od

działalności konkurencyjnej po ustaniu zatrudnienia jest określona samodzielnie w

art. 1012

§ 3 k.p. i zależy od realnie otrzymywanego wynagrodzenia, a nie od

wynagrodzenia urlopowego. Podzielając konstatacje, zawarte w uzasadnieniu w/w

wyroku, Sąd Najwyższy w niniejszym składzie uznał, że umowa o zakazie

konkurencji po ustaniu zatrudnienia jest odrębną umową od umowy o pracę i innych

podstaw nawiązania stosunku pracy. Owa odrębność wyraża się przede wszystkim

w wymaganiu zawarcia jej w szczególnej formie, w szczególnych w stosunku do

umowy o pracę warunkach jej wykonywania, w tym w szczególnej

odpowiedzialności za jej niewykonywanie oraz swoistym unormowaniu

odszkodowania za powstrzymanie się od działań konkurencyjnych. Odrębność tę

potwierdzają przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28

maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w

sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt

pracowniczych (Dz.U. Nr 62, poz. 286). Owa odrębność powoduje, że umowę tę

można kwalifikować jako umowę z pogranicza prawa pracy i prawa cywilnego, co

nakazuje ostrożność przy stosowaniu do tej umowy rozporządzenia urlopowego per

analogiam. Kodeks pracy unormował i ukształtował wysokość odszkodowania za

powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej po ustaniu zatrudnienia

samodzielnie, uzależniając jego minimalną wysokość od wynagrodzenia realnie

otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres

odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji (art. 1012

§ 3 k.p.). W

owym uzależnieniu wysokości odszkodowania od wynagrodzenia otrzymanego

7

odzwierciedla się bezpośrednio i wprost ekwiwalentność świadczenia pracodawcy

za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. Dlatego też Kodeks pracy nie

odesłał w zakresie sposobu liczenia owego wynagrodzenia, a zatem i

odszkodowania, do rozporządzenia urlopowego. Co więcej, wskazuje, że chodzi o

„otrzymane” wynagrodzenie, a nie wynagrodzenie umówione. Ponadto

ustawodawca odnosi odszkodowanie do terminu prawnego wynagrodzenia, a nie

dochodu, przychodu, zarobku, przez co trzeba rozumieć tylko składniki

wynagrodzenia w sensie prawnym. Stąd do puli wynagrodzenia otrzymanego nie

będą zaliczane wszelkie odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za projekty

wynalazcze etc.

Innymi słowy - zdaniem Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej

sprawie - minimalne odszkodowanie, o którym mowa w art. 1012

§ 3 k.p., oznacza

sumę otrzymanych (a nie uśrednionych) składników wynagrodzenia za pracę w

okresie równym okresowi obowiązywania zakazu podejmowania działalności

konkurencyjnej (por. J. Iwulski, W. Sanetra: Kodeks Pracy - Komentarz, Warszawa

2011, s. 736). Wynagrodzenie to może różnić się od wynagrodzenia umówionego i

od wynagrodzenia, które w przyszłości otrzymałby pracownik, gdyby pracował.

Niewątpliwie jednak jest świadczeniem ekwiwalentnym w tym sensie, że odnosi się

do realnie otrzymanego wynagrodzenia. Odszkodowanie to należy obliczać przy

uwzględnieniu tzw. kwot brutto, tj. przed obciążeniem ich koniecznymi daninami o

charakterze publicznym.

Sąd Okręgowy w zaskarżonym wyroku nie dokonał własnych ustaleń,

fragmentarycznie odnosząc się do ustaleń Sądu pierwszej instancji, z których

wynika, że S. R. w dniu 30 października 2006 r. zawarł z prezesem zarządu

pozwanej: „I.” spółki z o.o. z siedzibą w R. umowę o pracę, która zawierała punkt, w

którym zakazywała powodowi świadczenia pracy, w tym usług oraz konsultacji

bezpośrednio lub pośrednio innej firmie, która konkuruje z pozwaną przez trzy lata

po rozwiązaniu stosunku pracy, bez odszkodowania. Powód przez okres 3 lat po

zaprzestaniu zatrudnienia w dniu 31 stycznia 2007 r. w firmie „I.” powstrzymywał się

od zatrudnienia w konkurencyjnych firmach oraz dotrzymał tajemnicy produkcji.

Powód złożył pozew w dniu 30 kwietnia 2011 r., przerywając tym samym bieg

przedawnienia. Zdaniem Sądu Rejonowego powodowi przysługiwało

8

odszkodowanie za nieprzedawnione 22 miesiące, licząc od dnia 1 kwietnia 2008 r.

do dnia 31 stycznia 2010 r. Wobec braku stosownego zapisu w umowie o zakazie

konkurencji zawartej miedzy stronami, regulującego wysokość odszkodowania

należnego powodowi, Sąd pierwszej instancji przyjął, że powodowi należy się

odszkodowanie stanowiące 25% wynagrodzenia powoda, tj. 781,37 zł miesięcznie

(25% od kwoty 3.125,48 zł). W związku z powyższym Sąd zasądził od pozwanego

na rzecz powoda kwotę 17.190,14 zł brutto (22 razy 781,37 zł) tytułem

odszkodowania za okres dwudziestu dwóch miesięcy obowiązywania umowy o

zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Sąd Okręgowy, w uzasadnieniu wyroku, nie odniósł się do ustaleń Sądu

pierwszej instancji, że średnie miesięczne wynagrodzenie powoda z trzech

ostatnich miesięcy zatrudnienia, liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy,

wynosiło 3.125,48 brutto, a powodowi należy się odszkodowanie stanowiące 25%

tego wynagrodzenia, tj. 781,37 zł miesięcznie. W apelacji pozwany kwestionował

wysokość oraz podstawę obliczenia odszkodowania, natomiast Sąd Okręgowy nie

wyjaśnił, dlaczego zaaprobował podstawę obliczenia odszkodowania według reguł

urlopowych. Powinność rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza, między

innymi, nakaz wzięcia pod uwagę, rozważenia i oceny wszystkich podniesionych w

apelacji zarzutów i wniosków; nierozpoznanie zarzutów apelacji stanowi obrazę art.

378 § 1 k.p.c. Użyte w art. art. 378 § 1 k.p.c. sformułowanie, iż sąd drugiej instancji

rozpoznaje sprawę „w granicach apelacji” oznacza, że sąd odwoławczy dokonuje

m.in. własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo

poprzestając na materiale zebranym w pierwszej instancji. (por. m.in. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r., I CSK 606/11, LEX nr 1232456). To, czy

uczyniono zadość temu obowiązkowi powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu

wyroku Sądu drugiej instancji. Wskazać bowiem należy, że w uzasadnieniu wyroku

sądu odwoławczego muszą być zawarte elementy wymienione w art. 328 § 2 k.p.c.,

przy uwzględnieniu charakteru orzeczenia drugoinstancyjnego (art. 391 k.p.c.); to

ostatnie stwierdzenie dotyczy przede wszystkim nakazu ustosunkowania się do

zarzutów apelacji i wyjaśnienia dlaczego zarzuty zostały uznane za zasadne lub

bezzasadne. Sąd drugiej instancji nie zastosował się do tych zasad w zakresie

zarzutu naruszenia art. 1012

§ 3 k.p. Konstruując w apelacji zarzut naruszenia art.

9

1012

§ 3 k.p., skarżący również wskazał, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej

wykładni tego przepisu poprzez uznanie, że minimalne odszkodowania wynosi 25

% wynagrodzenia, jakie pracownik pobrałby w okresie trwania zakazu konkurencji,

gdyby w tym czasie pracował. Skarżący wskazał, że prawidłowa wykładnia tego

przepisu prowadzi do wniosku, że wysokość minimalnego odszkodowania odnosi

się do wynagrodzenia otrzymanego, a nie wynagrodzenia, jakie pracownik mógłby

otrzymać, oraz do okresu trwania zatrudnienia, a więc od powstania do ustania

stosunku pracy.

Wobec okoliczności, iż Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku nie zajął stanowiska we wskazanym wyżej w przedmiocie, a z treści

rozstrzygnięcia wynika, że zaaprobował wykładnię art. 1012

§ 3 k.p. dokonaną

przez Sąd Rejonowy, uzasadniona jest konstatacja niewłaściwej wykładni

omawianego przepisu, która mogła doprowadzić do ustalenia nieprawidłowej

wysokości odszkodowania.

Nie można natomiast podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, iż w sytuacji, gdy

strony umowy o zakazie konkurencji nie zawarły warunków odpłatności,

pracownikowi nie przysługuje odszkodowanie w wysokości określonej w art. 1012

§

3 k.p.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2003 r., III PZP

16/03 (OSNP 2004, nr 7, poz. 116), w razie nieuzgodnienia przez strony stosunku

pracy odszkodowania za powstrzymanie się od prowadzenia działalności

konkurencyjnej (art. 1012

§ 1) pracownikowi – zgodnie z art. 56 k.c. w zw. z art. 300

k.p. – przysługuje odszkodowanie w minimalnej wysokości określonej w art. 1012

§

3 k.p. Nieuzgodnienie w umowie o zakazie konkurencji odszkodowania,

przysługującego pracownikowi za okresowe powstrzymanie się od prowadzenia

działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku, nie mogło prowadzić do

stwierdzenia „w całości” nieważności tego wzajemnego zobowiązania prawa pracy.

Z mocy prawa sankcja nieważności dotyka bowiem wyłącznie umowy o zakazie

konkurencji, która nie została zawarta na piśmie (art. 1013

k.p.). A contrario

oznacza to skuteczność pisemnych umów o zakazie konkurencji, których

ewentualne wady lub braki powinny być usuwane przez zastosowanie reguł

normujących skutki tych wzajemnych czynności prawnych (art. 56 k.c. w związku z

10

art. 300 k.p.) lub prawnych zasad interpretacji tego rodzaju oświadczeń woli (art. 65

k.c. w związku z art. 300 k.p.). Uzgodnienie wzajemnie zobowiązującej umowy o

zakazie konkurencji wywołuje bowiem nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również

te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych

zwyczajów (art. 56 k.c. i art. 487 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Umowy te

należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają okoliczności, w których wzajemne

oświadczenia woli zostały złożone (art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Ponadto

strony powinny wykonywać tego rodzaju wzajemne zobowiązanie zgodnie z jego

treścią oraz w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu, a

także zasadom współżycia społecznego lub istniejącym w tym zakresie ustalonym

zwyczajom (art. 354 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Stanowisko zawarte w tej uchwale i jej uzasadnieniu zostało zaaprobowane

w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego skargę

kasacyjną, w razie nieokreślenia wysokości odszkodowania może znaleźć

zastosowanie również art. 58 § 1 i 3 k.c. w tej części, która przewiduje, że w

miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie

przepisy ustawy. Umowa o zakazie konkurencji jest zatem ważna, a były pracownik

ma prawo do odszkodowania w wysokości określonej w § 3 art. 1012

k.p. (por. K.

Jaśkowski – Komentarz do Kodeksu pracy 2013 r.).

W wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r., I PK 161/07, OSNP 2009/3-4/42, Sąd

Najwyższy zajął stanowisko, że wysokość odszkodowania należnego pracownikowi

za powstrzymanie się od prowadzenia działalności konkurencyjnej w stosunku do

byłego pracodawcy (art. 1012

§ 3 k.p.), jeżeli stosunek pracy trwał krócej niż

umowny okres zakazu konkurencji po ustaniu zatrudnienia, powinna być odniesiona

do okresu, przez jaki byłego pracownika ma obowiązywać zakaz konkurencji, a nie

do okresu jego faktycznego zatrudnienia. Zawarte w art. 1012

§ 3 k.p.

sformułowanie „odszkodowanie, o którym mowa w § 1, nie może być niższe od

25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku

pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji”

powinno być zatem interpretowane w taki sposób, aby podstawą ustalenia

odszkodowania należnego pracownikowi było wynagrodzenie otrzymywane przez

niego przed ustaniem stosunku pracy, ale przez okres nie krótszy niż okres

11

obowiązywania zakazu konkurencji, nawet jeżeli faktyczne zatrudnienie trwało

krócej.

Uzasadnione podstawy kasacyjne powodują konieczność uchylenia

zaskarżonego orzeczenia (art. 39815

§ 1 k.p.c.). O kosztach postępowania przed

Sądem Najwyższym orzeczono w oparciu o art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 391

§ 1 i art. 39821

k.p.c.