IV CSK 658/12

Sygn. akt IV CSK 658/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 maja 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Krzysztof Pietrzykowski

Protokolant Bogumiła Gruszka

w sprawie z powództwa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

w Warszawie

przeciwko R. O.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 23 maja 2013 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 czerwca 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną;

zasądza od pozwanego na rzecz strony powodowej kwotę

2700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 9 stycznia 2012 r. utrzymał w mocy

nakaz zapłaty, którym zgodnie z żądaniem pozwu orzeczono, że pozwany R. O.

ma zapłacić na rzecz powodowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

(dalej jako ARiMR) w Warszawie kwotę 82 812,38 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 18 sierpnia 2011 r.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym.

W dniu 22 listopada 2005 r. strony zawarły umowę o dofinansowaniu

projektu, na podstawie której ARiMR udzieliła pozwanemu prowadzącemu

gospodarstwo rolne w gminie M. pomocy finansowej w kwocie 50.000 zł. Kwotę tę

pozwany wydatkował w całości. W § 5 umowy pozwany zobowiązał się do

wykonania określonych w niej obowiązków, w tym zgodnie z jego pkt. 9 i 10 do

„uzupełnienia wykształcenia w celu spełnienia wymogu dotyczącego kwalifikacji

zawodowych w przypadku gdyby wymóg ten nie był spełniony w dniu złożenia

wniosku i dofinansowania realizacji projektu" oraz przedłożenia powódce

dokumentów potwierdzających wypełnienie tego zobowiązania przed upływem 5 lat

od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego. W umowie postanowiono,

że w razie niewykonania przez pozwanego co najmniej jednego zobowiązania

powódce przysługuje prawo żądania zwrotu udzielonej pomocy wraz z odsetkami

(6 ust. 1 pkt 3). Na zabezpieczenie zobowiązania pozwany wystawił weksel

in blanco, na podstawie którego powódka po jego wypełnieniu dochodziła zapłaty.

Pozwany oświadczył we wniosku o przyznanie dofinansowania, że znane mu są

warunki i kryteria udzielenia dofinansowania realizacji projektu w zakresie

ułatwienia startu młodym rolnikom i przyznał, że na dzień 21 lipca 2005 r., to jest

dzień rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa nie spełnia kryterium kwalifikacji

zawodowych oraz oświadczył, że uzupełni wykształcenie w ciągu 5 lat od

rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa. Wówczas posiadał podstawowe

wykształcenie rolnicze i legitymował się zaświadczeniem KRUS, że został

ubezpieczony z dniem 31 sierpnia 2005 r., nie miał więc wymaganego stażu pracy

jako rolnik i nie wykazał posiadania stażu pracy mierzonego okresem

3

ubezpieczenia w systemie rolniczych ubezpieczeń społecznych w charakterze

rolnika lub domownika lub okresem, w którym wnioskodawca był posiadaczem

gospodarstwa rolnego. Podczas trwania umowy pozwany nie podjął próby

uzupełnienia wykształcenia, nie zwracał się do powódki z wnioskiem

o przedłużenie terminu do wykonania tego obowiązku, ani o zwolnienie od niego

z powodu siły wyższej, nie zwracał się też o wyjaśnienie zapisów umowy.

W odpowiedzi na przypomnienie powódki o wynikających z umowy obowiązkach

pozwany oświadczył, że zostaną one wykonane w ciągu 5 lat od rozpoczęcia

prowadzenia gospodarstwa. Termin do uzupełnienia przez pozwanego warunku

kwalifikacji upłynął 21 lipca 2010 r. i do tego dnia pozwany nie dostarczył

dokumentu stwierdzającego jego wypełnienie. Pozwany jest dopiero w trakcie

uzupełniania wykształcenia rolniczego, uczy się w Centrum Kształcenia

ustawicznego o profilu rolniczym i jest na II z IV wymaganych semestrów.

Przy dokonywaniu oceny prawnej przytoczonych ustaleń Sąd Okręgowy

powołał się na wskazane w §10 umowy rozporządzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 3 września 2004 r. w sprawie przyjęcia Sektorowego

Programu Operacyjnego "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego

oraz rozwoju obszarów wiejskich 2004 -2006 r." (Dz. U. Nr 197, poz. 2032) oraz

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie

Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego, „Restrukturyzacja

i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-

2006" (Dz. U. 207, poz. 2117), które przewidywały konieczność posiadania

odpowiednich kwalifikacji zawodowych przez rolników wnioskujących o przyznanie

pomocy finansowej w dacie składania wniosku o jej udzielenie. Zgodnie

z przepisami załącznika do rozporządzenia z dnia 8 września 2004 r. pomoc

mogła być przyznana rolnikowi posiadającemu wykształcenie wyższe lub średnie

rolnicze, zasadnicze zawodowe wykształcenie rolnicze lub tytuł kwalifikacyjny w

zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni

staż pracy w gospodarstwie rolnym, wykształcenie wyższe na kierunku innym niż

rolniczy i co najmniej 3-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym albo wykształcenie

wyższe na kierunku innym niż rolniczy i ukończone studia podyplomowe na

kierunku związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie nierolnicze i co

4

najmniej 3-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym, wykształcenie podstawowe lub

zasadnicze zawodowe i co najmniej 5-letni staż w gospodarstwie rolnym (okres

w którym wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu w KRUS jako

domownik oraz okres, w którym rolnik prowadził przejęte gospodarstwo rolne).

W przepisach załącznika do rozporządzenia z dnia 8 września 2004 r.

przewidziano nadto, że w przypadku gdy wnioskodawca nie spełnienia wymagań

w zakresie kwalifikacji zawodowych pomoc może być przyznana pod warunkiem,

że uzupełni swoje wykształcenie w okresie w ciągu 5 lat od chwili podjęcia

prowadzenia gospodarstwa.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów pozwanego, że w umowie nie ustalono

terminu wykonania zobowiązania i w tym zakresie przyjął za wiążące zobowiązanie

złożone w odpowiedzi na pismo ARiMR, w którym pozwany sam określił ten termin.

Jako pozbawioną znaczenia dla oceny wykonania umowy przez pozwanego ocenił

okoliczność, że zgodnie z jego twierdzeniami uzupełnił on staż pracy

w gospodarstwie rolnym do okresu 5 lat wymaganego przy podstawowym

wykształceniu, gdyż nie było to przedmiotem jego zobowiązania. Przy wykładni

powołanych uprzednio przepisów krajowych regulujących pomoc unijną na

dostosowanie gospodarstw do standardów Unii, Sąd Okręgowy miał na uwadze

przepisy rozporządzenia Rady (RE) nr 1257/1999 z 17 maja 1999 r. w sprawie

wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu

Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre

rozporządzenia z (Dz. U. UE. L. 160 z dnia 26 czerwca 1999 r., - dalej jako

rozporządzenie nr 1257/1999), a nadto szczegółowe zasady stosowania tego

rozporządzenia określone w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 817/2004 (Dz. U. UE,

L. 153 z dnia 30 kwietnia 2004 r. - dalej jako rozporządzenie nr 817/2004).

W rozporządzaniu nr 1257/1999 wskazano, że rolnik, któremu ma być przyznana

pomoc musi posiadać odpowiednią wiedzę i umiejętności zawodowe (rozdział II art.

8). Zgodnie z art. 4 ust. 1 (sekcja 2) rozporządzenia nr 817/2004 r. warunki

ustanowione w art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1257/1999 muszą być spełnione

w chwili podjęcia indywidualnej decyzji o przyznaniu wsparcia, zaś na podstawie

z art. 4 ust.2 rozporządzenia nr 817/2004 okres 5 lat może być przyznany w celu

spełnienia wymogów między innymi odnoszących się do umiejętności i kompetencji

5

zawodowych. Analiza przytoczonych regulacji unijnych doprowadziła Sąd

Okręgowy do wniosku, że przedmiotowa umowa jest zgodna z nimi. W oparciu

o poczynione ustalenia i ich ocenę prawną Sąd Okręgowy uznał, że powódka była

upoważniona do wypełnienia weksla zgodnie z upoważnieniem w deklaracji

wekslowej pozwanego.

Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego opartą na zarzutach błędnej wykładni

art. 354 § 1 k.c. i art. 4 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 w zw. z art.

8 ust. 1 rozporządzenia Rady Europy (WE) nr 1257/1999, art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz

art. 3531

k.c. W jego uzasadnieniu wskazał, że z jednoznacznego zapisu § 5 ust. 1

pkt 9 umowy wynika, iż nałożył on na pozwanego obowiązek uzupełnienia

wykształcenia rolniczego i przedłożenia dokumentu potwierdzającego ten fakt.

Postulowana przez pozwanego wykładnia umowy, zmierzająca do zastąpienia tego

wymogu stażem pracy w gospodarstwie, rozumianym jako okres opłacania składek

w KRUS jest nadto - jak ocenił - sprzeczna z treścią wniosku, w którym pozwany

jednoznacznie zobowiązał się do uzupełnienia wykształcenia. Sąd Apelacyjny

stwierdził, że odesłanie w umowie do aktów prawnych unijnych dotyczy jedynie

kwestii w niej nieunormowanych. Nie zgodził się ze stanowiskiem apelującego, że

fakt podlegania przez niego ubezpieczeniu rolniczemu jest równoznaczny z

nabywaniem kwalifikacji zawodowych rolniczych. Dodatkowo podniósł, że obszar

działki pozwanego wynosi 1,0638 ha użytków rolnych tj. 0.2248 ha

przeliczeniowego, pozwany nie spełnia więc nawet minimalnej normy obszarowej

(1 ha przeliczeniowy), niezbędnej dla objęcia go ubezpieczeniem społecznym

rolników (art. 7 ust. 1 pkt 1 art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym

rolników). Pozwany pracuje poza rolnictwem jako kierowca i mieszka 46 km od

miejscowości, w której położona jest przedmiotowa działka, nabyta przez niego

cztery miesiące przed zawarciem umowy z powódką. W okresie od 2005 r. do 2010

r. pozwany nie składał wniosków o dopłaty bezpośrednie, a w 2010 r. odmówiono

mu płatności z uwagi na zbyt mały obszar nieruchomości. Sąd Apelacyjny nie

podzielił podnoszonego w apelacji zarzutu sprzeczności rozporządzenia Ministra

Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r., w zakresie ustanowionych w

nim kryteriów dostępu precyzujących wymogi wykształcenia, z celami i literalnym

6

brzmieniem art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/99. Kierując się

powyższymi względami podzielił ocenę Sądu Okręgowego, że pozwany mając

świadomość ciążącego na nim obowiązku uzupełnienia kwalifikacji nie wypełnił go,

a tym samym nie wykonał zawartej z pozwaną umowy, jest więc zobowiązany do

zwrotu powódce kwoty otrzymanej pomocy finansowej.

W skardze kasacyjnej pozwany ponowił zarzuty podnoszone uprzednio

w apelacji zarzucając naruszenie:

1/ art. 354 § 1 k.c. i art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 817/2004 przez przyjęcie,

że pozwany nie może być zwolniony z zobowiązania mimo spełnienia wymogu

uzyskania odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych przez uzupełnienie

stażu pracy w gospodarstwie prowadząc samodzielnie i efektywnie gospodarstwo

przez 5 lat, 2/ art. 65 § 1 i 2 k.c. i art. 3531

k.c. przez błędną wykładnię i uznanie,

że pozwany zobowiązał się w § 5 ust. 1 pkt 9 umowy o dofinansowanie wyłącznie

do uzupełnienia wykształcenia rolniczego w celu spełnienia wymogu posiadania

odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych podczas gdy zobowiązał się on

do uzupełnienia stażu pracy zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE)

nr 817/2004 r.( § 5 ust. 1 pkt 9 umowy).

3/ § 5 ust. 1 pkt 9 umowy w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 4 ust. 2

rozporządzenia Komisji ( WE) nr 817/2004 i art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE)

nr 1257/1999 przez błędną wykładnię i przyjęcie, że pozwany był zobowiązany do

uzupełnienia wykształcenia średniego rolniczego, podczas gdy nie wynika to z

wiążącej strony umowy ani z żadnego aktu normatywnego.

Wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy

lub uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1257/99 pomoc młodym rolnikom

w celu ułatwienia im podejmowania działalności w rolnictwie będzie przyznawana

pod określonymi w nim warunkami, a pośród nich pod warunkiem, że rolnik

posiada odpowiednia wiedzę i umiejętności zawodowe. Stosownie do art. 4 ust. 1

7

rozporządzenia nr 817/2004 warunki dotyczące pomocy w podejmowaniu

działalności przez młodych rolników ustanowione w art. 8 rozporządzenia

nr 1257/99 muszą być spełnione w chwili podjęcia indywidualnej decyzji o

przyznaniu wsparcia. Z kolei art. 4 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że okres nie

przekraczający pięciu lat od rozpoczęcia działalności może być przyznany w celu

spełnienia wymogów odnoszących się m. innymi do umiejętności i kompetencji

zawodowych.

Przepisy powołanych rozporządzeń nie ustalają kryteriów pozwalających

ocenić, czy rolnik ubiegający się o objętą nimi pomoc spełnia wymogi posiadania

odpowiedniej wiedzy (kompetencji zawodowych) i umiejętności , pozostawiając tym

samym regulację prawną w tym zakresie prawu krajowemu państw członkowskich

Unii Europejskiej, których obywatelami są beneficjenci pomocy udzielanej

w oparciu o te rozporządzenia z funduszy strukturalnych na ułatwianie zakładania

i przejmowania gospodarstw rolnych przez młodych rolników. Ustalenie takich

kryteriów jest niezbędne dla zapewnienia równego dostępu do środków

pomocowych osobom o takich samych, jasno określonych kwalifikacjach oraz dla

zapobiegania niepożądanej uznaniowości w gospodarowaniu środkami

pomocowymi (współfinansowanymi z budżetu państwa), służącym celowi

określonemu w danym projekcie, którym w rozważanym wypadku jest wsparcie

rozwoju obszarów wiejskich i ułatwienie podejmowania działalności przez młodych

rolników.

Kryteria dostępu do uzyskania pomocy finansowanej ze środków

Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej określone zostały

w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r.

Pomoc przeznaczona jest dla młodych rolników, za których rozporządzenie uznaje

osoby, które rozpoczęły po raz pierwszy samodzielnie prowadzenie gospodarstwa

rolnego w ciągu ostatnich pięciu lat przed dniem przyznania pomocy i w chwili tej

nie przekroczyły czterdziestego roku życia. Użyte w załączniku do wymienionego

rozporządzenia pojęcie kwalifikacji zawodowych nawiązuje do warunków

dotyczących pomocy w podejmowaniu działalności przez młodych rolników

ustanowionych w art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 1257 i art. 4 ust. 2 rozporządzenia

nr 817/2004 w postaci posiadania odpowiedniej wiedzy i umiejętności zawodowych

8

lub umiejętności i kompetencji zawodowych przez odwołanie się do kryteriów

wykształcenia i stażu pracy w gospodarstwie rolnym i w tym zakresie nie nakłada

na rolnika, który chce skorzystać ze środków pomocowych większych obowiązków

niż wynikające z powołanych rozporządzeń, a jedynie je konkretyzuje. Przepis art.

4 ust. 2 rozporządzenia nr 817 dopuszcza możliwość uzupełnienia wymogów

dotyczących umiejętności i kompetencji przez co rozumieć należy spełnienie

konkretyzujących je w prawie krajowym kryteriów dostępu do uzyskania środków

pomocowych w sposób w nim określony. Zgodnie z załącznikiem do

rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r.

kryterium dostępu do pomocy w ramach działania „ułatwianie startu młodym

rolnikom" (pkt .3.2.1.) jest dla osób fizycznych prowadzenie gospodarstwa rolnego

przez osobę o odpowiednich kwalifikacjach rolniczych opisanych szczegółowo

w przytoczonych uprzednio motywach wyroku Sądu Okręgowego. W przypadku,

gdy wnioskodawca nie spełnia wymagań w zakresie kwalifikacji zawodowych,

którymi co do zasady powinien się legitymować w chwili podjęcia indywidualnej

decyzji o przyznaniu wsparcia, pomoc może być przyznana pod warunkiem

uzupełnienia przez wnioskodawcę wykształcenia w okresie nie dłuższym niż 5 lat

od chwili podjęcia prowadzenia gospodarstwa. Zakres koniecznego uzupełnienia

wykształcenia jest zależny od tego, czy wnioskodawca legitymuje się stażem pracy

w gospodarstwie, przy czym, im dłuższy ma staż pracy, a tym samym większe

umiejętności i kompetencje zawodowe, tym niższe są wymagania dotyczące

uzupełnienia wykształcenia. W sytuacji, gdy wnioskodawca podejmujący po raz

pierwszy prowadzenie gospodarstwa, nie legitymuje się - jak pozwany - stażem

pracy w gospodarstwie rolnym (także mierzonym okresem podlegania

ubezpieczeniu społecznemu w KRUS), warunek uzupełnienia kwalifikacji

zawodowych nie podlega korekcie na podstawie kryterium stażu pracy.

W świetle powyższego brak jest podstaw normatywnych do uznania -

zgodnie ze stanowiskiem skarżącego - że § 5 ust. 1 pkt 9 łączącej strony umowy

oceniany na tle art. 8 rozporządzenia nr 1257/99 i art. 4 rozporządzenia

nr 817/2004 zawęża w sposób nieuprawniony możliwość uzupełnienia przez

pozwanego umiejętności i kompetencji zawodowych wyłącznie do uzyskania

wyższego lub średniego wykształcenia rolniczego wyłączając warunek

9

uzupełnienia stażu pracy w gospodarstwie. Nieuzasadnione jest w konsekwencji

tego zapatrywanie skarżącego, na którym oparty jest zarzut naruszenia art. 354

k.c., że w obowiązującym stanie prawnym nie zachodzą podstawy do przyjęcia,

iż pozwany na podstawie umowy zawartej z powódką był zobowiązany do

uzupełnienia stażu pracy w gospodarstwie rolnym i zobowiązanie to wykonał

zgodnie z jego treścią. Wskazać trzeba przy tym, co pomija skarżący formułując

zarzuty wniesionej skargi, że zgodnie z ustaleniami, które poczynił Sąd Apelacyjny,

pozwany faktycznie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego przed upływem

pięciu lat od uzyskania dofinansowania i jak wskazał ten Sąd nawet przy przyjęciu,

że kryterium stażu pracy zastępuje wypełnienie wymogu uzupełnienia

wykształcenia nie można uznać, iż pozwany posiada pięcioletni staż pracy

w gospodarstwie.

Z przyczyn wcześniej omówionych nie zachodzi też zarzucane w skardze

kasacyjnej naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c., przez błędna wykładnię § 5 ust. 1 pkt 9

łączącej strony wywodzone z twierdzenia o jego sprzeczności z art. 4 ust. 2

rozporządzenia nr 817/2004. Wykładnia przedmiotowej umowy w zakresie

jednoznacznie sformułowanego jej § 5, uwzględnia przy tym cele jej zwarcia

określone w załączniku do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

8 września 2004 r., których realizacja jest możliwa pod warunkiem posiadania

przez rolników rozpoczynających samodzielne gospodarowanie odpowiednich

kwalifikacji zawodowych. Wsparcie finansowe udzielane młodym rolnikom ma

służyć podejmowaniu przez nich modernizacji gospodarstw rolnych i przyczyniać

się do poprawy kondycji ekonomicznej tych gospodarstw.

Argumentów na rzecz odmiennej, prezentowanej w skardze kasacyjnej

wykładni łączącej strony umowy oraz powołanych w niej przepisów nie dostarczają

motywy przywołanego przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z dnia

12 stycznia 2012 r. w sprawie sygn. akt IV CSK 287/11 (nie publ.),

w okolicznościach której - odmiennych niż w sprawie niniejszej - powództwo

ARiMR o zapłatę zostało oddalone wobec uznania, że powódka nie może

powoływać się na nieuzupełnienie wykształcenia rolniczego przez pozwanego

w sytuacji, gdy nie można mu przypisać w tym zakresie braku należytej

10

staranności, a niemożność nauki miała charakter obiektywny. Nadto jak przyjęto

strona powodowa nie współdziałała należycie z pozwanym.

Stosownie do art. 3531

k.c. strony mogą ukształtować wedle swego uznania

treści stosunku umownego, o ile nie zachodzą ustawowe ograniczenia wynikające

z natury tego stosunku, ustawy lub zasad współżycia społecznego. Bezpodstawnie

podnosi skarżący, że przedmiotowa umowa zawarta została z naruszeniem tego

przepisu, z uwagi na faktyczną nierówność stron stosunku umownego, w którym

pozycja pozwanego była słabsza niż powódki. Jak wskazał Sąd Najwyższy

w wyroku z dnia 18 marca 2008 r., IV CSK 478/07 (nie publ.) z wyrażonej w art.

3531

k.c. zasady swobody umów wynika przyzwolenie na faktyczną nierówność

stron umowy. Nieekwiwalentność sytuacji prawnej stron umowy nie wymaga, więc

co do zasady istnienia okoliczności, które by ją usprawiedliwiały, skoro stanowi ona

wyraz woli stron. Obiektywnie niekorzystna dla jednej strony treść umowy

zasługiwać będzie na negatywną ocenę moralną, a w konsekwencji prowadzić do

uznania umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego w sytuacji, gdy

do takiego ukształtowania stosunków umownych, który jest dla niej w sposób

widoczny krzywdzący, doszło przy świadomym lub tylko spowodowanym

niedbalstwem, wykorzystaniu przez drugą stronę swojej silniejszej pozycji. Umowa

zawarta przez stronę działającą pod presją faktycznej przewagi kontrahenta nie

może być, bowiem uznana za wyraz w pełni swobodnej i rozważnie podjętej przez

nią decyzji. Pozwany nie podnosił jednak w sprawie twierdzeń mogących

uzasadniać taką ocenę.

Z tych względów skarga kasacyjna, której podstawy okazały się

nieuzasadnione podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c. O kosztach

postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1

i art. 39821

k.p.c.

es