I UK 20/13

Sygn. akt I UK 20/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Maciej Pacuda

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania A. H.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 13 czerwca 2013 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C.

z dnia 19 września 2012 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w C. oddalił odwołanie A. H. od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lutego 2010 r. odmawiającej wypłaty

2

jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy w związku z

pogorszeniem stanu zdrowia. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące

ustalenia.

Wnioskodawca był zatrudniony w B. Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę,

ostatnio na stanowisku operatora wiodącego linii montażu na wydziale montażu

zacisków hamulcowych. W dniu 19 marca 2007 r. wskutek podniesienia palety

ważącej około 50 kg wystąpiły u niego silne dolegliwości bólowe. W trakcie leczenia

szpitalnego w okresie od 2 do 20 kwietnia 2007 r. rozpoznano u wnioskodawcy

zespół korzeniowy okolicy L/S kręgosłupa, przepuklinę jądra miażdżystego L5/S1.

W sporządzonym przez pracodawcę protokole powypadkowym z dnia 17 maja

2007 r. zdarzenie to zostało uznane za wypadek przy pracy. Decyzją z dnia 17

października 2007 r. organ rentowy odmówił wnioskodawcy prawa do

jednorazowego odszkodowania z uwagi na nieuznanie zdarzenia z dnia 19 marca

2007 r. za wypadek przy pracy. Wnioskodawca nie odwołał się od powyższej

decyzji. W dniu 27 lutego 2009 r. wnioskodawca został poddany leczeniu

operacyjnemu, a potrzeba ta była konsekwencją przedmiotowego zdarzenia

wypadkowego. Proces leczenia dolegliwości spowodowanych urazem z dnia 19

marca 2007 r. został zakończony na datę wypadania przez organ rentowy decyzji z

dnia 17 października 2007 r. Spowodowany tym urazem uszczerbek na zdrowiu z

przyczyn nieurochirurgicznych i urazowo-ortopedycznych wynosił 20% i nie uległ

zwiększeniu. W dniu 21 grudnia 2009 r. wnioskodawca wystąpił do organu

rentowego z wnioskiem o jednorazowe odszkodowanie w związku z pogorszeniem

się stanu zdrowia, będące następstwem wypadku przy pracy z dnia 19 marca 2007

r. Wniosek ten został załatwiony odmownie zaskarżoną decyzją z powołaniem się

na okoliczność, że prawomocną decyzją z dnia 17 października 2007 r. odmówiono

wnioskodawcy jednorazowego odszkodowania z uwagi na nieuznanie

przedmiotowego zdarzenia za wypadek przy pracy.

Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że

zdarzenie z dnia 19 marca 1997 r. było wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3

ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167,

poz. 1322 ze zm., dalej: „ustawa wypadkowa”), uzasadniającym prawo do

3

jednorazowego odszkodowania określonego w art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy,

jednakże wnioskodawca nie wykazał, aby „po dacie wydania przez organ rentowy

prawomocnej decyzji, tj. po 17 października 2007 r., stan jego zdrowia,

spowodowany wypadkiem przy pracy, uległ pogorszeniu”. W ocenie Sądu pierwszej

instancji, brak jest przesłanek do przyjęcia, że „stan zdrowia ubezpieczonego daje

podstawy do zwiększenia wysokości jednorazowego odszkodowania z tytułu

wypadku przy pracy poprzez ustalenie wyższego uszczerbku na zdrowiu na skutek

pogorszenia się stanu zdrowia, bowiem na dzień wydania decyzji przez organ

rentowy, tj. 17 października 2007 r. ubezpieczony posiadał 20% uszczerbek na

zdrowiu, który nie uległ zwiększeniu w dacie wyrokowania”.

Wyrokiem z dnia 19 września 2012 r. Sąd Okręgowy zmienił powyższy wyrok

i poprzedzającą go decyzję organu rentowego w ten sposób, że przyznał

wnioskodawcy prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy

pracy z dnia 19 marca 2007 r. w wysokości odpowiadającej

dwudziestoprocentowemu uszczerbkowi na zdrowiu.

Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, wskazał, że

aczkolwiek niezaskarżoną decyzją z dnia 17 października 2007 r. odmówiono

wnioskodawcy odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, to u podstaw tej decyzji

leżało uznanie, że zdarzenie z dnia 19 marca 2007 r., z którego wnioskodawca

wywodził skutek w postaci uszczerbku na zdrowiu, nie zostało uznane za wypadek

przy pracy. Przy takim założeniu organ rentowy nie ustalał wysokości uszczerbku

na zdrowiu wnioskodawcy. W ocenie Sądu drugiej instancji, pozwala to - w

przypadku uznania, że zdarzenie nosi znamiona wypadku przy pracy - na

określenie wysokości tego uszczerbku. Ponieważ okoliczność ta nie była nigdy

przedmiotem decyzji i ustaleń organu rentowego z racji uprzedniego założenia, że

zdarzenie nie było wypadkiem przy pracy, bez znaczenia jest, czy uszczerbek ten

występował w dacie pierwszej decyzji, czy też po tej dacie nastąpił jego wzrost.

Przemawia za tym brzmienie art. 12 ust. 2 ustawy wypadkowej, który odnosi się do

zwiększenia „co najmniej o 10 punktów procentowych jednorazowego

odszkodowania za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent,

według którego ustalone było to odszkodowanie”. Okoliczność, że organ rentowy w

ramach decyzji z dnia 17 października 2007 r. (odmawiającej uznania zdarzenia za

4

wypadek przy pracy) nie ustalał żadnej wysokości procentowej odszkodowania,

pozwala na zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskodawcy prawa do

jednorazowego odszkodowania w wynikającej z opinii biegłych, niespornej

wysokości 20% uszczerbku na zdrowiu, mimo że w tej wysokości uszczerbek na

zdrowiu wnioskodawcy występował już w dacie wydania pierwszej decyzji

odmawiającej przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy

pracy.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił

naruszenie prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 2

ustawy wypadkowej i przyznanie jednorazowego odszkodowania z tytułu

zwiększenia długotrwałego uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem

wypadku, w sytuacji gdy Sąd ustalił, że uszczerbek ten od dnia zakończenia

leczenia nie uległ zwiększeniu.

Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że co prawda pierwotnie nie ustalano

wysokości uszczerbku na zdrowiu, jednakże nie może to zwalniać wnioskodawcy

od konieczności wykazania pogorszenia stanu zdrowia. Takie rozumienie art. 12

ust. 2 ustawy wypadkowej prowadziłoby do zanegowania sensu i istoty instytucji,

jaką jest prawomocność decyzji, która pozwala na stabilność i przejrzystość

stosunków administracyjno-prawnych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów pozwalających na wzruszenie

zaskarżonego wyroku.

Jako jedyny został przez skarżącego podniesiony zarzut obrazy art. 12 ust. 2

ustawy wypadkowej, upatrywanej w błędnym zastosowaniu powołanego przepisu i

przyznaniu na jego podstawie przez Sąd drugiej instancji jednorazowego

odszkodowania z tytułu zwiększenia długotrwałego uszczerbku na zdrowiu

wnioskodawcy. Rację ma skarżący, że przesłanką zastosowania art. 12 ust. 2

ustawy wypadkowej jest pogorszenie się stanu zdrowia ubezpieczonego w

5

stosunku do procentowego rozmiaru uszczerbku na zdrowiu, będącego podstawą

przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy i z tego

względu przepis ten nie mógł znajdować zastosowania w sprawie, w której

wniesiona została rozpoznawana skarga kasacyjna. Rzecz jednak w tym, że Sąd

drugiej instancji nie stosował powołanej normy prawnej i nie przyznał

wnioskodawcy jednorazowego odszkodowania „z tytułu zwiększenia długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku”, ale przyznał

wnioskodawcy jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy, opierając

swoje rozstrzygnięcie na art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy

wypadkowej. Sąd ten przyjął bowiem, że po pierwsze - w świetle poczynionych w

sprawie ustaleń błędna była decyzja organu rentowego z dnia 17 października

2007 r., nieuznająca zdarzenia zaistniałego w dniu 19 marca 2007 r. za wypadek

przy pracy oraz po drugie - ponieważ wysokość uszczerbku na zdrowiu

wnioskodawcy nie była wcześniej przedmiotem postępowania przed organem

rentowym, nie ma znaczenia okoliczność, czy uszczerbek na zdrowiu

wnioskodawcy spowodowany przedmiotowym wypadkiem uległ zwiększeniu od

daty wydania decyzji odmownej, czy też nie. W rezultacie przyznanie

wnioskodawcy jednorazowego odszkodowania, o którym stanowi art. 11 ust. 1, w

wysokości określonej w art. 12 ust. 1, było konsekwencją oceny tego Sądu, że

przedmiotowe zdarzenie spełniało cechy wypadku przy pracy w rozumieniu art. 3

ust. 1 ustawy wypadkowej, a w rezultacie zakwestionowania przez ten Sąd

prawidłowości decyzji organu rentowego z dnia 17 października 2007 r.

Skarżący wywodzi, że wobec uprawomocnienia się powołanej wyżej decyzji

odmawiającej wnioskodawcy prawa do jednorazowego odszkodowania „zamknął

się pewien stan faktyczny” i „możliwość dochodzenia przez ubezpieczonego

jednorazowego odszkodowania na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej”.

Zdaje się on natomiast prezentować stanowisko, iż w takiej sytuacji możliwe byłoby

dochodzenie jednorazowego odszkodowania na podstawie art. 12 ust. 2 tej ustawy

pod warunkiem „wykazania pogorszenia stanu zdrowia w stosunku do stanu, jaki

istniał bezpośrednio po zakończeniu leczenia”. W pierwszym rzędzie należy

zauważyć, że art. 12 ust. 1 i 2 jedynie określa wysokość jednorazowego

odszkodowania, nie stanowi natomiast podstawy prawa do tego świadczenia, którą

6

jest art. 11 ust. 1. Przesłanką zwiększenia odszkodowania w rozmiarze

przewidzianym w art. 12 ust. 2 jest zatem przyznanie tego świadczenia w

wysokości określonej w art. 12 ust. 1. Ponadto skarżący traci z pola widzenia

okoliczność, iż ostateczną decyzją z dnia 17 października 2007 r. organ rentowy

odmówił prawa do jednorazowego odszkodowania nie z tej przyczyny, że nie

stwierdzono wówczas żadnego spowodowanego wypadkiem przy pracy uszczerbku

na zdrowiu wnioskodawcy, ale z tego względu, iż zdarzenie z dnia 19 marca 2007 r.

nie zostało uznane za wypadek przy pracy. Niewątpliwie konieczną przesłanką

prawa do jednorazowego odszkodowania przewidzianego w art. 11 ust. 1 ustawy

wypadkowej jest uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy, gdyż świadczenie to

przysługuje wyłącznie z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem

wypadku posiadającego cechy określone w art. 3 ust. 1 (por. także art. 6 ust. 1 pkt

4).

Uszło uwagi skarżącego, podobnie jak Sądu drugiej instancji, że sąd

ubezpieczeń społecznych jest związany decyzją organu rentowego, która uzyskała

przymiot decyzji ostatecznej z tego względu, iż nie została zaskarżona do sądu. W

judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się jednolicie, że zgodnie z zasadą

domniemania prawidłowości aktów administracyjnych oraz zasadą uwzględniania

przez sądy powszechne skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych,

która ma swoje źródło w prawnym rozgraniczeniu drogi sądowej i drogi

administracyjnej, sąd ubezpieczeń społecznych jest związany ostateczną decyzją,

od której strona nie wniosła odwołania w trybie art. 4779

k.p.c., ani nie podważyła

jej skuteczności w inny prawem przewidziany sposób. Możność badania, a ściślej -

kwestionowania decyzji administracyjnej wyłącznie w ograniczonym zakresie, w

myśl wypracowanej w judykaturze Sądu Najwyższego koncepcji bezwzględnej

nieważności (nieistnienia) decyzji administracyjnej, stanowi jedyne odstępstwo od

zasady związania sądu cywilnego decyzją administracyjną. Poza tym sąd w

postępowaniu cywilnym nie jest uprawniony do kwestionowania decyzji

administracyjnej, w szczególności pod względem jej merytorycznej zasadności i jest

nią związany także wówczas, gdy w ocenie sądu decyzja jest wadliwa (por. np.

wyroki z dnia 29 stycznia 2008 r., I UK 173/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 78; z dnia

10 czerwca 2008 r., I UK 376/07, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 295; z dnia 7 kwietnia

7

2011 r., I UK 357/10, LEX nr 863946 oraz uzasadnienie uchwały z dnia 15 września

2011 r., II UZP 8/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 252 i powołane w nich orzeczenia).

Brak warunkującej prawo do jednorazowego odszkodowania przesłanki

zaistnienia zdarzenia posiadającego cechy wypadku przy pracy został stwierdzony

ostateczną decyzją organu rentowego z dnia 17 października 2007 r., od której

wnioskodawca nie wniósł odwołania do sądu. Ponowne ustalenia w tym zakresie

mogłyby zatem nastąpić tylko w okolicznościach przewidzianych w art. 83a ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: „ustawa systemowa”), w

szczególności w przewidzianym w jego ust. 1 trybie wznowienia postępowania w

związku z przedłożeniem przez wnioskodawcę nowych dowodów lub ujawnieniem

okoliczności istniejących przed wydaniem ostatecznej decyzji, które miały wpływ na

prawo do dochodzonego świadczenia. Wskazanie przez ubezpieczonego na

pogorszenie się stanu zdrowia w zakresie uszczerbku spowodowanego

zdarzeniem, które ostateczną decyzją organu rentowego nie zostało uznane za

wypadek przy pracy, nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania na

podstawie art. 83a ust. 1 ustawy systemowej, a w konsekwencji przyznania

odszkodowania, o którym stanowi art. 11 ust. 1 ustawy wypadkowej. Skarżący nie

formułuje jednak w tym zakresie żadnych zarzutów naruszenia prawa materialnego

lub procesowego.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu z mocy

art. 39814

k.p.c.