V KK 93/13

Sygn. akt V KK 93/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 czerwca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dorota Rysińska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kowal

w sprawie S. S. Spółki z o.o.

ukaranej z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 25 czerwca 2013 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 30 lipca 2010 r.,

1) uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania,

2) kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciąża

Skarb Państwa.

2

UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem nakazowym z dnia 20 lutego 2009 r., Sąd

Rejonowy w Z. uznał R. G., pełniącego funkcję Prezesa Zarządu „S. S.” Spółka z

o.o. z siedzibą w Z., za winnego popełnienia przestępstwa skarbowego z art. 54 § 2

k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. oraz wykroczeń skarbowych z art. 77 § 3 k.k.s. w zw.

z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s., a także z art. 57 § 1 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.

i wymierzył mu za nie karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych, określając

wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych oraz karę łączną grzywny w

wysokości 3 000 złotych.

Powyższy wyrok stał się podstawą do złożenia przez Prokuratora

Rejonowego w Z. - w trybie art. 27 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1, art. 4, art. 5 i art. 16

ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661 z późn.

zm.), wniosku o pociągnięcie podmiotu zbiorowego - wskazanej powyżej Spółki -

do odpowiedzialności za czyn zabroniony pod groźbą kary, popełniony przez

działającego w imieniu i na rzecz powyższej Spółki Prezesa Zarządu uprawnionego

do jednoosobowej jej reprezentacji – tj. występku z art. 54 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 §

3 k.k.s.

Prokurator, stosownie do przepisów art. 7 i 8 ustawy o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, wniósł o orzeczenie

wobec przedmiotowej Spółki kary pieniężnej w wysokości 1000 złotych. Po

rozpoznaniu wniosku Prokuratora, Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z dnia 30 lipca

2010 r. orzekł odpowiedzialność podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z o.o. z siedzibą

w Z. za czyn zabroniony z art. 54 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. popełniony

przez R. G. działającego w imieniu podmiotu zbiorowego i wymierzył spółce karę

pieniężna w kwocie 1000 złotych,

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony postępowania i uprawomocnił

się w dniu 7 sierpnia 2010 r.

Od tego prawomocnego wyroku kasację w trybie art. 521 k.p.k. i art. 40

ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych

za czyny zabronione pod groźbą kary wniósł Prokurator Generalny zarzucając

rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa

3

materialnego – art. 5 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, przez wyrażenie

błędnego poglądu prawnego, że przepis ten mógł być podstawą odpowiedzialności

podmiotu zbiorowego „S. S.” Sp. z o.o. z siedzibą w Z., za czyn zabroniony pod

groźbą kary, popełniony przez R. G., działającego w imieniu i na rzecz Spółki jako

Prezes Zarządu.

Podnosząc powyższy zarzut, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie

powyższego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w Z.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest niewątpliwie zasadna.

Pociągnięcie do odpowiedzialności karnej podmiotu zbiorowego na

podstawie ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (zwanej dalej jako „ustawa”) w

niniejszej sprawie należy rozpatrywać wedle brzmienia tej ustawy nadanego jej art.

1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. 2005, Nr 180, poz. 1492).

Na dzień wydawania wyroku w sprawie […] warunkiem pociągnięcia do

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego było wykazanie spełnienia łącznie trzech

przesłanek:

1) podjęcia zachowania stanowiącego czyn zabroniony przynoszącego lub

mogącego przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby

niemajątkową przez osobę fizyczną działającą w imieniu lub w interesie

podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego

reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania

kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub

niedopełnieniu tego obowiązku (art. 3 pkt 1 ustawy) albo osobę fizyczną

dopuszczoną do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub

niedopełnienia obowiązków przez osobę, o której mowa powyżej (art. 3 pkt 2

ustawa), lub osobę fizyczną działającą w imieniu lub w interesie podmiotu

zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osoby określonej w art. 3 pkt 1 ustawy (art.

3 pkt 3 ustawy),

4

2) potwierdzenie popełnienia czynu zabronionego prawomocnym wyrokiem

skazującym osobę fizyczna określona w art. 3 pkt 1-3 ustawy, wyrokiem

warunkowo umarzającym wobec niej postępowanie karne albo

postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, orzeczeniem o

udzielenie tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się

odpowiedzialności albo orzeczeniem sądu o umorzeniu przeciwko niej

postępowania z powodu okoliczności wyłączającej ukaranie sprawcy (art. 4

ustawy),

3) wykazanie winy w wyborze lub nadzorze (culpa in eligendo i culpa in

custodiento) wobec osób wymienionych w art. 3 pkt 2 i 3 ustawy (art. 5

ustawy).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, ze zostały spełnione przesłanki

określone w art. 3 pkt 1-2 ustawy, gdyż analiza akt sprawy potwierdza, iż R. G. był

prezesem Spółki, a więc należał do kategorii osób działających w imieniu lub w

interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego

reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli

wewnętrznej, a także fakt popełnienia przez niego przestępstwa skarbowego z art.

54 § 2 k.k.s. w zw. z art. 9 § 3 k.k.s. został potwierdzony zgodnie w wymogiem

przewidzianym w art. 4 ustawy. Natomiast nie został spełniony trzeci z warunków

koniecznych do pociągnięcia podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności na

podstawie ustawy. Bowiem przepis art. 5 ustawy całkowicie pomijał swoistą

przesłankę odpowiedzialności podmiotu zbiorowego za czyny zabronione przez

osoby wskazane w art. 3 pkt 1 ustawy, ustanawiając w sposób zupełnie

jednoznaczny przesłankę zawinienia podmiotu zbiorowego dla osób wskazanych w

pkt 2 i 3 tego artykułu. W odniesieniu do winy podmiotu zbiorowego można, więc

mówić tylko o winie w wyborze i nadzorze, ale jedynie wobec osób wymienionych w

pkt 2 i 3 art. 3 ustawy. Podmiot zbiorowy nie ponosi natomiast odpowiedzialności

organizacyjnej za działania osób wymienionych w art. 3 pkt 1 ustawy.

Z powyższego wynika, że popełnienie czynu zabronionego przez osoby,

które w strukturze podmiotu zbiorowego działają w jego imieniu lub w jego interesie

w ramach własnego uprawnienia lub obowiązku – w tym prezesi i członkowie

5

zarządów - nie stanowi podstawy prawnej do orzeczenia odpowiedzialności

podmiotu zbiorowego za czyny zabronione pod groźbą kary.

Pogląd ten został już wielokrotnie potwierdzony szeregiem judykatów Sądu

Najwyższego i nie budzi kontrowersji (por. m.in. wyroki z dnia 6 kwietnia 2011 r., V

KK 15/11, OSNKW 2011/8/72, z dnia 11 kwietnia 2011 r., V KK 27/11, Biul.SN

2011/9/14, z dnia 11 kwietnia 2011 r., V KK 57/11, LEX nr 794533, z dnia 18

października 2011 r., IV KK 276/11, LEX nr 1027192, z dnia 7 marca 2012 r., III KK

265/11, LEX nr 116319).

Wobec oczywistej zasadności kasacji, a także wobec braku podstaw do wydania

innego orzeczenia reformatoryjnego niż wymienione w art. 537 § 2 k.p.k., Sąd

Najwyższy – orzekając w trybie art. 535 § 5 k.p.k. – uchylił zaskarżony wyrok i

sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania.