V CSK 472/12

Sygn. akt V CSK 472/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa Z. G. M. Sp. z o.o.w B.

przeciwko Spółce R. K. S.A. w B.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 października 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 22 maja 2012 r.

oddala skargę kasacyjną; zasądza od powódki na rzecz strony

pozwanej kwotę 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset) tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 maja 2012 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w K. z dnia 18 stycznia 2012 r. i oddalił żądanie powódki ustalenia

istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy o zarządzanie zawartej przez

strony w dniu 1 lutego 2003 r. U podłoża tego rozstrzygnięcia legł pogląd, że do

umowy o zarządzanie, uregulowanej w art. 185 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce

nieruchomościami (jedn. tekst: Dz. U. 2010, Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej:

„u.g.n.”), mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu,

w tym art. 746 § 1 k.c.

Skarga kasacyjna pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 185 u.g.n., 750, 3531

k.c., art. 189, 233 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do twierdzenia, że

wypowiedzenie umowy o zarządzanie zawartej na czas oznaczony jest

niedopuszczalne w wypadku, gdy nie przewiduje ona przyczyn wypowiedzenia,

a także do kwestionowania poglądu, że do tej umowy mają odpowiednie

zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu, w tym art. 746 § 1 k.c.

W sprawie, brak skutecznych zarzutów naruszenia art. 65 k.c. sprawił, że dla

Sądu Najwyższego wiążące jest ustalenie, że umowa stron z dnia 1 lutego 2003 r.

o zarządzanie nieruchomościami, zawarta na czas oznaczony, obejmowała

zarówno czynności faktyczne i prawne, w tym niektóre z nich na podstawie

udzielonych pełnomocnictw. Pełnomocnictwa te zostały skutecznie wypowiedziane.

Strony nie zawarły w tej umowie, pomijając wyjątek określony w aneksie nr 2/2003

z dnia 15 czerwca 2003 r., przesłanek jej rozwiązania za wypowiedzeniem lub bez

wypowiedzenia. W § 23 zamieściły odesłanie do stosowania w sprawach

nieuregulowanych umową przepisów prawa cywilnego.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami, nazywając umowę dotyczącą

zdefiniowanych w tej ustawie czynności zarządzania nieruchomością, umową

o zarządzanie nieruchomością, nie uregulowała między innymi kwestii

dopuszczalności i przyczyn rozwiązania takiej umowy. Oznacza to swobodę

3

kształtowania tych kwestii przez strony zgodnie z zasadą wskazaną w art. 3531

k.c.,

że treść stosunku prawnego nie może być sprzeczna z jego właściwościami oraz

bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa i zasadami współżycia

społecznego. Inaczej mówiąc, by regulacja kwestii dopuszczalności i przyczyn

rozwiązania umowy o zarządzie, nie naruszała jej właściwości jako umowy

cywilnoprawnej o określonych cechach.

Rozważając cechy umowy o zarządzanie nieruchomością, określone

w przepisach Działu V, Rozdziału 3 (art. 184 - 190) u.g.n., należy zgodzić się

z stanowiskiem Sądu Apelacyjnego, że do tak uregulowanej tej umowy,

w kwestiach nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego

dotyczące zlecenia oraz przepisy dotyczące umów w ogóle. Niepodobna pominąć,

że w umowach tych, zawierających w sobie elementy umowy zlecenia, podobnie

jak w umowach zlecenia, dochodzi silnie do głosu wzajemne zaufanie stron, co

przemawia za jednakowym - co do zasady - reżimem prawnym jednych i drugich.

To zaś oznacza, że charakter umowy o zarządzanie nieruchomością sprawia, iż

może być ona wypowiedziana przez każdą ze stron nawet bez powodu, o czym

w odniesieniu do umowy zlecenia stanowi art. 746 § 1 zdanie pierwsze k.c. I dalej,

że stosownie do art. 746 § 3 k.c. strony tej umowy nie mogą w umowie z góry zrzec

się uprawnienia do jej wypowiedzenia z ważnych powodów. Zrzeczenie takie

zawarte w umowie o zarządzanie nieruchomością byłoby sprzeczne z właściwością

(naturą) tej umowy (art. 3531

k.c.), co prowadziłoby do jej nieważności (art. 58 k.c.).

Godzi się zauważyć, że uregulowanie przewidziane w art. 746 k.c. dotyczy

także umów zlecenia zawartych na czas oznaczony. Jego ratio, tj. ochrona

wzajemnego zaufania stron umowy zlecenia, jest w pełni aktualna także

w odniesieniu do umów zlecenia zawartych na czas oznaczony. Uprawnienie do

wypowiedzenia zlecenia ma charakter uprawnienia prawokształtującego, a złożone

w jego wykonaniu oświadczenie o wypowiedzeniu wywiera skutek ex nunc, tj.

od chwili złożenia (art. 61 § 1 k.c.).

Fakt zawarcia spornej umowy na czas oznaczony nie mógł zatem

uzasadniać odmówienia pozwanemu jako zlecającemu zarząd nieruchomościami

uprawnienia do wypowiedzenia tej umowy. Przyczyny przyznania dającemu

zlecenie przewidzianego w art. 746 § 1 k.c. uprawnienia do wypowiedzenia

4

zlecenia są aktualne również w przypadku umowy zlecenia zawartej na czas

oznaczony. Sytuacja nie zmienia się w razie zawarcia terminowej umowy o zarząd

nieruchomością. Czynnik wzajemnego zaufania stron, warunkujący regulację

ustanowioną w art. 746 § 1 k.c., odgrywa w niej taką samą rolę, jak w zawartej na

czas oznaczony umowie zlecenia. Formuła „odpowiedniego stosowania”, przyjęta

w art. 750 k.c., nie daje więc podstaw do modyfikacji art. 746 § 1 k.c. przy jego

stosowaniu do umów o zarząd nieruchomością przez nieobjęcie jego zasięgiem

tych umów zawartych na czas oznaczony.

Zawarcie spornej umowy na czas oznaczony mogłoby uzasadniać

odmówienie pozwanemu wynikającego z art. 746 § 1 w związku z art. 750 k.c.

uprawnienia do wypowiedzenia tylko wtedy, gdyby ze względu na okoliczności

zawarcia tej umowy można było w oznaczeniu czasu jej wiązania dostrzegać także

wolę stron wyłączenia uprawnienia do wypowiedzenia. Sąd Apelacyjny jednak nie

dopatrzył się takich okoliczności zawarcia rozpatrywanej umowy, które zgodnie

z art. 65 k.c. dawałyby podstawę do przypisania stronom wspomnianej woli,

a skarżący tego stanowiska nie podważył.

Na koniec, trafnie Sąd Apelacyjny uznał, że skuteczne cofnięcie skarżącej

pełnomocnictw w istocie uniemożliwiło kontynuowanie rozpatrywanej umowy, a już

tylko ta przyczyna uprawniała pozwaną do rozwiązania tej umowy.

Z tych względów orzeczono, jak w wyroku.