II PK 22/13

Sygn. akt II PK 22/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 października 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Beata Gudowska

w sprawie z powództwa L. Ł. i M. K.

przeciwko Gminie B. i T. W. - Niepubliczne Przedszkole […] o przywrócenie do

pracy i ustalenie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 października 2013 r.,

skarg kasacyjnych powódek od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 9 października 2012 r.,

oddala skargi kasacyjne i nie obciąża powódek kosztami

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Od 1 września 2001 r. powódka L. Ł. zajmowała stanowisko dyrektora

Przedszkola Publicznego w B. W dniu 28 lutego 2011 r. powódka M. K. uzyskała

orzeczenie lekarskie o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w

okresie od 1 marca 2011 r. do 28 lutego 2012 r. Pismem z 28 lutego 2011 r.

powódka M. K. zwróciła się do dyrektora pozwanego Przedszkola o udzielenie

2

urlopu dla poratowania zdrowia w okresie od 1 marca 2011 r. do 28 lutego 2012 r.

Pismem z 1 marca 2011 r. dyrektor udzieliła powódce M. K. urlopu dla poratowania

zdrowia na okres od 1 marca 2011 r. do 28 lutego 2012 r. W dniu 16 maja 2011 r.

Rada Miejska w B. podjęła uchwałę nr IX/41/11 w sprawie likwidacji Przedszkola

Publicznego w B. do dnia 31 sierpnia 2011 r. w celu przekształcenia w przedszkole

niepubliczne. W dniu 14 lipca 2011 r. powódka L. Ł. otrzymała orzeczenie lekarskie

o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w okresie od 1 sierpnia 2011

r. do 31 lipca 2012 r. W dniu 15 lipca 2011 r. powódka L. Ł. złożyła do Burmistrza

wniosek o udzielenie jej urlopu dla poratowania zdrowia w okresie od 1 sierpnia

2011 r. do 31 lipca 2012 r. W dniu 15 lipca 2011 r. pozwane Przedszkole

zawiadomiło Sekcję Regionalną Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” i

Komisję Międzyzakładową Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” oraz Oddział

Związku Nauczycielstwa Polskiego w B. o następującej z dniem 31 sierpnia 2011 r.

likwidacji Przedszkola Publicznego w B. celem przekształcenia w przedszkole

niepubliczne. Zawiadomienie zawierało informację o przejściu pracowników do T.

W. Pismem z 22 lipca 2011 r. burmistrz zawiadomił powódkę L. Ł., że z ważnych

przyczyn data zakończenia urlopu dla poratowania zdrowia została ustalona na

dzień 31 sierpnia 2011 r., tj. likwidacji szkoły. Pismem z 27 lipca 2011 r. pozwany T.

W., prowadzący Niepubliczne Przedszkole […] w Z. zawiadomił Oddział ZNP w B. i

Oddział ZNP w Z. oraz Sekcję Regionalną Oświaty i Wychowania NSZZ

„Solidarność” w Z. o przejściu zakładu pracy - Przedszkola Publicznego w B. - na

nowego pracodawcę - Przedszkole Niepubliczne w B., z dniem 1 września 2011 r. i

o przejęciu pracowników, w tym obu powódek, oraz o zaproponowanych

warunkach płacowych. Pismem z 3 sierpnia 2011 r. powódka M. K. została

zawiadomiona przez p.o. dyrektora Przedszkola Publicznego w B. o ustaleniu daty

zakończenia urlopu dla poratowania zdrowia na dzień 31 sierpnia 2011 r. W dniu 25

sierpnia 2011 r. została zawarta przez pozwaną Gminę B. i pozwanego T. W.

umowa najmu nieruchomości, która zostanie przeznaczona na prowadzenie

niepublicznego przedszkola. W dniu 25 sierpnia 2011 r. pozwany T. W. przedstawił

obu powódkom pisemne porozumienie zawierające warunki pracy i płacy. Powódki

odmówiły przyjęcia i podpisania tych porozumień. W dniu 1 września 2011 r.

pozwany T. W. wysłał powódkom propozycje nawiązania umowy o pracę na

3

nowych warunkach. Warunki te zostały przedstawione w załączonych projektach

umów o pracę. Pozwany poinformował jednocześnie powódki, że w terminie do

dnia 10 września 2011 r. mogą złożyć oświadczenie o odmowie albo przyjęciu

zaproponowanych warunków i w razie odmowy warunków dotychczasowy stosunek

pracy rozwiązuje się z upływem okresu równego okresowi wypowiedzenia

liczonego od dnia, w którym pracownik złożył oświadczenie o odmowie przyjęcia

proponowanych warunków lub od dnia, do którego mógł złożyć takie oświadczenie.

Powódki otrzymały pisma pozwanego z 1 września 2011 r. w dniu 19 września

2011 r. i pisma te pozostawiły bez odpowiedzi.

Powódka L. Ł. wniosła pozew przeciwko Przedszkolu Publicznemu w B. i

domagała się ustalenia prawa do urlopu dla poratowania zdrowia w terminie od 1

sierpnia 2011 r. do 31 lipca 2012 r.

Powódka M. K. wniosła pozew przeciwko Przedszkolu Publicznemu w B. i

domagała się stwierdzenia nieważności decyzji zmieniającej datę zakończenia

urlopu dla poratowania zdrowia na dzień 31 sierpnia 2011 r. i ustalenia prawa do

urlopu dla poratowania zdrowia w terminie od 1 marca 2011 r. do 28 lutego 2012 r.

Następnie wpłynął pozew powódek przeciwko pozwanemu T. W. -

Niepubliczne Przedszkole „[…]” w Z. Powódki wniosły o: 1. uznanie wypowiedzeń z

dnia 1 września 2011 r. zatytułowanych jako „propozycja nawiązania umowy o

pracę na nowych warunkach”, umów zawartych na podstawie mianowania z

powódkami za bezskuteczne; 2. albo w wypadku rozwiązania umowy zobowiązania

pozwanego do przywrócenia powódek do pracy na stanowiskach jakie zajmowały

przed zwolnieniem, na dotychczasowych zasadach; 3. zasądzenie od pozwanego

na rzecz powódek kosztów procesu. W toku dalszego postępowania powódki

zmieniły swoje żądanie w ten sposób, że domagały się: 1. ustalenia, że łączy je

stosunek pracy z pozwaną Gminą B. na podstawie mianowania i zasadach

określonych w art. 10 Karty Nauczyciela, w wypadku uznania dopuszczalności

przejęcia dotychczasowego zakładu pracy - Przedszkola Publicznego B. na

nowego pracodawcę – T. W. - w Niepubliczne Przedszkole „[…]”, ustalenie, że

powódki łączy z pozwanym T. W. - Niepubliczne Przedszkole „[…]” stosunek pracy

na podstawie mianowania i zasadach określonych w art. 10 Karty Nauczyciela; 2.

4

ustalenia, że powódki korzystają u pracodawcy wskazanego w punkcie 1 z urlopu

dla poratowania zdrowia na zasadach art. 73 Karty Nauczyciela.

Wyrokiem z dnia 14 marca 2012 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Ś. oddalił

powództwa L. Ł. i M. K. o przywrócenie do pracy, oddalił powództwo L. Ł. i M. K. o

ustalenie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia, nie obciążył kosztami

procesu. Sąd Rejonowy uznał powództwa za niezasadne. W pierwszej kolejności

Sąd Rejonowy zważył, że powódce M. K. urlopu dla poratowania zdrowia udzielił

dyrektor Przedszkola, a powódce L. L. - Burmistrz B., jako zwierzchnik służbowy

dyrektora Przedszkola (art. 33 ust 5 ustawy z 8.03.1990 r. o samorządzie gminnym

(tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Po udzieleniu powódce

M. K. urlopu dla poratowania zdrowia organ prowadzący podjął działania związane

z zamierzoną likwidacją Przedszkola Publicznego i przekazaniem nieruchomości po

zlikwidowanym Przedszkolu na cele oświatowe w celu prowadzenia przedszkola

niepublicznego.

Sąd stwierdził, że skoro przedszkole publiczne zostało zlikwidowane w trybie

art. 59 ustawy o systemie oświaty w celu przekształcenia w przedszkole

niepubliczne, to okoliczności związane z tym przekształceniem należy oceniać na

podstawie przepisów o przejściu zakładu pracy na innego pracodawcę. Zgodnie z

art. 231 § 1 k.p., w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego

pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach

pracy z zastrzeżeniem przepisów § 5. Przejście Przedszkola Publicznego w B. na

przedszkole niepubliczne prowadzone przez pozwanego T. W. nastąpiło w formie

umowy najmu nieruchomości stanowiącej nieruchomość zabudowaną budynkiem

Przedszkola. Po wyborze oferty pozwanego T. W. na prowadzenie przedszkola

niepublicznego, dyrektorowi Przedszkola Publicznego i Burmistrzowi było wiadome,

że od 1 września 2011 r. pracownicy Przedszkola Publicznego w B. staną się

pracownikami pozwanego T. W. Z treści art. 231 § 1 k.p. wynika, że pracodawca

przejmujący staje się z mocy prawa pracodawcą pracowników przejętego zakładu

pracy.

Sąd uznał, że umowy z powódkami uległy rozwiązaniu, skoro w dniu 1

września 2011 r. pozwany T. W. wysłał powódkom propozycje nawiązania umowy o

pracę na nowych warunkach. Warunki te zostały przedstawione w załączonych

5

projektach umów o pracę, powódki zostały poinformowane, że w terminie do dnia

10 września 2011 r. mogą złożyć oświadczenie o odmowie albo przyjęciu

zaproponowanych warunków. Powódki otrzymały pisma pozwanego z 1 września

2011 r. w dniu 19 września 2011 r. i pisma te pozostawiły bez odpowiedzi, co w

konsekwencji skutkowało ustaniem stosunków pracy powódek u nowego

pracodawcy. Ponadto Sąd wskazał, że powódkom został udzielony urlop dla

poratowania zdrowia w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku. Okres

korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia kończył się w przypadku obu

powódek w dniu 31 sierpnia 2011 r., co oznaczało, że w dniu 1 września 2011 r.

pozwany T. W. nie przejmował powódek z prawem do urlopu dla poratowania

zdrowia.

Na skutek apelacji powódek Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. oddalił apelacje powódek. W

ocenie Sądu Okręgowego, bezspornym było, że powódki otrzymały w dniu 25

sierpnia 2011 r. pisemne porozumienia zawierające warunki pracy i płacy, a

następnie T. W. wysłał powódkom propozycje nawiązania umowy o pracę na

nowych warunkach ze stosownym pouczeniem. Powódki nie odpowiedziały na

propozycje. Zgodnie z art. 231 § 5 k.p. umowy o pracę uległy rozwiązaniu z

upływem okresu wypowiedzenia. Zarzut powódek wskazujący na to, że działania

podjęte przez pozwanych polegające na likwidacji przedszkola publicznego i

przekazaniu jego majątku i pracowników przedszkolu niepublicznemu miały na celu

obejście regulacji z art. 20 ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela, należało uznać jako

niezasadny. Pozwany w przedmiotowej sprawie wykazał, że przejęcie publicznego

przedszkola przez prywatne przedszkole nastąpiło zgodnie z obowiązująca literą

prawa. Powódki nie wykazały, że działania pozwanego były sprzeczne ze

społeczno - gospodarczym przeznaczeniem prawa. Sąd wskazał, że w następstwie

przejęcia przedszkola publicznego przez podmiot prywatny mają zastosowanie

przepisy Karty Nauczyciela, jednakże tylko w ograniczonym zakresie. W szkole

publicznej podstawowym aktem prawnym regulującym zasady zatrudniania

nauczycieli jest ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela, o tyle w

szkole niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej obowiązują tylko niektóre jej

przepisy. Pozostałe kwestie rozstrzygają przede wszystkim zapisy ustawy z dnia 26

6

czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. W ocenie Sądu Okręgowego zarzut powódek w

zakresie naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 18 § 1 i 3 k.p. nie odniósł

żadnego skutku. Przepis, na który powołały się powódki jest zbyt ogólnikowy i

abstrakcyjny, a w związku z tym nie mógł stanowić samodzielnej podstawy

apelacyjnej. Stanowisko, że T. W. powinien nadal kontynuować zatrudnienie

powódek na dotychczasowych zasadach, tj. kontynuować zatrudnienie powódek na

dotychczasowych zasadach, uznać uprawnienie powódek do kontynuacji urlopu dla

poratowania zdrowia, nie znajduje uzasadnienia pozwanego. Pracodawcę jakim

jest T. W. (podmiot prowadzący prywatne przedszkole) nie wiążą przepisy Karty

Nauczyciela dotyczące formy zatrudnienia nauczycieli (np. pracodawca nie ma

obowiązku nawiązywania stosunku pracy z nauczycielami mianowanymi i

dyplomowanymi na podstawie mianowania, zgodnie z art. 10 ust. 5 Karty

Nauczyciela), lecz obowiązuje Kodeks pracy. Wraz z likwidacją przedszkola

publicznego i przejęciem jego majątku - regulacje Karty Nauczyciela obowiązują

pozwanego T. W. jedynie w zakresie nawiązania umów o pracę, bo taki stosunek

pracy może być zawarty przez placówkę niepubliczną. Zgodnie z tym dalsza

kontynuacja dotychczasowej formy zatrudnienia powódek i korzystanie przez nie z

urlopu dla poratowania zdrowia była w niniejszej sprawie niedopuszczalna, bo w

ramach nawiązanego nowego stosunku pracy nie obowiązują dotychczasowe

warunki i zasady. Niezasadne były również zarzuty powódek dotyczące błędnej

wykładni art. 73 Karty Nauczyciela. Jak wynika z przepisów ustawy oświatowej,

prawo do urlopu dla poratowania zdrowia mają osoby, które są zatrudnione na

podstawie mianowania i zastosowanie ma do nich Karta Nauczyciela. Art. 73 Karty

Nauczyciela nie stosuje się do podmiotu, który prowadzi prywatne przedszkole. W

związku z tym, że podmiot, przejmujący zlikwidowane przedszkole jest podmiotem

prywatnym, to mógł zatrudnić powódki jedynie na podstawie umów o pracę, a

prawo do urlop dla poratowania zdrowia nie mogło przejść wraz z porozumieniem

zawierającym warunki pracy i płacy, gdyż urlop ten zakończył się z mocy prawa z

chwilą likwidacji przedszkola publicznego. Odnosząc się do ostatniego zarzutu

powódek dotyczącego błędu w ustaleniach faktycznych co do tego, że u

pozwanego nie funkcjonowała organizacja związkowa i naruszeniu ustawy o

związkach zawodowych - Sąd wskazał, że i to stanowisko powódek okazało się

7

chybione. Przy rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielem mianowanym w trybie

art. 20 ustawy z 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela w brzmieniu nadanym

ustawą z 5 czerwca 1992 r. o zmianie ustawy Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 53, poz.

252) nie jest wymagane uzyskanie stanowiska organizacji związkowej.

Powódki wyżej wskazany wyrok zaskarżyły w całości, opierając skargę

kasacyjną na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 73 ustawy

z dnia 26 stycznia 1982 r.- Karta Nauczyciela w związku z art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty

Nauczyciela, art. 41 k.p., art. 5 k.p, art. 91c Karty Nauczyciela oraz art. 68 ust. 1

Konstytucji RP, polegającą na przyjęciu, że pracodawca (szkoła lub przedszkole)

może skutecznie złożyć oświadczenie o skróceniu udzielonego nauczycielowi

urlopu dla poratowania zdrowia z przyczyn nie uwzględnionych w treści art. 73 KN,

a nadto stosunek pracy z nauczycielem mianowanym w trakcie przebywania przez

tego nauczyciela na płatnym urlopie dla poratowania zdrowia może ulec

rozwiązaniu, pomimo przejęcia zadań i kontynuacji zatrudnienia przez nowego

pracodawcę na podstawie art. 231 k.p., gdy tymczasem z uwagi na wzmożoną

ochronę stosunku pracy w okresie korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia

wynikającą z w art. 73 KN i art. 41 k.p. doznaje ona ograniczenia jedynie w

przypadku, gdy istnieją podstawy do rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 20 ust.

1 pkt 1 Karty Nauczyciela, a więc całkowitej likwidacji szkoły; o całkowitej likwidacji

szkoły nie można zasadnie mówić w wypadku przejęcia jej zadań oraz składników

majątkowych i niemajątkowych przez następcę zgodnie z art. 231 k.p. (placówka

nadal funkcjonuje realizując te same zadania, w oparciu o tę samą kadrę i przy

wykorzystaniu tych samych warunków materialnych); przyjęcie, że art. 231 § 5 k.p.

wyczerpuje samodzielnie regulację dotyczącą konsekwencji przejścia zakładu

pracy, niezasadnie pomijając konsekwencje wynikające z art. 23 KN, wyłącznie

określającego kiedy ulega rozwiązaniu stosunek pracy nauczyciela mianowanego i

nie zawiera on hipotezy odrzucenia propozycji zawarcia nowej umowy o pracę.

W niniejszej sprawie doszło również do naruszenia przepisów postępowania-

art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. odnoszących się do uzasadnienia

wyroku Sądu Odwoławczego, który oddalił apelację i nie uwzględnił zarzutów

apelacji, w tym dotyczący obejścia regulacji art. 20 ust. 1 i 2 karty Nauczyciela – w

uzasadnieniu zawarto ogólnikowe sformułowanie, które nie doczekało się

8

uzasadnienia i rozwinięcia, a dotyczące powołania w apelacji zarzutu z art. 18 § 1 i

3 k.p. - ocenione przez Sąd jako zbyt ogólnikowy i abstrakcyjny, nie mogący w

związku z tym stanowić samodzielnej podstawy apelacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnienia.

Zgodnie z art. 14a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

(jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) sieć publicznych

przedszkoli prowadzonych przez gminę ustala rada gminy w uzgodnieniu z

kuratorem oświaty, z tym że tworzenie i likwidacja przedszkoli należy do wyłącznej

kompetencji rady gminy. Natomiast stosownie do postanowień art. 59 ust. 1 i ust. 6

w związku z art. 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 5 ustawy o systemie oświaty likwidacja

przedszkola jest możliwa dopiero w wyniku przeprowadzenia ustawowo

sformalizowanej i bezwzględnie obowiązującej (ius cogens) procedury. W myśl tej

procedury, aby przedszkole mogło zostać zlikwidowane gmina obowiązana jest

poinformować o zamiarze i przyczynach likwidacji przedszkola rodziców dzieci oraz

właściwego kuratora oświaty co najmniej 6 miesięcy przed terminem likwidacji.

Oznacza to, że procedura prawna likwidacji przedszkola w każdym wypadku musi

się rozpocząć od podjęcia przez radę gminy - jako organ wyłącznie właściwy do

złożenia wymaganego prawnie oświadczenia woli o zamiarze i przyczynach

likwidacji przedszkola - uchwały w sprawie zamiaru i przyczyn likwidacji

przedszkola (art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy o samorządzie terytorialnym).

Natomiast zadaniem zarządu gminy jest w tym wypadku naprzód przygotowanie

projektu uchwały rady gminy w sprawie zamiaru i przyczyn likwidacji przedszkola, a

następnie wykonanie podjętej przez radę gminy uchwały w tej sprawie (art. 30 ust.

1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o samorządzie terytorialnym). Z kolei w nawiązaniu do

podjętej przez radę gminy uchwały w sprawie zamiaru i przyczyn likwidacji

przedszkola, zarząd gminy ma obowiązek, co najmniej na sześć miesięcy przed

terminem likwidacji, powiadomić o zamiarze i przyczynach likwidacji przedszkola

rodziców dzieci oraz właściwego kuratora oświaty, który w terminie 14 dni od daty

doręczenia tego powiadomienia powinien zająć stanowisko w sprawie poprzez

9

wyrażenie zgody lub odmowę wyrażenia zgody na likwidację przedszkola (art. 59

ust. 1 i ust. 2 ustawy o systemie oświaty w związku z art. 89 ustawy o samorządzie

terytorialnym).

W niniejszej sprawie wszystkie wyżej wskazane wymogi zostały dopełnione

przez właściwe organy. W szczególności likwidacja przedszkole została dokonana

na koniec roku szkolnego i po zapewnieniu dzieciom mającym odbyć roczne

przygotowanie przedszkolne, realizację tego obowiązku. Z tego obowiązku Gmina

B. wywiązała się poprzez zorganizowanie oddziału przedszkolnego przy szkole

podstawowej. Innymi słowy w myśl powołanych wyżej przepisów Publiczne

Przedszkole w B. z dniem 31 sierpnia 2011 r. faktycznie przestało istnieć.

Powyższe ustalenie miało zasadnicze znaczenie dla przyjętego przez Sąd

drugiej instancji rozstrzygnięcia. Likwidacja przedszkola publicznego pozwalała

zatem na zastosowanie art. 20 Karty Nauczyciela przy rozwiązywaniu

nauczycielskiego stosunku pracy z powódkami. Powołany wyżej przepis Karty

Nauczyciela uprawnia dyrektora szkoły do rozwiązania stosunku pracy z

nauczycielem w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian

organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian

planu nauczania uniemożliwiających dalsze jego zatrudnianie – niezależnie od

podstawy nawiązania stosunku pracy. Komentowany przepis zezwala na

rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym jak również

zatrudnionym na podstawie umowy o pracę z uwagi na tożsame przyczyny (ust. 1)

oraz ustanawia jednakowy jego tryb (ust. 3 – 7 ). Sytuację obu tych grup nauczycieli

różnicuje jedynie wysokość odprawy (ust. 2). Cel tego uregulowania jest więc taki

sam jak ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr

90, poz. 844 ze zm.; dalej jako ustawa o zwolnieniach grupowych), która – co

wymaga podkreślenia – uchyla ochronę wynikającą między innymi z art. 41 k.p. tak

w przypadku zwolnień grupowych (art. 5 ust. 1), jak i indywidualnych (art. 10 ust. 2)

- w okresie urlopu trwającego co najmniej 3 miesiące oraz w czasie innej

usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli upłynął już okres

uprawniający pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Na

funkcjonalne podobieństwo obu tych ustaw wskazuje zresztą wprost ust. 2 art. 20

10

Karty Nauczyciela, przyznający nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy

o pracę prawo do świadczeń określonych w przepisach ustawy o zwolnieniach

grupowych. Daje to podstawę do sformułowania wniosku, że art. 20 Karty

Nauczyciela jest szczególnym i odrębnym od kodeksowego unormowaniem

stosowanym wobec wszystkich nauczycieli (niezależnie od podstawy nawiązania

stosunku pracy), pozwalającym na dostosowanie stanu zatrudnienia do aktualnego

rozmiaru zadań szkoły przez dopuszczenie możliwości rozwiązania stosunków

pracy z nauczycielami w zamian za rekompensatę za utratę pracy czy to w postaci

odprawy, czy przeniesienia w stan nieczynny z zachowaniem prawa do

wynagrodzenia. Tak też przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 listopada

2008 r., I PK 79/08 (OSNP 2010, nr 9-10, poz. 111). Stosownie do treści art. 20 ust.

3 Karty Nauczyciela, co do zasady rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn

określonych w jego ust. 1 następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim

trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Przepis ten przewiduje „sztywny” termin

składania przez dyrektora szkoły oświadczenia o rozwiązaniu stosunku pracy na

podstawie omawianego przepisu. Jest on powiązany z terminem opracowania

przez dyrektora szkoły arkusza organizacji szkoły uwzględniającego szkolny plan

nauczania, został więc określony w ten sposób także w interesie nauczycieli,

zwiększając ich szanse na podjęcie pracy w innej szkole od początku roku

szkolnego. Dokonywanie takich redukcji w drodze wypowiedzenia jest możliwe

tylko raz do roku ze skutkiem rozwiązującym nauczycielskie stosunki pracy z

końcem roku szkolnego (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). Obiektywny brak

możliwości dalszego zatrudnienia nauczycieli w pełnym wymiarze zajęć w kolejnym

roku szkolnym wymusza i uzasadnia korzystanie przez dyrektorów szkół z

kompetencji przewidzianych w art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela, tj. rozwiązywania

stosunków pracy lub przenoszenia nauczycieli za ich zgodą w stan nieczynny, bez

względu na zakazy wypowiadania stosunków pracy, które nie obowiązują w

okolicznościach wyczerpująco uregulowanych w art. 20 lub 22 Karty Nauczyciela

(por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., I PZP 4/06). Obecność

lub nieobecność nauczyciela w pracy w terminach dokonywania wypowiedzeń

nauczycielskich stosunków pracy z przyczyn wymuszających zwolnienia z pracy,

określonych w art. 20 ust. 1 pkt 1 lub 2 Karty Nauczyciela, nie jest

11

usprawiedliwionym kryterium wyboru nauczycieli do zwolnienia z pracy, które

miałoby zależeć wyłącznie od obecności lub nieobecności w pracy w terminach

dokonywania koniecznych wypowiedzeń stosunków pracy (najpóźniej do końca

maja danego roku kalendarzowego), ze względu na wymagany trzymiesięczny

okres wypowiedzenia stosunku pracy (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). W tym

miejscu zaakcentować należy, że obrona przed wymuszonymi zwolnieniami z pracy

z przyczyn określonych art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela przez korzystanie ze

zwolnień lekarskich lub składanie wniosków o urlopy dla poratowania zdrowia na

podstawie zaświadczeń lekarza pierwszego kontaktu, uzyskiwanych w okresie lub

przed upływem możliwego jedynie z końcem roku szkolnego wypowiadania

nauczycielskich stosunków pracy, doprowadziłaby do paraliżu organizacji pracy

szkół, zmuszonych do przywracania do pracy w pełnym rozmiarze obowiązkowych

zajęć nauczycieli, którzy powoływaliby się na zakazy wypowiadania stosunków

pracy w okresach usprawiedliwionych nieobecności w pracy spowodowanych

chorobą lub korzystaniem z urlopów dla poratowania zdrowia. Takim nauczycielom

szkoły i tak nie byłyby w stanie obiektywnie zapewnić pełnego zatrudnienia lub co

najmniej nie niższego niż połowa obowiązkowego wymiaru zajęć - ze względu na

konieczne zmniejszenie liczby oddziałów szkolnych lub zmian planów nauczania,

wymuszających redukcję liczby godzin nauczania określonych przedmiotów i

zmniejszenie stanu nauczycielskiego zatrudnienia. Ponadto zapłata

nauczycielskiego wynagrodzenia za okresy, w których szkoły nie mają

obiektywnych możliwości zapewnienia nauczycielom zajęć dydaktycznych, nie ma

uzasadnionej podstawy prawnej ze względu na nieświadczenie pracy oraz

naruszałaby dyscyplinę finansową budżetów samorządowych, z których takie

wynagrodzenia są wypłacane. W niniejszej sprawie całkowita likwidacja

przedszkola publicznego aż nadto wyżej wskazany problem uwydatnia.

Dokonując zestawienia art. 20 Karty Nauczyciela z art. 73 Karty Nauczyciela

ustalającego prawo nauczyciela do urlopu dla poratowania zdrowia, a w

konsekwencji także prawo nauczyciela do przywrócenia pełnej zdolności do pracy -

przez powstrzymanie się od wykonywania obowiązków pracowniczych z

zachowaniem prawa do wynagrodzenia, zdaniem Sądu Najwyższego orzekającego

w niniejszej sprawie nie może naruszać ustawowego obowiązku dyrektora szkoły

12

dostosowania stanu zatrudnienia do aktualnego rozmiaru zadań szkoły,

wynikającego wprost z treści art. 20 ust. 1 Karty Nauczyciela. Rozwijając powyższe

stanowisko podnieść należy, że na tle regulacji z art. 73 Karty Nauczyciela

ujawniają się w istocie dwa funkcjonalne aspekty urlopu. Z jednej strony służy on

indywidualnemu pracownikowi w celu regeneracji zdrowia utraconego w pracy. Z

drugiej strony służy pracodawcy, gwarantując odzyskanie pełnej sprawności do

dalszego nauczania przez członka kadry pedagogicznej. Jeśli akcentować pierwszą

z wymienionych funkcji, urlop dla poratowania zdrowia stanowi jednocześnie

swoistą odpłatę za wykonaną już pracę i ma wymiar socjalny. Ocena roli urlopu dla

poratowania zdrowia przedstawia się odmiennie z perspektywy pracodawcy.

Zgodnie z treścią art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela, prawo do urlopu dla poratowania

zdrowia przysługuje nauczycielowi zatrudnionemu na czas nieokreślony, a więc

takiemu, który powróci do wykonywania obowiązków w szkole udzielającej tego

urlopu. Udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia ma zapewnić przydatność

nauczyciela do pracy w określonej placówce w przyszłości (np. zapobiec przyszłym

absencjom chorobowym dezorganizującym proces kształcenia i wychowywania

dzieci oraz młodzieży). Ostatecznie zatem urlop dla poratowania zdrowia udzielany

jest nie tylko w interesie nauczyciela, ale także i szkoły, która, ponosząc koszty

tego urlopu, uzyskuje w zamian gwarancję posiadania kadry nauczycielskiej w pełni

zdolnej do wykonywania nałożonych na nią zadań. Nie spełnia się więc jedna z

funkcji urlopu dla poratowania zdrowia, jeśli na skutek całkowitej likwidacji szkoły

nie ma zapotrzebowania na pracę nauczyciela po zakończeniu przez niego urlopu

dla poratowania zdrowia. To zaś przemawia za dopuszczalnością rozwiązania

stosunku pracy nawet w trakcie tego urlopu, tj. w momencie, kiedy okazuje się, że

jego dalsze trwanie jest uzasadnione wyłącznie interesem nauczyciela. Co więcej,

przyjęcie poglądu, że art. 73 ust. 1 Karty Nauczyciela przekreśla zezwolenie na

rozwiązanie stosunku pracy w trybie jej art. 20 ust. 1 w rzeczywistości prowadzi do

zachowania stosunku pracy nie tylko w czasie trwania urlopu dla poratowania

zdrowia, ale i w dalszym okresie - z uwagi na uwarunkowania związane z

dopuszczalnym terminem wypowiadania nauczycielskich stosunków pracy.

Również zatem względy aksjologiczne przemawiają za tym, że prawo podmiotowe

pracownika (do przeprowadzenia zaleconego leczenia) nie może być chronione w

13

takim stopniu, aby wymuszać na szkole dalsze (po ustaniu urlopu) zatrudnianie

nauczyciela mimo braku takiej potrzeby, związane z ponoszeniem z tego tytułu

nieuzasadnionych żadnymi względami niemałych kosztów. Warto przy tym

zauważyć, że sam ustawodawca nie zaakcentował nadrzędnego charakteru dobra

chronionego art. 73 Karty Nauczyciela, choć nic nie stało na przeszkodzie, aby

uczynił to w podobny sposób jak w odniesieniu do ochrony macierzyństwa. W tym

bowiem przypadku ochrona stosunku pracy podczas korzystania z urlopu

macierzyńskiego i urlopu wychowawczego, wyrażająca się co do zasady zakazem

wypowiadania i rozwiązywania umów o pracę przez pracodawcę, sformułowana

została expressis verbis - odpowiednio w art. 177 k.p. i art. 1861

k.p. Ta konstatacja

wzmacnia argumentację, że prawo nauczyciela do urlopu dla poratowania zdrowia

nie jest dobrem bezwzględnie chronionym w przypadku kolizji z inną wartością.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy podziela stanowisko Sądu

drugiej instancji, że okres korzystania z urlopu dla poratowania zdrowia kończył się

w przypadku obu powódek w dniu 31 sierpnia 2011 r., co oznaczało, że w dniu 1

września 2011 r. pozwany T. W. nie przejmował powódek z prawem do urlopu dla

poratowania zdrowia. Według art. 5 ust. 1 ustawy o systemie oświaty szkoła i

placówka może być szkołą i placówką publiczną albo niepubliczną. Zgodnie z art.

82 tej ustawy szkoły i placówki niepubliczne mogą być zakładane przez osoby

prawne i fizyczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez kuratora

oświaty właściwego dla siedziby zakładanej szkoły lub placówki (ust. 1). Zgłoszenie

do ewidencji powinno zawierać między innymi określenie typu szkoły lub placówki

oraz statut szkoły lub placówki (ust. 2). Stosownie zaś do art. 84 szkoła lub

placówka niepubliczna działa na podstawie statutu nadanego przez osobę

prowadzącą, który powinien w szczególności określać typ szkoły lub cel placówki

oraz ich zadania. Jak z powyższych przepisów wynika, decyzja kuratora oświaty o

wpisie danej szkoły lub placówki do ewidencji szkół i placówek niepublicznych nie

jest decyzją arbitralną, lecz jest uzależniona od treści wniosku osoby prawnej lub

fizycznej zakładającej daną szkołę lub placówkę, czyli od tego, co zawiera

„zgłoszenie do ewidencji”, o którym stanowi art. 82 ust. 2 ustawy o systemie

oświaty. Zaświadczenie o wpisie do ewidencji, które kurator oświaty (lub inne

upoważnione do tego organy) doręcza następnie zgłaszającemu, jest już prostą

14

konsekwencją „zgłoszenia do ewidencji” i dotyczy takiego typu szkoły lub placówki,

który został podany w zgłoszeniu do ewidencji (art. 82 ust. 3 ustawy). Wpisanie

pozwanego Przedszkola „[…]” do ewidencji placówek niepublicznych, stosownie do

art. 82 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, stworzyło

określony stan prawny - między innymi w zakresie nawiązania stosunków pracy z

przejętymi nauczycielami na podstawie przepisów prawa pracy. Z tych względów

trafny jest wniosek Sądu drugiej instancji, że pozwany – T. W. – Niepubliczne

Przedszkole „[…]”jest placówką niepubliczną, do której nie mają zastosowania

przepisy Karty Nauczyciela, w tym także art. 73 przewidujący prawo nauczyciela do

płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Zasadnie Sąd drugiej instancji uznał, że

przedszkole publiczne zostało zlikwidowane w trybie art. 59 ustawy o systemie

oświaty z dniem 31 sierpnia 2011 r., a na jego majątku powstało nowa placówka o

statusie niepublicznym. Przedmiotowe przekazanie majątku należy ocenić na

podstawie przepisów o przejściu zakładu pracy na innego pracodawcę. Zgodnie z

art. 231 § 1 k.p., w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego

pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach

pracy z zastrzeżeniem przepisów § 5. Zgodnie z tym paragrafem pracodawca, z

dniem przejęcia zakładu pracy lub jego części, jest obowiązany zaproponować

nowe warunki pracy i płacy pracownikom świadczącym dotychczas pracę na innej

podstawie niż umowa o pracę oraz wskazać termin, nie krótszy niż 7 dni, do

którego pracownicy mogą złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia

proponowanych warunków. W razie nieuzgodnienia nowych warunków pracy i płacy

dotychczasowy stosunek pracy rozwiązuje się z upływem okresu równego okresowi

wypowiedzenia, liczonego od dnia, w którym pracownik złożył oświadczenie o

odmowie przyjęcia proponowanych warunków, lub od dnia, do którego mógł złożyć

takie oświadczenie. Powyższy przepis wprowadza odmienną konstrukcję prawną

niż zastosowana przez ustawodawcę w przypadku wypowiedzenia zmieniającego

(art. 42 § 3 k.p.). Milczenie pracownika nie może być uznane za przyjęcie oferty

zatrudnienia na nowych warunkach. W praktyce art. 231 § 5 k.p. prowadzi do

rozwiązania stosunku pracy w razie niezłożenia w zakreślonym przez nowego

pracodawcę terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu oferty zatrudnienia

na nowych warunkach u nowego pracodawcy. Nieuzgodnienie nowych warunków

15

pracy i płacy przez pracodawcę przejmującego zakład pracy od pracodawcy, u

którego dotychczas byli zatrudnieni pracownicy świadczący pracę na innej

podstawie aniżeli umowa o pracę, powoduje, że dotychczasowy stosunek pracy z

tymi pracownikami rozwiązuje się z upływem okresu równego okresowi

wypowiedzenia. Pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę mogą

kontynuować zatrudnienie w tej formie u każdego nowego pracodawcy. Natomiast

zatrudnienie na podstawie mianowania, powołania lub wyboru jest możliwe tylko u

niektórych pracodawców. Stąd też, dla ochrony trwałości tych stosunków pracy

został nałożony na pracodawcę obowiązek zaproponowania pracownikom zawarcia

umowy o pracę. Mając powyższe na uwadze, zasadnym jest stanowisko Sądu

drugiej instancji, że umowy z powódkami uległy rozwiązaniu, skoro w dniu 1

września 2011 r. pozwany T. W. wysłał powódkom propozycje nawiązania umowy o

pracę na nowych warunkach. Warunki te zostały przedstawione w załączonych

projektach umów o pracę, powódki zostały poinformowane, że w terminie do dnia

10 września 2011 r. mogą złożyć oświadczenie o odmowie albo przyjęciu

zaproponowanych warunków. Powódki otrzymały pisma pozwanego z 1 września

2011 r. w dniu 19 września 2011 r. i pisma te pozostawiły bez odpowiedzi, co w

konsekwencji skutkowało ustaniem stosunków pracy powódek u nowego

pracodawcy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, na

podstawie art. 39814

k.p.c.