I PK 120/13

Sygn. akt I PK 120/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 listopada 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt

SSA Magdalena Kostro-Wesołowska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E.G.

przeciwko Hotel O. Spółce z o.o. w O.

o wynagrodzenie za okres wypowiedzenia umowy o pracę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 listopada 2013 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O. wyrokiem z

dnia 31 lipca 2012 r., […], oddalił powództwo E. G. o zasądzenie od pozwanej

Hotele O. Sp. z o.o. w O. wynagrodzenia za okres wypowiedzenia umowy o pracę

2

(pkt I) oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie wobec cofnięcia pozwu w

części (pkt II).

Sąd pierwszej instancji podniósł, że powód E.G. w pozwie przeciwko

pozwanej spółce wniósł o uznanie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia

za niezgodne z prawem, wypłatę wynagrodzenia za czas bezczynności do czasu

zakończenia sprawy, a z ostrożności procesowej o ewentualną zmianę podstawy

rozwiązania umowy o pracę na wypowiedzenie z winy i przyczyn leżących po

stronie pracodawcy, wypłatę wynagrodzenia za okres trzymiesięcznego

wypowiedzenia umowy o pracy, zmianę świadectwa pracy i zasądzenie

dodatkowego odszkodowania z tego tytułu. Po ostatecznym sprecyzowaniu żądań,

powód dochodził wyłącznie wypłaty wynagrodzenia za trzymiesięczny okres

wypowiedzenia oraz wypłaty nieopłaconej różnicy w stosunku do wypłaconych kwot

netto wynagrodzenia związanego z odprawą; sprawa w zakresie dotyczącym tego

ostatniego roszczenia została wyłączona do odrębnego postępowania.

Pozwana spółka żądanie oddalenia powództwa uzasadniała zarzutem

powagi rzeczy ugodzonej.

Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że powód był zatrudniony u pozwanej

na czas określony na stanowisku prezesa zarządu spółki do dnia 4 października

2011 r. z wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 13.818,32 zł. Umowa o pracę

przewidywała możliwość jej rozwiązania z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia oraz obowiązek wypłaty z tego tytułu wynagrodzenia. Stosunek

pracy uległ rozwiązaniu bez zachowania okresu wypowiedzenia.

W sprawie o sygn. akt […] powód wystąpił przeciwko pozwanej z żądaniem

przywrócenia do pracy i „zapłaty zgodnie z umową”, a z ostrożności procesowej o

zmianę kwalifikacji rozwiązania umowy o pracę na wypowiedzenie w trybie

ustawowym z winy zakładu pracy i wypłatę należnych wynagrodzeń. Na rozprawie

w dniu 1 marca 2012 r. strony zawarły ugodę, mocą której pozwana zobowiązała

się sprostować świadectwo pracy powoda przez zawarcie w nim zapisu, że umowa

o pracę uległa rozwiązaniu za wypowiedzeniem dokonanym przez pracodawcę z

przyczyn niedotyczących pracownika oraz zobowiązała się do wydania nowego

świadectwa pracy, a nadto do zapłaty na rzecz powoda kwoty 21.000 zł tytułem

odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia.

3

Strony oświadczyły, iż ugoda ta wyczerpała wszelkie roszczenia powoda

wynikające ze sprawy o sygn. akt […] oraz roszczenie o przywrócenie do pracy i

odszkodowanie w związku z rozwiązaniem umowy o pracę w trybie art. 52 k.p.,

sformułowane w niniejszej sprawie o sygn. akt […].

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał roszczenie o

zasądzenie wynagrodzenia za okres wypowiedzenia umowy o pracę za

bezzasadne. Zważył, że ugoda zawarta w sprawie o sygn. akt […] wyczerpała

wszelkie roszczenia powoda z tytułu rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia. Doszło bowiem do zmiany trybu rozwiązania umowy wskazanego

w świadectwie pracy. Pozwana zobowiązała się również do wypłaty odszkodowania

z tytułu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Sąd ten ocenił, że zmiana

trybu rozwiązania umowy o pracę na rozwiązanie za wypowiedzeniem dokonanym

przez pracodawcę z przyczyn niedotyczących pracownika nie kreuje nowego

roszczenia o wypłatę wynagrodzenia za okres wypowiedzenia i nie zmienia daty

rozwiązania stosunku pracy, nie stwarza fikcji prawnej, że umowa o pracę uległa

rozwiązaniu w okresie późniejszym o trzy miesiące. Wskazując na to, że treść

postanowień ugody odpowiada uregulowaniom Kodeksu pracy odnoszącym się tak

do roszczeń z tytułu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, jak i do

statuowanego w art. 97 § 3 k.p. obowiązku pracodawcy zamieszczenia w

świadectwie pracy stosownej informacji co do trybu rozwiązania umowy o pracę,

Sąd Rejonowy uznał, że ugoda ta wyczerpała roszczenia powoda z tytułu

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, kończąc spór w tym zakresie. Sąd

pierwszej instancji podniósł ponadto, że powód otrzymał wynagrodzenie za czas do

rozwiązania umowy o pracę, a nie zaistniał żaden okres wypowiedzenia, za który

należne byłoby wynagrodzenie. Dlatego, w ocenie tego Sądu, oddaleniu podlegało

powództwo w zakresie żądania powoda wypłaty wynagrodzenia za okres

wypowiedzenia, a umorzeniu postępowanie w części dotyczącej roszczeń

cofniętych przez powoda.

Rozpoznając sprawę na skutek apelacji powoda Sąd Okręgowy w O. IV

Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 28 listopada 2012 r.

oddalił apelację (pkt I) oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 900 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą (pkt II).

4

Sąd odwoławczy stwierdzając, że ustalenia faktyczne zostały poczynione

przez Sąd Rejonowy zgodnie z przepisami prawa procesowego, uznał te ustalenia

za w pełni prawidłowe i przyjął je za własne. Podniósł, że ostatecznie w sprawie

strony pozostawały w sporze w odniesieniu do żądania wypłaty wynagrodzenia za

trzymiesięczny okres wypowiedzenia. Tymczasem przed Sądem Rejonowym w O.

między stronami niniejszego procesu równolegle toczył się spór również dotyczący

rozwiązania łączącego je stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i „zapłatę

zgodnie z umową” oraz alternatywne roszczenia pod sygn. akt […]. W tej właśnie

sprawie powód na rozprawie w dniu 1 marca 2012 r. podał, iż satysfakcjonowałaby

go zawarta z pozwaną ugoda „w postaci półtoramiesięcznego odszkodowania, a

wypowiedzenie byłoby dokonane z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy.

Oświadczył, iż nic więcej nie chce”. Do zawarcia ugody sądowej uwzględniającej

takie warunki doszło. W ugodzie pozwana zobowiązała się bowiem do

sprostowania świadectwa pracy i jego wydania oraz zapłaty na rzecz powoda kwoty

21.000 zł tytułem odszkodowania w związku z rozwiązaniem umowy o pracę.

Jednocześnie strony zgodnie oświadczyły, że ugoda ta wyczerpuje wszelkie

roszczenia apelującego wynikające ze spraw o sygn. akt […] oraz niniejszej o

sygn. akt Sądu Rejonowego […]. Według Sądu Okręgowego, powyższe oznacza,

jak przyjął Sąd pierwszej instancji, że przedmiotowa ugoda zaspokoiła roszczenia

powoda z tytułu rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Sąd odwoławczy podał, że zawarcie przez strony ugody sądowej prowadzi

do wygaśnięcia ich sporu, wobec czego dalsze prowadzenie procesu staje się

zbędne, co obliguje sąd do umorzenia postępowania. Ugoda sądowa od chwili

uprawomocnienia się postanowienia wydanego na podstawie art. 355 k.p.c. jest

tytułem egzekucyjnym (art. 777 § 1 pkt 1), a po nadaniu klauzuli wykonalności -

podstawą egzekucji (art. 776 k.p.c.). Apelujący nie uchylił się od skutków prawnych

zawartej z pozwanym ugody, w szczególności nie wniósł zażalenia na

postanowienie z dnia 1 marca 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w

sprawie [...], które uprawomocniło się w dniu 8 marca 2012 r. i którego

prawomocność stwierdzono na wniosek powoda, zaś ugodzie nadano klauzulę

wykonalności postanowieniem z dnia 15 marca 2012 r.

5

Uznając w tym stanie rzeczy apelację, sprowadzającą się do opisu

okoliczności związanych z rozwiązaniem stosunku pracy oraz opisu naruszeń

prawa, jakich - według powoda – dopuściła się strona pozwana, za nieskutecznie

zmierzającą do podważenia zawartej ugody sądowej Sąd Okręgowy ją oddalił, o

kosztach postępowania za drugą instancję orzekając na podstawie art. 98 k.p.c. w

związku z § 12 ust. 1 pkt 1 w związku z § 11 ust. 1 pkt 2 i § 6 pkt 5 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).

W wywiedzionej od wyroku Sądu Okręgowego skardze kasacyjnej strona

powodowa zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, „a mianowicie (ostatecznie po

sprostowaniu) art. 70 § 2 k.p., które nastąpiło przez błędną wykładnię bądź też

przez błędne zastosowanie, jak również niezastosowanie art. 58 § 1 i § 2 k.c., art. 5

k.c., art. 83 k.c., art. 86 k.c., art. 4171

, art. 4172

”;

- naruszenie przepisów postępowania: art. 321 k.p.c., art. 236 k.p.c. (brak

przeprowadzenia postępowania dowodowego, brak ustalenia stanu faktycznego),

„przy czym nastąpiło nadużycie art. 233 k.p.c. poprzez obrazę przez Sąd zapisu

art. 321 k.p.c. i przyjęcie przez Sąd rozszerzająco, że ugoda, do której zawarcia

doszło w sprawie o sygn. akt [...], dotyczyła innych (domyślnie wszystkich) roszczeń

powoda, niż wynikały z pozwu w sprawie [...], pomimo jasnego zapisu ugody, iż

dotyczy ona wyłącznie roszczeń zawartych w pozwie”, który zainicjował sprawę [...].

W istocie rzeczy „roszczenie z pozwu sygn. akt [...] o wypłatę wynagrodzenia za

okres wypowiedzenia nie zostało przez Sąd rozpatrzone, skoro Sąd uznał, że

ugoda domyślnie wyczerpuje wszelkie roszczenia powoda nie zaś wyłącznie

roszczenia wynikające z pozwu sygn. akt [...]”. Sąd, zdaniem skarżącego, odebrał

mu możliwość dochodzenia kliku roszczeń w różnych pozwach. Okoliczności te

miały, według skarżącego, istotny wpływ na wydanie i treść zaskarżonego wyroku.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z porównania treści

pozwów wniesionych w sprawach [...] i [...] oraz treści ugody zawartej w tej

pierwszej sprawie [...] wynika, że zawarta przed Sądem Rejonowym w O. ugoda

6

zakresem przedmiotowym nie objęła roszczenia o wypłatę wynagrodzenia za okres

wypowiedzenia zgodnie z art. 70 § 2 k.p. Nie dotyczyła ona również wszystkich

roszczeń powoda, jak przedstawiała to strona pozwana, do której twierdzeń Sąd się

przychylił. Ugoda sądowa zawarta przez strony w sprawie o sygn. akt [...]

„dotyczyła jedynie roszczeń powoda wynikających z treści pozwu w tej sprawie”.

Dlatego, jak argumentuje skarżący, nie można mówić o mocy rzeczy ugodzonej czy

osądzonej, ponieważ sądowa ugoda w sprawie sygn. akt [...] dotyczyła wyłącznie

roszczeń powoda zgłoszonych w tej sprawie, a w niej powód nie występował o

wypłatę wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, przy czym pracownik ma prawo

dochodzenia swoich roszczeń ze stosunku pracy w kliku pozwach.

Obejmując zaskarżeniem wyrok Sądu drugiej instancji w całości, powód

wniósł o jego uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku, i orzeczenie co do istoty

sprawy, tj. „w końcowym orzeczeniu o wypłacie roszczenia pozwu wraz z

odsetkami ustawowymi” i zasądzenie kosztów postępowania lub o uchylenie

zaskarżonego wyroku sądu drugiej instancji, jak również wyroku sądu pierwszej

instancji w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej lub drugiej instancji do

ponownego rozpoznania z uwzględnieniem kosztów procesu wraz z kosztami

zastępstwa prawnego według norm przepisanych lub przedłożonego spisu kosztów.

Jako okoliczności uzasadniające rozpoznanie skargi kasacyjnej strona

powodowa powołała:

- potrzebę wykładni przepisów prawnych w odniesieniu do tego, „czy

pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę zgodnie z przepisami

Rozdziału III Oddziału 1 k.p. (tj. art. 68 do art. 72 k.p.) po bezpodstawnym

rozwiązaniu stosunku pracy w trybie art. 52 § 1 k.p., tj. po uzyskaniu wyroku lub

ugody w sądzie, przysługują świadczenia opisane w Rozdziale III Oddziale 1 k.p.

oraz czy w sprostowaniu świadectwa pracy należy automatycznie uwzględnić

zapisy art. 70 § 2 k.p., tj. zmienić datę zakończenia stosunku pracy na datę

wynikającą z okresu wypowiedzenia umowy o pracę, tj. do daty odwołania

pracownika ze stanowiska dodać stosowny okres wypowiedzenia”;

- występujące w sprawie zagadnienia prawne:

a) „czy sąd w ramach swobodnej oceny dowodów zgodnie z art. 233 k.p.c.

może wychodzić poza roszczenie pozwu (art. 321 § 1 k.p.c.), jak i poza zapisy

7

zawartej przez strony ugody sankcjonując wyrokiem działanie wyczerpujące zapisy

art. 58 § 1 i § 2 k.c.”;

b) „czy pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę zgodnie z

przepisami Rozdziału III Oddziału 1 k.p. z założeniem, że rozwiązanie stosunku

pracy nie nastąpiło w trybie art.70 § 3 k.p., tj. z założeniem, że nie można

zastosować art. 52 k.p. lub art. 53 k.p., przysługują świadczenia opisane w

Rozdziale III Oddziale 1 k.p., czy stosuje się przepisy Rozdziału II k.p., tj. skutki

art. 52 k.p., jak i np. art. 56 k.p. i art. 57 k.p. do art. 61 k.p.”;

c) czy sąd w ramach art. 233 k.p.c. w kontekście art. 4771

k.p.c. może

zastosować wykładnię rozszerzającą i przyjąć, że powództwo pracownika dotyczy

wszystkich jego roszczeń niezależnie od treści pozwu w kontekście zapisów

art. 321 k.p.c. stosując jednocześnie wykładnię ograniczającą możliwość

dochodzenia roszczeń przez pracownika jak i ich dochodzenia w kilku pozwach”;

- oczywistą zasadność skargi ze względu na naruszenie art. 321 k.p.c. i

art. 70 § 2 k.p.

Skrótowo, według skarżącego, problemy prawne stawiane w niniejszej

skardze można ująć w pytaniu: „Czy intencją ustawodawcy było wprowadzenie do

obrotu prawnego ścieżki obejścia zapisów umowy o pracę poprzez zamienne

stosowanie zapisów rozdziału III oddziału 1 k.p. (art. 68 do art. 72 k.p. ) z

założeniem, że rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło w trybie art. 705

§ 3 k.p.

(tj. nie można zastosować art. 52 k.p. lub art. 53 k.p ), z zapisami w rozdziale II k.p.,

czy należy stosować jednolicie zapisy z kolejnych rozdziałów kodeksu pracy do

umów zawartych na podstawie konkretnych rozdziałów?”.

Skarżący przytoczył także sekwencję zdarzeń, do jakich, według niego,

doszło w sprawie. Pracodawca odwołał ze stanowiska pracownika, z którym

nawiązał stosunek pracy na podstawie art. 68 k.p., tj. z powołania, stosując formułę

art. 52 § 1 k.p. Po tym, jak w sądzie pracy okazało się, że art. 52 § 1 k.p. nie mógł

być zastosowany, pracodawca sprostował świadectwo pracy pozostawiając datę

zakończenia stosunku pracy i nie wypłacając stosownych świadczeń pracownikowi

ze względu na stosowanie jedynie postanowień rozdziału II k.p. przy pominięciu

zapisów umowy o pracę i rozdziału III k.p.

8

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest pozbawiona uzasadnionych podstaw.

Stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a z urzędu bierze

pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W świetle art. 3983

§ 1 k.p.c. skarga

kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez

błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na

wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod pojęciem

podstawy skargi kasacyjnej rozumie się zaś konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą. W razie oparcia skargi kasacyjnej na podstawie wymienionej

w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. konieczne jest przy tym, aby - poza naruszeniem

przepisów procesowych - skarżący wykazał, iż konsekwencje wadliwości

postępowania były tego rodzaju, że kształtowały treść zaskarżonego wyroku.

W skardze sformułowano zarzuty w oparciu o obie podstawy kasacyjne

stosując technikę łącznego omawiania podstawy naruszenia przepisów prawa

materialnego oraz łącznego omawiania podstawy naruszenia przepisów

postępowania.

Zarzut naruszenia przepisów „art. 321 k.p.c., art. 236 k.p.c. - brak

przeprowadzenia postępowania dowodowego, brak ustalenia stanu faktycznego -

przy nadużyciu art. 233 k.p.c. poprzez obrazę art. 321 k.p.c.” został sformułowany

wadliwie. Nieprawidłowo została określona jego podstawa prawna, bez odwołania

się do odpowiednich przepisów postępowania apelacyjnego. Przedmiotem badania

Sądu Najwyższego w ramach rozpoznawania skargi kasacyjnej jest naruszenie

przepisów przez sąd drugiej instancji, który w zakresie postępowania może

naruszyć tylko przepisy obowiązujące w postępowaniu apelacyjnym, również

wtedy, gdy stosował także przepisy obowiązujące w postępowaniu w pierwszej

instancji, których naruszenie może być zarzucone jedynie w nawiązaniu do

odpowiednich przepisów postępowania apelacyjnego. Skarżący w ramach zarzutu

procesowego nie wskazał na naruszenie jakichkolwiek przepisów postępowania

9

apelacyjnego, co czyni tak sformułowany zarzut nieskutecznym. Niezależnie od

powyższego Sąd Najwyższy zauważa, że szczupłe uzasadnienie tego zarzutu,

łączne w stosunku do wszystkich przepisów, których obraza jest zarzucana,

sprowadza się do stwierdzenia, że naruszając wskazane przepisy Sąd przyjął

„rozszerzająco, że ugoda sądowa zawarta w sprawie o sygn. akt [...] dotyczyła

innych (domyślnie wszystkich) roszczeń powoda, niż wynikały z pozwu w sprawie

sygn. akt [...] pomimo jasnego zapisu ugody”. W konsekwencji, wedle skarżącego,

na skutek uznania, że ugoda domyślnie wyczerpuje wszelkie jego roszczenia, a nie

jedynie te, które wynikają z pozwu w sprawie, w której doszło do jej zawarcia,

żądanie zasądzenia wynagrodzenia za okres wypowiedzenia nie zostało

rozpatrzone. Z powyższego, zdaniem Sądu Najwyższego, wynika, że istota

omawianego zarzutu polega na twierdzeniu, że Sąd odwoławczy dokonał wadliwej

oceny w odniesieniu do zakresu przedmiotowego ugody sądowej - którą strony

sporu zawarły w sprawie o sygn. akt [...] - uznając iż ugoda ta objęła również

roszczenie o wynagrodzenie za okres wypowiedzenia.

W związku z tym należy przypomnieć, iż ugoda sądowa jest czynnością

procesową stron podjętą w celu osiągnięcia skutków materialnoprawnych

przewidzianych w art. 917 k.c., w szczególności dla uchylenia sporu w zakresie

istniejącego między stronami stosunku prawnego i w drodze wzajemnego

porozumienia oraz w celu osiągnięcia skutków procesowych w postaci wyłączenia

sporu spod rozstrzygnięcia sądowego przez umorzenie postępowania. Ugoda

sądowa jest zatem bez wątpienia czynnością o charakterze mieszanym (dwoistym).

Jest ona czynnością procesową, gdyż dokonywana jest w procesie przez obie

strony procesowe. Zgodnie z art. 223 § 2 k.p.c., nakazującym odpowiednie

stosowanie przepisu art. 203 § 4 k.p.c., dopuszczalność zawarcia przez strony

ugody sądowej podlega kontroli sądu, od której wyniku zależna jest jej skuteczność

(w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń

społecznych z mocy art. 469 k.p.c. kontrola czynności dyspozytywnych jest

dokonywana także ze względu na słuszny interes pracownika) i wywołuje ona dla

konkretnego procesu skutki przewidziane przez prawo procesowe.

Ponadto ugoda sądowa jest też czynnością prawną (umową, ugodą w

rozumieniu art. 917 k.c.). Wywiera skutki materialnoprawne, gdyż w wyniku jej

10

zawarcia strony załatwiają sporną między nimi sprawę, likwidując w ten sposób

spór między sobą i regulując ich stosunek prawny. Dlatego podniesienie zasadnego

zarzutu sprawy ugodzonej wywołuje skutek materialnoprawny w postaci oddalenia

powództwa o roszczenie objęte przedmiotowym zakresem ugody. Ugoda sądowa,

co należy podkreślić, nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Taki przymiot

przysługuje jedynie prawomocnym wyrokom oraz postanowieniom merytorycznie

rozstrzygającym spór. Pozwany w niniejszej sprawie nie formułował zarzutu, który

skutkowałby odrzuceniem pozwu, ale bronił się zarzutem sądowego ugodzenia się

stron w przedmiocie wynagrodzenia za okres wypowiedzenia umowy o pracę.

Przypomnienie powyższego było o tyle konieczne, że w skardze kasacyjnej

powoływano się równocześnie (zamiennie) „na powagę rzeczy osądzonej czy

ugodzonej”.

Ugoda sądowa nie jest więc dowodem, a czynnością stron o wskazanym

charakterze i konsekwencjach, wobec czego Sąd odwoławczy oceniając zakres

przedmiotowy ugody, jaką strony zawarły, nie mógł dopuścić się naruszenia

przepisów określających reguły dokonywania przez sąd oceny zgłoszonych

dowodów, a nie czynności dokonywanych przez uczestników procesu, jak i nie

mógł naruszyć przepisu ustanawiającego konieczność formalnego dopuszczenia

dowodu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., II CKN 618/97,

OSNC 1998 r. nr 10, poz. 66). W tym kontekście, wydaje się, że obrazy przez Sąd

odwoławczy art. 321 k.p.c., a precyzyjnie winno być § 1 tego art., skarżący upatruje

w tym, że Sąd uznając, iż ugoda stron objęła roszczenie o wynagrodzenie za okres

wypowiedzenia, „niejako w istocie nie wyrokował” w odniesieniu do tego

roszczenia, a więc nie wyrokował co do przedmiotu, który był objęty żądaniem.

Takie rozumowanie jest błędne, bowiem pomija, że skoro ugoda sądowa nie

korzysta z powagi rzeczy osądzonej, to w przypadku wytoczenia nowego

powództwa rozstrzygnięcie co do tego samego przedmiotu, co do którego strony

zawarły ugodę sądową, jest rozstrzygnięciem merytorycznym, nawet jeśli jego

przesłanką jest uprzednie ugodzenie się stron przed sądem co do tego roszczenia.

Oddalenie apelacji skarżącego jest równoznaczne z odmową udzielenia ochrony

prawnej jego roszczeniu o wynagrodzenie za okres wypowiedzenia.

11

Wobec powyższego podstawa naruszenia przepisów postępowania okazała

się nieuzasadniona, ale w związku z tym, że istota omawianego zarzutu polega na

twierdzeniu, że Sąd odwoławczy dokonał wadliwej oceny w odniesieniu do zakresu

przedmiotowego ugody sądowej - którą strony sporu zawarły w sprawie o sygn. akt

[...] - uznając iż ugoda ta objęła również roszczenie o wynagrodzenie za okres

wypowiedzenia, Sąd Najwyższy zauważa, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego

przyjmuje się, że zawarte w treści ugody sądowej porozumienie co do istniejącego

między stronami stosunku prawnego ma charakter zgodnego oświadczenia woli, a

więc czynności prawnej zmierzającej do wywołania skutków także w sferze prawa

materialnego. Ustalenie treści oświadczenia woli należy do ustaleń faktycznych i

jako takie usuwa się spod kontroli kasacyjnej. Natomiast wykładnia ustalonego

oświadczenia woli przy zastosowaniu dyrektyw wykładni oświadczeń woli,

sformułowanych przede wszystkim w art. 65 k.c., należy do kwestii prawnych i

podlega kontroli kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2004

r., II CK 116/03, LEX nr 453645; z dnia 22 czerwca 2006 r., V CSK 70/06, OSNC

2007 nr 1, poz. 16). Skarżący nie podniósł jednak zarzutu naruszenia art. 65 k.c. w

związku z art. 300 k.p., co uniemożliwia Sądowi Najwyższego kontrolę w sferze

dokonanej przez Sąd Okręgowy wykładni zawartej ugody sądowej. W skardze nie

został również sformułowany zarzut naruszenia art. 917 k.c. dla podważenia

przyjętego przez Sąd Okręgowy zakresu przedmiotowego tej ugody, wobec czego

wiążące są dokonane w tym względzie ustalenia i oceny prawne.

W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów mieszczących się w

ramach drugiej podstawy kasacyjnej, oceny zarzutów naruszenia wskazanych

przez skarżącego przepisów prawa materialnego należało dokonać z

uwzględnieniem ustalonego stanu faktycznego, przyjętego za podstawę

rozstrzygnięcia przez Sąd drugiej instancji (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Tymczasem

zarzuty naruszenia prawa materialnego zostały sformułowane niejako obok ustaleń

faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy, a zaakceptowanych przez Sąd

Okręgowy. W świetle tych ustaleń nie jest wątpliwe, że powoda z pozwaną spółką

łączyła umowa o pracę na czas określony na stanowisku prezesa zarządu.

Nie kwestionując tego ustalenia skarżący zarzuca naruszenie prawa materialnego –

art. 70 § 2 k.p., które nastąpiło przez błędną wykładnię bądź też przez błędne

12

zastosowanie, jak również niezastosowanie art. 58 § 1 i § 2 k.c., art. 5 k.c., art. 83

k.c., art. 86 k.c., art. 4171

, art. 4172

. Jakkolwiek w podsumowaniu skargi w ramach

„prezentowanej sekwencji zdarzeń” wskazano, że odwołanie ze stanowiska

dotyczyło pracownika, z którym nawiązano stosunek pracy na podstawie art. 68

k.p., tj. powołania, ale wprost ustalenie, że strony sporu zawarły umowę o pracę,

nie zostało zanegowane.

W ocenie Sądu Najwyższego, przepis art. 70 § 2 k.p. nie został przez Sąd

Okręgowy naruszony ani przez błędną wykładnię, ani też przez jego błędne

zastosowanie. Sąd odwoławczy przepisu tego w ogóle stosował, w związku z tym

nie miał potrzeby dokonywania jego interpretacji i stąd nie mógł dopuścić się tzw.

błędu subsumpcji, czyli niewłaściwego zastosowania normy prawnej zakodowanej

w tym przepisie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Skarżący w

uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej nie wskazuje przyczyn, dla których

powołany wyżej przepis winien zostać zastosowany, jak i nie wyjaśnia, dlaczego

zasadności roszczenia poszukuje właśnie w tym uregulowaniu. W zasadzie w tym

względzie wyjaśnienie stanowiska skarżącego zawiera podane jako uzasadniające

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania:

- zagadnienie prawne polegające na tym, „czy pracownikowi zatrudnionemu

na umowę o pracę zgodnie z przepisami Rozdziału III Oddziału 1 k.p. z założeniem,

że rozwiązanie stosunku pracy nie nastąpiło w trybie art. 70 § 3 k.p., tj. z

założeniem, że nie można zastosować art. 52 k.p. lub art. 53 k.p., przysługują

świadczenia opisane w Rozdziale III Oddziale 1 k.p., czy stosuje się przepisy

Rozdziału II k.p., tj. skutki art. 52 k.p., jak i np. art. 56 k.p. i art. 57 k.p. do art. 61

k.p.”,

- potrzeba wykładni przepisów prawnych w odniesieniu do tego, „czy

pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę zgodnie z przepisami

Rozdziału III Oddziału 1 k.p. (tj. art. 68 do art. 72 k.p.) po bezpodstawnym

rozwiązaniu stosunku pracy w trybie art. 52 § 1 k.p., tj. po uzyskaniu wyroku lub

ugody w sądzie, przysługują świadczenia opisane w Rozdziale III Oddziale 1 k.p.

oraz czy w sprostowaniu świadectwa pracy należy automatycznie uwzględnić

zapisy art. 70 § 2 k.p., tj. zmienić datę zakończenia stosunku pracy na datę

13

wynikającą z okresu wypowiedzenia umowy o pracę, tj. do daty odwołania

pracownika ze stanowiska dodać stosowny okres wypowiedzenia”.

Stanowisko powoda, jak wynika z jego przytoczonych twierdzeń, oparte jest

na niezrozumieniu, że prawa i obowiązki stron indywidualnego stosunku pracy,

którego podstawy nawiązania określa art. 2 k.p. w sposób wyczerpujący, są

odrębnie unormowane w odniesieniu do każdej z podstaw powstania stosunku

pracy. Już z pobieżnego oglądu systematyki Kodeksu pracy wynika, że dział II

Kodeksu zatytułowany „Stosunek pracy” dzieli się na rozdziały, z których II

obejmuje umowę o pracę, a III nosi tytuł: „Stosunek pracy na podstawie powołania,

wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę”. Oddział 1 rozdziału III

reguluje prawa i obowiązki stron stosunku pracy, dla którego źródłem powstania

jest powołanie. Stosunek pracy z powołania ma charakter zobowiązaniowy (art. 11

k.p.), mimo że kreuje go akt powołania o charakterze władczym, w którym poza

nawiązaniem stosunku pracy ustala się i powierza pracownikowi określoną funkcję

(Kodeks pracy Komentarz, Małgorzata Gersdorf, Krzysztof Rączka, Michał

Raczkowski, LexisNexis Wydanie 2, str. 463).

Źródłem powstania stosunku pracy, w którym pozostawały strony, była, co

nie jest sporne, umowa o pracę, zawarta, jak wynika z jej § 1, w związku z

powołaniem powoda uchwałą rady nadzorczej na stanowisko prezesa zarządu

pozwanej spółki. Powołanie w skład zarządu spółki kapitałowej (por. art. 201 § 4 i

art. 368 § 4 Kodeksu spółek handlowych) jest tylko aktem inwestytury na określoną

funkcję, na mocy tego powołania nie powstaje stosunek pracy. Aby między spółką a

członkiem jej zarządu powstał stosunek pracy niezbędne jest zawarcie umowy o

pracę. Wobec tego nieporozumieniem jest sugestia, że powód mógłby zostać

zatrudniony „na umowę o pracę zgodnie z przepisami rozdziału III oddziału 1 k.p.

(art. 68-72)”, czyli przepisami odnoszącymi się do stosunku pracy, kreowanego

aktem powołania. W związku z powyższym wywodzenie przez powoda roszczeń z

przepisów regulujących prawa i obowiązki pracowników zatrudnionych na

podstawie powołania jest oczywiście bezzasadne. Dlatego zarzut obrazy art. 70 § 2

k.p. jest bezpodstawny. Sąd Najwyższy zauważa przy tym, że ustawodawca,

inaczej niż zdaje się uznawać skarżący, przewiduje stosowanie przepisów

dotyczących umowy o pracę na czas nie określony do stosunku pracy na podstawie

14

powołania - z pewnymi wyłączeniami, jeżeli przepisy dotyczące tego stosunku nie

stanowią inaczej. Nie przewiduje natomiast sytuacji odwrotnej.

W odniesieniu do pozostałych zarzutów naruszenia prawa materialnego, to

dotyczą one niezastosowania przepisów Kodeksu cywilnego, ale nie tylko potrzeba

ich zastosowania nie została uzasadniona przez skarżącego, co zwalnia Sąd

Najwyższy od rozważania zasadności tych zarzutów, ale skarżący nie powołał

przepisu art. 300 k.p., który zawiera odesłanie do przepisów Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c., co zaznaczono na wstępie, Sąd Najwyższy

rozpoznaje skargę w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, co

oznacza, że nie może uwzględniać naruszenia innych przepisów niż wskazane w

skardze kasacyjnej. Skoro sformułowane w rozpoznawanej skardze zarzuty w

odniesieniu do obu podstaw kasacyjnych okazały się nieuzasadnione, skarga

podlegała oddaleniu.

Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 39814

k.p.c. orzekł, jak w

sentencji.

/tp/