V CSK 239/13

Sygn. akt V CSK 239/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 marca 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa "I." Spółki

z o.o. w K.

przeciwko T. Spółce z o.o. w K.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 marca 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

w […]

z dnia 31 stycznia 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz strony pozwanej kwotę 3.600 ( trzy tysiące sześćset ) zł

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Powód - Syndyk masy Upadłości Przedsiębiorstwa „I." spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w pozwie skierowanym przeciwko T. spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością domagał się:

1) ustalenia, że upadłej przysługują w stosunku do pozwanej wierzytelności

z tytułu niewypłaconych części;

wynagrodzenia:

a) z kontraktu na budowę T. Hipermarket w J. z dnia 16 lutego 2004 r. - w

kwocie 358.010,18 zł, która stanie się wymagalna w dniu 13 lipca 2015 r.,

b) z kontraktu na budowę T. Hipermarket w G. z dnia 19 lipca 2004 r. - w

kwocie 426.169,91 zł, która stanie się wymagalna w dniu 13 grudnia 2014 r.

c) z kontraktu na budowę T. Hipermarket w M. z dnia 18 marca 2005 r. - w

kwocie 277.616,75 zł, która stanie się wymagalna w dniu 14 sierpnia 2015 r.,

d) z kontraktu na rozbudowę Hipermarketu T. w R. z dnia 8 czerwca 2005 r. - w

kwocie 61.133,32 zł, która stanie się wymagalna w dniu 21 października

2015 r. i

e) z kontraktu na budowę Wielofunkcyjnego Centrum Handlowego Usługowego

- Magazynowego w R. z dnia 7 września 2005 r. - w kwocie 608.174,50 zł,

która stanie się wymagalna w dniu 10 lutego 2016 r. oraz

2) ustalenia nieistnienia jakichkolwiek wierzytelności pozwanej w stosunku do

upadłej z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania kontraktów na

budowę Hipermarketów T.: w R. - z dnia 27 maja 2002 r. i z dnia 8 czerwca

2005 r., w J. - z dnia 16 lutego 2004 r., w G. - z dnia 19 lipca 2004 r. w M. - z

dnia 18 marca 2005 r. i Wielofunkcyjnego Centrum Handlowego

Usługowego - Magazynowego w R. - z dnia 7 września 2005 r. oraz

wierzytelności z tytułu rękojmi lub gwarancji, wynikających z tych kontraktów.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 3 lipca 2012 r. oddalił powództwo a

Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od tego orzeczenia wyrokiem

zaskarżonym skargą kasacyjną.

3

Sąd Apelacyjny wskazał, że niewypłacone przez pozwaną upadłej spółce „I."

kwoty wynagrodzenia zostały zatrzymane - zgodnie z postanowieniami zawartych

przez nich kontraktów - w celu zabezpieczenia ewentualnych roszczeń z tytułu

rękojmi za wady fizyczne zrealizowanych obiektów handlowych. W kontraktach

objętych niniejszym sporem strony zastrzegły bowiem upoważnienie dla pozwanej

do pokrycia kosztów usunięcia wad z wynagrodzenia należnego upadłej.

Zatrzymane części wynagrodzenia podlegają więc wypłacie po upływie

ostatecznych okresów rękojmi, co jeszcze nie nastąpiło. Skoro uprawnienia

pozwanej z tytułu rękojmi konkretyzują się w wierzytelności i określonych

roszczeniach z dniem zajścia zdarzenia, od którego uzależnione jest ich

dochodzenie, czyli z dniem ujawnienia się wady, zaś termin rękojmi jeszcze nie

upłynął, niemożliwe jest definitywne przesądzenie, czy po stronie pozwanej

powstanie wierzytelność, w jakiej ewentualnie wysokości i czy z zatrzymanych kwot

będzie ona mogła pokryć koszty usunięcia wykrytych wad. Powódka nie ma zatem

interesy prawnego w wytoczeniu zgłoszonego powództwa o ustalenie.

W skardze kasacyjnej - skierowanej przeciwko rozstrzygnięciu oddalającemu

żądanie ustalenia wierzytelności przysługujących upadłej z tytułu niewypłaconych

części wynagrodzenia z kontraktów na budowę T. Hipermarketu w G.

i Wielofunkcyjnego Centrum Handlowego Usługowego - Magazynowego w R. oraz

nieistnienia po stronie pozwanej jakichkolwiek wierzytelności z tych kontraktów -

opartej na obu podstawach określonych wart. 3983

§ 1 k.p.c., powód wniósł

o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy

w tym zakresie temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.

W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił

obrazę art. 65 § 2 k.c., art. 2 i art. 331 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.; dalej: „u.p.u.n.") przez

niewłaściwe zastosowanie oraz art. 189 k.p.c. przez błędna wykładnię. Podstawę

naruszenia przepisów postępowania wypełnił natomiast zarzutami naruszenia: art.

227 i art. 217 § 2 w związku z art. 382 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w związku z art. 391

k.p.c., art. 378 § 1 w związku z art. 232 k.p.c., a także art. 230 k.p.c.

Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd Apelacyjny trafnie zauważył, że powód wytaczając powództwo na

podstawie art. 189 k.p.c. w pierwszej kolejności powinien wykazać swój interes

prawny w żądaniu ustalenia istnienia albo nieistnienia stosunku prawnego lub

prawa; dopiero uznanie, że po stronie powoda interes taki występuje aktualizuje

potrzebę wykazania, że konkretne prawo lub stosunek prawny rzeczywiście istnieje

bądź nie istnieje (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK

33/09, nie publ.).

U podstaw zaskarżonego wyroku legło stwierdzenie, iż powód nie ma

interesu prawnego w żądaniu ustalenia, że upadłej spółce „I." przysługują wobec

pozwanej określone wierzytelności z tytułu niezapłaconej części wynagrodzenia za

wybudowanie obiektów handlowych, przewidzianego w kontraktach zawartych

przez strony, a pozwanej nie przysługują żądne roszczenia wynikające z

niewykonania lub nienależytego wykonania tych umów. Wbrew odmiennemu

zapatrywaniu skarżącego, ocena ta nie może być łączona z błędną wykładnią

pojęcia interesu prawnego w rozumieniu art. 189 k.p.c. oraz niewłaściwym

zastosowaniem art. 331 ust. 2 w związku z art. 2 u.p.u.n.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntował się pogląd, zgodnie

z którym interes prawny, o którym mowa w art. 189 k.p.c. nie może być rozumiany

subiektywnie i odzwierciedlać jedynie odczucia powoda. Interes ten wyznaczają

kryteria obiektywne. Dotyczy on szeroko rozumianych praw i stosunków prawnych

i pojawia się - z reguły - w sytuacjach, w których zachodzi realna niepewność co do

prawa lub stosunku prawnego z przyczyn natury faktycznej lub prawnej; interes

prawny wyraża się wówczas w usunięciu stanu niepewności. Nie występuje

on natomiast wtedy, gdy zainteresowany może uzyskać ochroną prawną w drodze

powództwa o świadczenie (zob. m.in. wyroki: z dnia 28 listopada 2002 r., II CKN

1047/00, nie publ.; z dnia 18 marca 2011 r., III CSK 127/10, nie publ.; z dnia

14 marca 2012 r., II CSK 252/11, OSNC 2012, nr 10, poz. 120).

W świetle przytoczonych wypowiedzi, brak interesu prawnego powoda

w wytoczeniu niniejszego powództwa nie budzi żadnych wątpliwości.

5

Skoro z przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku - wiążących - ustaleń

faktycznych wynika, że zatrzymane przez pozwaną części wynagrodzenia

należnego upadłej mają zabezpieczać koszty usunięcia wad fizycznych

wybudowanych obiektów, to nie jest możliwe definitywne określenie losu

wierzytelności z tego tytułu przed upływem okresów rękojmi; gdyby natomiast

okresy te już upłynęły, powód mógłby dochodzić niewypłaconego mu

wynagrodzenia - pomniejszonego o ewentualne koszty usunięcia wad - w drodze

powództwa o świadczenie.

Trafnie zatem Sąd Apelacyjny uznał, iż określenie - na datę orzekania

w sprawie niniejszej - wartości wierzytelności przysługujących upadłej, objętych

żądaniem pozwu, służyłoby nie usunięciu stanu niepewności w zakresie prawa

upadłej, lecz w istocie ustaleniu okoliczności faktycznych, tj. wad, które dotychczas

zostały ujawnione i kosztów ich usunięcia. Powództwa przewidzianego w art. 189

k.p.c. nie usprawiedliwia potrzeba oszacowania niewymagalnych jeszcze roszczeń

upadłego w celu ich zbycia na podstawie art. 331 ust. 2 u.p.u.n.

Bezskuteczność zarzutów kwestionujących zasadniczą przesłankę

zaskarżonego wyroku, tj. stwierdzenie braku interesu prawnego w wytoczeniu

niniejszego powództwa, czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do pozostałych

zarzutów skarżącego, zmierzających do wykazania istnienia (po stronie upadłej)

i nieistnienia (po stronie pozwanej) wierzytelności objętych żądaniem pozwu.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.