IV CSK 420/13

Sygn. akt IV CSK 420/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

SSN Anna Kozłowska

w sprawie z powództwa A. O.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń I. P. Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w T.

z dnia 13 marca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w T. do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem z dnia 13 marca 2013 r. Sąd Okręgowy w T. oddalił apelację

pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń I. P. Spółki Akcyjnej w W. od wyroku Sądu

Rejonowego w T., którym zasądzono od niego na rzecz powoda A. O. kwotę 50

tysięcy zł z odsetkami, mającą stanowić część należnego powódce odszkodowania.

Wyrok Sądu Okręgowego został oparty na następującej podstawie faktycznej

i prawnej.

W lipcu 2010 r. powódka ubezpieczyła w pozwanym Towarzystwie na okres

roku budynki gospodarskie, w tym budynek określany jako „kurnik nr 2”,

wykorzystywany jako magazyn; na podstawie umowy o ubezpieczenie mienia od

ognia i innych zdarzeń losowych, pozwany przyjął odpowiedzialność m.in. za

szkody będące bezpośrednim następstwem huraganu, powodzi i śniegu, do sumy

ubezpieczenia w kwocie 2 milionów zł. Stosownie do ogólnych warunków

ubezpieczenia, z ochrony ubezpieczeniowej zostały wyłączone między innymi

szkody powstałe wskutek rażącego niedbalstwa lub wyrządzone umyślnie przez

ubezpieczającego (§ 4 ust. 1 pkt 2), wskutek opadów atmosferycznych, jeżeli

przyczyną był zły stan rynien, dachu lub niezabezpieczone bądź nieprawidłowo

zabezpieczone otwory dachowe, okienne lub inne elementy budynku (§ 7 pkt 9),

a także w wyniku załamania się dachu na skutek naporu śniegu, jeżeli konstrukcja

budynku lub dachu została wykonana niezgodnie z obowiązującymi normami

budowlanymi, bądź wskutek obniżonej wytrzymałości dachu spowodowanej

brakiem jego konserwacji lub jego nienależytym stanem technicznym (§ 7 pkt 10).

„Kurnik nr 2” był od kilku lat w złym stanie technicznym, miał spękane ściany,

pęknięcia te od października 2010 r. zaczęły się powiększać i w grudniu 2010 r.

budynek zawalił się. Bezpośrednią przyczyną zawalenia był opad śniegu, gdyż

budynek z powodu złego stanu technicznego nie wytrzymał obciążenia śniegiem.

Sąd Okręgowy zaaprobował stanowisko Sądu pierwszej instancji, że fakt, iż śnieg

doprowadził do zawalenia budynku tylko z powodu złego stanu technicznego, nie

odpowiada żadnej z przesłanek wyłączenia odpowiedzialności zakładu

ubezpieczeń, która powstaje, „jeżeli śnieg prowadzi do katastrofy z uwagi na inne

wady budynku”, niż wymienione w § 7 ust. 10 o.w.u. Z umowy stron (polisy

i ogólnych warunków) nie wynika, że odpowiedzialność ubezpieczyciela aktualizuje

3

się tylko w wypadku, w którym czynnik ryzyka jest jedynym powodem wystąpienia

szkody. Nie zostało ustalone, by stan techniczny dachu był nieodpowiedni,

a zawalenie się budynku nastąpiło wyłącznie lub głównie z powodu zaniechania

przez powódkę konserwacji dachu bądź utrzymania go w nieodpowiednim stanie

technicznym.

Brak jest także podstaw do wyłączenia odpowiedzialności pozwanego

z powodu rażącego niedbalstwa powódki, gdyż nie można go upatrywać

w zaniechaniu konkretnych działań przeciwdziałających uszkodzeniu budynku,

jeżeli nie został przeprowadzony dowód, obciążający pozwanego, „na okoliczność

takiego związku przyczynowego”.

Pozwany oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa

materialnego art. 65 k.c. przez nieprawidłowe uznanie, że pozwany ponosi

odpowiedzialność za szkodę powódki w sytuacji, gdy w sprawie występuje

wyłączenie jego odpowiedzialności przewidziane w postanowieniach ogólnych

warunków ubezpieczenia (§ 7 pkt 9 i 10 oraz § 4 ust. 1 pkt 2). Wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przy braku ustawowej definicji pojęć „wypadku ubezpieczeniowego”

i „zdarzenia objętego ubezpieczeniem”, dla właściwego określenia, jakie zdarzenie

zostało objęte ubezpieczeniem i czy jest ono tożsame z wypadkiem

ubezpieczeniowym, konieczne jest dokonanie wykładni umowy ubezpieczenia wraz

z integralną jej częścią, którą stanowią ogólne warunki ubezpieczenia, przy

uwzględnieniu reguł określonych w art. 65 § 2 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 7 marca 2007 r., II CSK 475/06, niepubl. i z dnia 9 lipca 2008 r., V CSK

65/08, niepubl.). Przepis ten decyduje o tym, że każda umowa podlega wykładni

sądowej, której celem jest ustalenie miarodajnego znaczenia czynności prawnej,

koniecznego dla określenia praw i obowiązków jej stron. Proces wykładni

rozpoczyna się od wykładni językowej, a kończy z chwilą uzyskania, w wyniku

zastosowania kolejnych reguł wykładni, rezultatu w postaci ustalenia rzeczywistego

znaczenia prawnego umowy. Do podstawowych cech prawidłowej wykładni należy

uwzględnianie standardów ukształtowanych w praktyce w danej dziedzinie

4

i respektowanie założenia racjonalności, a więc elementów koniecznych do

uzyskania rozsądnego rezultatu wykładni. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia

nie wskazuje na zastosowanie wynikających z art. 65 § 2 k.c. dyrektyw wykładni

przez Sąd, który poprzestał na przytoczeniu postanowień umownych w ich

dosłownym brzmieniu. Jednocześnie, ograniczając się do warstwy językowej, Sąd

nie wyjaśnił, co oznacza, jego zdaniem, pojęcie nieprawidłowego zabezpieczenia

innych niż dach elementów budynku (§ 7 pkt 9 o.w.u.) ani dlaczego pozostawił poza

jego zakresem stan ścian budynku. Sąd nie wyjaśnił także, jak rozumie pojęcie

rażącego niedbalstwa (§ 4 ust. 1 pkt 2 o.w.u.), jeżeli, jego zdaniem, nie jest nim

utrzymywanie tak złego stanu ścian budynku, że „tylko” z powodu tego stanu doszło

do jego zawalenia po niewielkim opadzie śniegu; nie przekonuje wzmianka o braku

związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem a działaniem (zaniechaniem)

ubezpieczonej w kontekście ustalenia, że budynek nie wytrzymał obciążenia

z powodu złego stanu technicznego.

Sąd nie rozważył także, czy za rozsądny rezultat wykładni można uznać

wniosek, że odpowiedzialność ubezpieczyciela za szkodę powstałą w następstwie

opadów atmosferycznych ulega wyłączeniu między innymi z powodu niewłaściwego

zabezpieczenia okien, a nie ulega wyłączeniu z powodu istniejącego i wyraźnie

pogłębiającego się procesu pękania ścian budynku. Bliższego wyjaśnienia, pod

kątem racjonalnego efektu interpretacji, wymagało także pozbawienie

jakiegokolwiek znaczenia faktu, że zawalenie budynku pod wpływem opadu śniegu

nastąpiło tylko z powodu złego stanu budynku.

Na właściwą interpretację rzeczywistego znaczenia postanowień umowy

oraz praw i obowiązków stron pozytywnie wpłynęłoby dokładne i szczegółowe,

a nie wyrywkowe i fragmentaryczne, uwzględnienie okoliczności dotyczących

przyczyn powstania szkody, wynikających z opinii biegłego.

Z omówionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.