I CK 473/04

Sygn. akt I CK 473/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marek Sychowicz

SSA Wojciech Kościołek

Protokolant Anna Matura

w sprawie z powództwa M.D.

przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "R."

o uchylenie uchwał,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 grudnia 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 1 kwietnia 2004 r., sygn. akt […],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego jej rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną.

2

Uzasadnienie

W uwzględnieniu apelacji strony powodowej Sąd Apelacyjny zmienił wyrok

Sądu pierwszej instancji i uchylił uchwalę 7/2002 Walnego Zgromadzania Członków

pozwanej Spółdzielni Budowlano - Mieszkaniowej „R.” oraz uchwałę 8/2001 Rady

Nadzorczej Spółdzielni i orzekł o kosztach procesu.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd drugiej instancji z powołaniem się

na wykładnię art. 41 § 2 prawa spółdzielczego wskazał, że § 28 statutu pozwanej

Spółdzielni dotyczy jedynie sposobu obliczania głosów. Oznacza to, że wobec

braku odmiennego uregulowania tej kwestii w statucie znajduje zastosowanie

przepis art. 41 § 2 prawa spółdzielczego. Z treści protokołu Walnego Zgromadzenia

wynika, że uchwała w sprawie złożonego przez powódkę odwołania podjęta została

przez 52 osoby, w tym 34 osoby były za oddaleniem odwołania, 11 przeciw,

a wstrzymało się 7 osób. Strona pozwana zaś nie kwestionowała braku obecności

połowy członków Spółdzielni powołując się – niezasadnie w ocenie Sądu

Apelacyjnego – na § 28 Statutu.

Nadto wskazał Sąd Apelacyjny, że przyjęcie w uchwale Rady Nadzorczej

wartości powierzchni pomieszczenia gospodarczego w kondygnacji przyziemnej

ryczałtowo (k x 30 %) stanowi naruszenie art. 226 prawa spółdzielczego.

Postępowanie pozwanej Spółdzielni narusza przyjętą przez strony w umowie

zasadę regulowania robót dodatkowych.

Kasację wniosła pozwana Spóldzielnia i, z powołaniem się na obie

podstawy przewidziane w art. 3931

k.p.c., zarzuciła naruszenie art. 41 § 2 prawa

spóldzielczeggo przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy zostały

spełnione przesłanki przewidziane w tym przepisie, przy uwzględnieniu, że § 28

statutu pozwala na odstąpienie od zasady, iż uchwały są podejmowane w

obecności co najmniej połowy uprawnionych do głosowania, naruszenie art. 226

prawa spółdzielczego przez błędną wykładnię i przyjęcie, że uchwała nr 7 Walnego

Zgromadzenia oraz uchwała nr 8 Rady Nadzorczej skarżącej Spółdzielni narusza

powołany przepis art. 226, naruszenie art. 65 k.c. przy wykładni art. 28 statutu

skarżącej Spółdzielni. Nadto Spóldzielnia zarzuciła naruszenia art. 233 § 1 i art.

3

382 k.p.c. przez błędną ocenę oraz brak wszechstronnego rozważenia materiału

dowodowego.

Skarżąca wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku przez oddalenie apelacji,

ewentualnie o uchylenie wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego

rozpatrzenia wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu za instancję kasacyjną.

Powódka M.D. wnosiła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niewątpliwie zagadnieniem ustrojowym i to o podstawowym znaczeniu

całego systemu organizacyjnego każdej osoby prawnej jest prawidłowe ustalenie,

przez jakie zespoły jednostek ludzkich lub poszczególne jednostki funkcjonuje dana

osoba prawna (np. art. 227 i n.k.s.h. i art. 414 i n. tego kodeksu). Powyższe odnieść

należy także do spółdzielni, w której działają organy kolegialne. Uregulowanie

kwestii quorum, przy którym jej organy zwłaszcza konieczne, mogą obradować,

i określenie minimalnej liczby głosów potrzebnych do podjęcia uchwały jest kwestią

doniosłą także dla praktyki sprawnego funkcjonowania Spółdzielni.

Nie budzi wątpliwości, także Sądu Apelacyjnego, wykładnia art. 41 § 2 prawa

spółdzielczego, w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 25 lit a

ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy – prawo spółdzielcze oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 90, poz. 419) dopuszczająca możliwość

odstąpienia również od zasady, że uchwały walnego zgromadzenia (zgromadzenia

przedstawicieli) są poodejmowane w obecności co najmniej połowy uprawnionych

do głosowania (quorum). W literaturze przedmiotu przytoczona i powszechnie

aprobowana wykładnia została określona jako mająca istotne znaczenie

praktyczne, zwłaszcza dla spółdzielni, w których zebranie quorum - co najmniej

połowy członków - byłoby niemożliwe lub bardo utrudnione. Takie spółdzielnie,

w razie przyjęcia odmiennej interpretacji art. 41 § 2 pr. spółdzielczego, z reguły

musiałyby zaprzestać swojej działalności (OSP 1996, nr 2, poz. 29). Ustawa

pozostawiła statutowi, podobnie jak i w innych ważnych sprawach uregulowania

dotyczącej istotnego dla działalności spółdzielni zakresu.

Przeważającym jest pogląd, iż statut jest umową, w której zgodnie

z unormowaniem zawartym w art. 3531

k.c. strony mogą złożyć stosunek prawny

według swego uznania byleby jego treść cel nie sprzeciwiały się właściwości

4

(naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego (por. też

uzasadnienie ust. III uchwały składu siedmiu sędziów sadu Najwyższego

z 15 października 1985 r., III CZP 40/85 – OSNCP 1986, nr 6, poz. 86).

Paragraf 28 statutu pozwanej Spółdzielni stanowi, że uchwały podejmowane są

zwykłą większością głosów członków obecnych, chyba że ustawa

w poszczególnych wypadkach stanowi inaczej.

Wykładnia (ściśl. tłumaczenie, interpretacja) oświadczeń woli polega na

ustaleniu ich znaczenia, czyli ustaleniu właściwej treści regulacji jaką strony zawarły

w oświadczeniu woli. Reguły, którymi należy kierować się przy tłumaczeniu

złożonego oświadczenia woli, określone zostały - jak trafnie wskazuje skarżąca

Spółdzielnia – w art. 65 k.c. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie zawarte

w przytoczonym przepisie reguły interpretacyjne wyrażają dwie respektowane przez

prawo cywilne wartości a mianowicie z jednej strony wole (intencję), z drugiej

natomiast zaufanie jakie budzi złożone oświadczenie u innych osób. W wypadku,

gdy oświadczenie woli zostało wyrażone w formie pisemnej to sens sporządzonego

aktu ustala się przede wszystkim biorąc za podstawę jego tekst, a przy jego

interpretacji podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym, czyli

tekst statutu powinien być interpretowany według reguł językowych, które stanowią

podstawę do przypisania mu określonego sensu i znaczenia. Dokonana

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacja (błędnie przytoczonej) treści

§ 28 statutu Spółdzielni i wniosek z niej wyprowadzony jakby przepis ten dotyczył

wyłącznie sposobu obliczania głosów stanowi oczywiste przekroczenie granic

dopuszczalnej swobody wykładni przez Sąd orzekający ze wszystkimi negatywnymi

następstwami stąd wynikającymi. Dlatego kasacja w tym zakresie jest oczywiście

uzasadniona.

O sposobie ustalania wysokości wkładu, w tym wypadku budowlanego,

decyduje statut spółdzielni, który rozróżnia wstępnie ustalony wkład budowlany

i ostateczne rozliczenie kosztów budowy (§ 46). Umowa stron (k - 34 i n.) określała

(§ 6) termin rozliczenia całego zadania inwestycyjnego wraz z infrastrukturą

podziemną i naziemną nie później niż po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia

zadani. Spór - jak można wnioskować z motywacji rozbieżnego stanowiska obu

Sądów ogniskuje się wokół ustalenia wysokości poniesionych rzeczywistych

5

kosztów budowy wraz z kosztami adaptacji na pomieszczenie gospodarcze oraz

metody ustalenia tych kosztów. Zajmując odmienne - od Sądu

pierwszoinstancyjnego – w tym przedmiocie stanowisko Sąd Apelacyjny wskazał na

trudności dowodowe występujące po stronie powódki w rozliczeniu rzeczywiście

poniesionych kosztów. Uwagi te można podzielić, lecz nie mogą one stanowić

podstawy ferowania rozstrzygnięcia przerzucającego obowiązek poniesienia tych

kosztów na jedną ze stron bez wyczerpania dostępnego materiału dowodowego,

który Spółdzielnia nadal oferuje. Ogólna reguła dowodzenia z art. 6 k.c. pozostaje

w związku z przepisami k.p.c. o dowodach. Zgodnie z art. 3 k.p.c. obowiązek

przedstawienia dowodów spoczywa na stronach, a ciężar udowodnienia faktów

mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy obciąża stronę, która

z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 232 k.p.c.). Jednakże o potrzebie

przeprowadzenia dowodu nie decydują strony, lecz sąd, który jest władny obarczyć

niekorzystnymi konsekwencjami nie przedstawienia właściwych dokumentów

(art. 233 § 2 k.p.c.). W krańcowym wypadku żądanie strony pozwanej

przeprowadzenia dowodu, które nie jest możliwe do spełnienia przez stronę

przeciwną może być uznane przez sąd orzekający za niezgodne z zasadami

współżycia społecznego (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia

3 marca 1971 r., II PR 453/70 BSN 1971, nr 9, poz. 149). Jeżeli w ocenie Sądu

Apelacyjnego – odmiennie jak Sądu pierwszoinstancyjnego – strona powodowa

udowodniła fakty przemawiające za zasadnością powództwa, to wobec tej

rozbieżności ocen sądów obu instancji strona pozwana nie mogła zostać

pozbawiona w postępowaniu apelacyjnym możliwości wykazania i uzasadnienia

faktów mających uzasadniać – jej zdaniem – oddalenie apelacji. Ciężar

udowodnienia tych faktów – z przyczyn wskazanych przez Sąd Apelacyjny

spoczywał na pozwanej Spółdzielni. Z powyższych przyczyn kasacja podlega

uwzględnieniu a zaskarżony wyrok uchyleniu z przekazaniem sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozstrzygnięcia (art. 39313

k.p.c.).