III CK 319/04

Sygn. akt III CK 319/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tadeusz Domińczyk (przewodniczący)

SSN Bronisław Czech

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "P.(…)" w K.

o uchylenie uchwały,

po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 lutego 2004 r., sygn. akt I ACa

(…),

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie apelacyjne i przekazuje sprawę

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka J. B. domagała się uchylenia Uchwały Walnego Zebrania

Przedstawicieli Członków pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-

Własnościowej w K. utrzymującej w mocy uchwałę Nr (…) Rady Nadzorczej

wykluczającą ją ze Spółdzielni.

2

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 13 listopada 2003 r. oddalił powództwo.

Wyrok ten został wydany w oparciu o następujące ustalenia:

Powódka została przyjęta w poczet członków pozwanej Spółdzielni w dniu

29 marca 1994 r. i uzyskała przydział lokalu mieszkalnego położonego w budynku przy

ulicy Ż. na zasadach lokatorskiego prawa do lokalu. W 2000 r. powódka była wzywana

do Spółdzielni celem wyjaśnienia przyczyn powstawania zaległości czynszowych,

określenia terminu i sposobu spłaty zadłużenia. W 2001 r. został sporządzony protokół z

rozmowy przeprowadzonej z powódką i powódka zobowiązała się spłacić zadłużenie

jednorazowo po przyznaniu renty inwalidzkiej. Renty tej nie otrzymała. Ponownie

wezwana pismem z dnia 10 września 2001 r., pisemnie zawiadomiła Spółdzielnię, że

powodem braku płatności jest brak środków do życia. Pismem z dnia 10 kwietnia 2002 r.

pozwana zawiadomiła powódkę, że zaległości czynszowe mogą stanowić podstawę

wykluczenia jej ze Spółdzielni, zaś w piśmie z dnia 9 maja 2002 r. zarząd pozwanej

zasugerował zmianę mieszkania na mniejsze, co pozwoliłoby na obniżenie opłat oraz

podjęcie starań o przyznanie dodatku mieszkaniowego lub zasiłku celowego z pomocy

społecznej. Powódka odmówiła przyjęcia tego pisma. Pismem z dnia 29 stycznia 2003 r.

powódka została zawiadomiona o posiedzeniu rady nadzorczej spółdzielni, na którym

będzie rozpatrywany wniosek o wykluczenie jej ze spółdzielni w związku z uchylaniem

się od płacenia czynszu. Uchwała z dnia 25 lutego 2003 r. Rada Nadzorcza postanowiła

wykluczyć powódkę z grona członków spółdzielni z powodu wielomiesięcznego

zalegania z opłatami za zajmowane mieszkanie. W uzasadnieniu uchwały podniesiono,

że od marca 2001 r. powódka nie uiszcza opłat, stan zadłużenia wynosi 6.442 złote,

powódka nie korzysta z dodatku mieszkaniowego, a umowy odnośnie spłaty względnie

zamiany mieszkania, uzyskania dodatku mieszkaniowego względnie uzyskania pomocy

celowej nie dały rezultatu.

W odwołaniu do Zgromadzenia Przedstawicieli Członków pozwanej powódka

oświadczyła, że nie ma zamiaru uiszczać opłat z powodu braku środków i dopóki nie

zmieni się jej sytuacja ciężar ten winni ponosić pozostali członkowie. Zgromadzenie

Przedstawicieli uchwałą z dnia 28 czerwca 2003 r. utrzymało w mocy zaskarżoną

uchwałę.

Powódka zajmuje mieszkanie o pow. 38 m2

wraz z matką inwalidką I grupy. Nie

pracuje, nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych, starała się o przyznanie renty ale

otrzymała odmowę. Utrzymuje się z renty matki w wysokości 900 zł. Czynsz za

mieszkanie wynosi 208 złotych.

3

Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Okręgowy przyjął, że powódka

uporczywie uchyla się od wykonywania obowiązków wynikających ze stosunku

członkostwa, narusza postanowienia statutu i godzi w interesy innych członków. Z tych

przyczyn podjęta uchwała Zebrania Przedstawicieli nie może być skutecznie

zakwestionowana. Sytuacja materialna powódki jest zła, ale nie poczyniła ona

jakichkolwiek kroków w celu zamiany mieszkania na mniejsze, uzyskania dodatku

mieszkaniowego względnie uzyskania zasiłku celowego, a odmawiała przyjmowania

korespondencji ze Spółdzielni. Taka postawa godzi w istotę stosunku spółdzielczego,

narusza interesy innych członków.

W apelacji od powyższego wyroku powódka podniosła, że nie można jej

przypisać uporczywego uchylania się od płacenia czynszu, gdyż nie ma środków do

życia. Podała także, że z pracy, w której ją okradano, została zwolniona ponieważ

dowiedziano się, że od dziecka leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego, a inne osoby

w rodzinie chorują na schizofrenię.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26 lutego 2004 r. oddalił apelację. W ocenie

Sądu Apelacyjnego pozwana wyczerpała środki oddziaływania na powódkę, aby

wykonywała ona obowiązki wynikające z członkostwa w spółdzielni. Powódka nie

podjęła jakichkolwiek starań w celu zmniejszenia zaległości, wykazania dobrej woli w

zakresie chociażby częściowego ich zmniejszenia poprzez pozyskanie dodatku

mieszkaniowego lub pomocy celowej od właściwych organów. Prezentowana przez

powódkę postawa roszczeniowa nie da się pogodzić z istotą stosunku spółdzielczego i

prowadzi do obciążenia kosztami eksploatacyjnymi jej mieszkania pozostałych

członków. Zdaniem Sądu Apelacyjnego całkowita bezczynność, obarczania własną złą

sytuacją finansową innych członków Spółdzielni stanowi o uporczywym uchylaniu się od

swoich obowiązków i nie znajduje usprawiedliwiania.

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego powódka zarzuciła mające istotny wpływ

na wynik sprawy naruszenie art. 65 § 1 k.c., przez przyjęcie, że powódka ma zdolność

do czynności procesowych pomimo, iż choruje na schizofrenię, a więc ciężką chorobę

psychiczną, a w rozprawach nie uczestniczył, na skutek braku stosownego

zawiadomienia, prokurator.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przy rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny pominął okoliczności wskazujące na

chorobę psychiczną powódki. Powódka nie została ubezwłasnowolniona, chociażby

4

częściowo, więc ma zdolność procesową. Zatem zarzut kasacji do naruszenia art. 65 §

1 k.p.c. nie jest trafny.

Jednakże wynikający z ustaleń Sądu, sposób załatwiania przez nią spraw, relacje

z pozwaną Spółdzielnią, a także argumentacja prezentowana w procesie wskazywać

mogą, że powódka na skutek choroby psychicznej znalazła się w stanie wyłączającym

świadome podejmowanie decyzji.

W obowiązującym stanie prawnym zachowuje aktualność uchwała składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1960 r. (I CO 25/60, OSN 1961, poz. 32),

w której wskazano, że Sąd ma obowiązek uznania udziału w sprawie prokuratora za

potrzebny i zawiadomienia go o sprawie (obecnie art. 59 k.p.c.), gdy strona znajduje się

w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji.

Rozpoznanie, bez zawiadomienia o sprawie prokuratora, apelacji strony chorej

psychicznie i na skutek choroby niezdolnej do świadomego podejmowania decyzji, nie

mającej ustanowionego pełnomocnika procesowego, pozbawia stronę możności obrony

swoich praw co powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nieważność

postępowania Sąd Najwyższy bierze z urzędu pod rozwagę (art. 39311

k.p.c.).

Z powyższych względów na mocy art. 3933

k.p.c. i art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art.

39319

k.p.c. Sąd Najwyższy rzekł jak w sentencji wyroku.