V CK 30/05

Sygn. akt V CK 30/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 lipca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Grzelka

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa Zespołu Opieki Zdrowotnej w L.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia (…) Oddziałowi Wojewódzkiemu w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 lipca 2005 r., kasacji strony

powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 10 listopada 2004 r., sygn. akt I ACa

(…),

oddala kasację i nie obciąża strony powodowej kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd pierwszej instancji oddalił, jako pozbawione uzasadnionych podstaw

prawnych, powództwo o zasądzenie kwoty odpowiadającej sumie wypłaconych i

należnych pracownikom powoda podwyższonych wynagrodzeń stosownie do przepisów

ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie

2

kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie

niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. 2001 r. Nr 5, poz. 45).

Apelację strony powodowej oddalił Sąd drugiej instancji, nie podzielając poglądu

apelującego o naruszeniu przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 369 k.c. i art. 376

k.c. Uznał, że z mocy pierwszego z wymienionych przepisów źródłem solidarnej

odpowiedzialności dłużników może być ustawa lub czynność prawna, a nie wyrok

Trybunału Konstytucyjnego, który nie stwarza nowego stanu prawnego dającego

jurydyczne podstawy dla dochodzenia roszczeń. Z tych samych przyczyn za niezasadny

uznał Sąd odwoławczy zarzut błędnych ustaleń faktycznych, stwierdzając, że pismo

Ministerstwa Finansów nie może stanowić materialno-prawnego uzasadnienia dla

roszczeń strony powodowej. W ocenie Sądu odwoławczego, skoro ustawodawca nie

wskazał źródeł finansowania podwyższonych wynagrodzeń, to odpowiedzialności

pozwanego należy poszukiwać w źródłach umownych bądź w czynie niedozwolonym.

Tymczasem w łączących strony kontraktach nie przewidziano środków na realizację

obowiązków wynikających z tzw. „ustawy 203”, a brak jest przesłanek do stwierdzenia,

że pozwany wyrządził powodowi szkodę czynem niedozwolonym, co dowodzi trafności

stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż roszczenie powoda pozbawione jest

uzasadnionych podstaw prawnych, uznał Sąd odwoławczy.

W kasacji powoda, opartej na obu podstawach kasacyjnych, zarzucono

naruszenie art. 369 k.c. i art. 376 § 1 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie wskutek uznania, że przepisy te mają zastosowanie w niniejszej sprawie.

Nadto powód zarzucił naruszenie przepisów art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie

swobodnej oceny dowodów, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie wskutek

nieuwzględnienia faktów wskazanych w piśmie Ministerstwa Finansów. Zarzut

naruszenia art. 112 § 1 k.p.c. uzasadniono zasądzeniem od powoda kosztów

postępowania apelacyjnego, mimo że został on w całości zwolniony od kosztów

sądowych.

W uzasadnieniu kasacji powód wywodzi, że podstawą prawną jego roszczeń są

umowy łączące go z Kasą Chorych w latach 2001 i 2002 r., bowiem koszt usług

zdrowotnych obejmuje również koszt płac pracowników. Zdaniem powoda, fakt, że

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2002 r. (sygn. 43/01),

opublikowanym w Dz. U. 2003 r. Nr 1, poz. 14, uznał współodpowiedzialność systemu

finansów publicznych za wykonanie ustawowego obowiązku wypłacenia pracownikom

powoda podwyższonych wynagrodzeń oznacza, że najpierw system Kas Chorych, a

3

następnie NFZ były zobowiązane z zakładami opieki zdrowotnej do współfinansowania

wzrostu płac i dlatego uzasadnione jest roszczenie do pozwanego w ramach regresu w

oparciu o art. 376 k.c. Oddalając powództwo Sądy obu instancji naruszyły przepisy art.

369 k.c. oraz art. art. 376 § 1 k.c., wywodzi strona powodowa.

Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniono nieuwzględnieniem przez Sąd

Apelacyjny dowodu w postaci skierowanego do powoda pisma Ministerstwa Finansów z

dnia 13 marca 2003 r., z którego - zdaniem skarżącego - wynikał obowiązek Kas

Chorych współfinansowania skutków podwyżek wynagrodzeń pracowników, oraz fakt

otrzymania przez system Kas Chorych dodatkowych środków, które Kasy Chorych

powinny przeznaczyć na sfinansowanie świadczeń, w ramach których ujmowane są

koszty osobowe.

Powód wskazał w uzasadnieniu kasacji jako okoliczność uzasadniającą jej

rozpoznanie, na oczywiste naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez

nieuwzględnienie mocy powszechnie obowiązującej wykładni wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2002 r. (k. 43/01) w części stwierdzającej

współodpowiedzialność systemu finansów publicznych za realizację podwyżek płac

wynikających z ustawy, przyznając zarazem, że TK nie wskazał wprost jaki podmiot

systemu finansów publicznych jest współodpowiedzialny za realizację podwyżek

wynagrodzeń.

Pozwany w odpowiedzi na kasację, wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów

postępowania kasacyjnego, twierdząc, że Kasy Chorych nie miały podstawy prawnej do

uruchamiania odrębnego źródła pokrycia wypłaconych przez z. o. z. swym pracownikom

obligatoryjnych podwyżek wynagrodzeń.

Natomiast zarzut pominięcia faktów wskazanych w piśmie Ministerstwa Finansów

uznał pozwany za pozostający bez związku z możliwością formułowania przeciwko

niemu roszczeń, twierdząc, że zapatrywania faktyczne lub prawne urzędników nie mogą

zastąpić deficytu norm mogących uzasadniać roszczenie, bo nie są źródłem

obowiązującego prawa.

Sąd Najwyższy zważył ,co następuje:

Kasacja nie zasługiwała na uwzględnienie wobec braku w niej

usprawiedliwionych podstaw ocenianych w granicach zaskarżenia oraz wskazanych w

niej podstaw kasacyjnych.

Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskutek nieuwzględnienia

faktów wskazanych w piśmie Ministerstwa Finansów z dnia 13 marca 2003 r. dowodzi,

4

że zarzucane naruszenie nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a

naruszenie przepisu procesowego i to mogące mieć tylko taki wpływ na rozstrzygnięcie

stanowiło o zaistnieniu usprawiedliwionej drugiej podstawy kasacyjnej wobec przesłanek

wynikających z art. 3931

pkt 2 k.p.c., znajdującego jeszcze w tej sprawie zastosowanie.

Sam powód przyznał bowiem w uzasadnieniu kasacji, że podstawą prawną jego

roszczeń są umowy łączące go z Kasą Chorych w latach 2001 i 2002 r. Wobec

powyższego o kształcie praw i obowiązków wynikających z tych umów zdecydowały

same strony bądź ich poprzednicy prawni będący kontrahentami, a w razie sporu

między nimi co do treści złożonych oświadczeń woli uprawnionym do rozstrzygania

byłby Sąd, zobowiązany jednak do kierowania się przesłankami wynikającymi z art. 65 §

2 k.c. O tym, czy umowa jest czy też nie jest źródłem materialnoprawnych roszczeń

strony powodowej wobec strony pozwanej nie może natomiast rozstrzygać treść pisma

Ministerstwa Finansów, które odzwierciedla tylko stanowisko osób, które pismo

sporządziły, a które nie może przesądzać ani o istnieniu wynikających z umowy

roszczeń powoda, ani też tym bardziej stanowić samodzielnej podstawy tych roszczeń.

Stanowisko Sądu Apelacyjnego w tej kwestii jest więc trafne, a próba jego

zakwestionowania okazała się bezskuteczna, bo nawet pominięcie szczegółowego

badania faktów wskazanych w przedmiotowym piśmie nie mogło mieć istotnego wpływu

na wynik sprawy z wyżej wskazanych przyczyn.

Chybiony okazał się również zarzut naruszenia art. 112 § 1 k.p.c. bowiem

zasądzone od powoda koszty postępowania apelacyjnego obejmują koszty zastępstwa

prawnego strony przeciwnej poniesione w postępowaniu apelacyjnym, a zwolnienie

strony od kosztów sądowych oznacza wyłącznie zwolnienie jej od wnoszenia opłat

sądowych i ponoszenia wydatków, natomiast nie jest ono równoznaczne ze zwolnieniem

z obowiązku zwrotu stronie przeciwnej poniesionych przez nią kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Brak jest również podstaw do uznania za usprawiedliwione zarzutów

sformułowanych w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 369 k.c. stwierdzając,

że podstawą uznania zobowiązania za zobowiązanie solidarne jest ustawa lub czynność

prawna, a zatem źródłem solidarnej odpowiedzialności dłużników nie może być wyrok

Trybunału Konstytucyjnego. Moc powszechnie obowiązująca takiego orzeczenia

ogranicza się bowiem do stwierdzenia zgodności z Konstytucją ocenianego przez

Trybunał Konstytucyjny przepisu, natomiast orzeczenie to nie może być traktowane jako

5

nie znana art. 369 k.c. podstawa przesądzająca o uznaniu zobowiązania za

zobowiązanie solidarne. Skarżący nie wskazuje natomiast w kasacji na naruszenie

przez Sąd Apelacyjny jakiegokolwiek przepisu ustawy, który w jego ocenie mógłby być –

z mocy art. 369 k.c. - źródłem pozwalającym na uznanie zobowiązania do wypłaty

podwyższonych wynagrodzeń za zobowiązanie solidarne. Jest oczywistym, że

przepisem takim nie jest art. 369 k.c.

Konsekwencją powyższego stanowiska był brak podstaw do zastosowania w

sprawie art. 376 § 1 k.c., a zarzut kasacji kwestionujący jego niezastosowanie przez Sąd

Apelacyjny ocenić należało jako bezzasadny. Przepis ten znajduje bowiem

zastosowanie dopiero po uprzednim stanowczym przesądzeniu istnienia zobowiązania

solidarnego po stronie dłużników. Ponieważ w niniejszej sprawie powód nie wykazał,

aby zobowiązanie solidarne po stronie dłużników powstało, a w każdym razie nie

wykazał aby wynikało ono wprost z którejkolwiek z obu podstaw wskazanych w art. 369

k.c., przeto brak było uzasadnienia dla stosowania art. 376 § 1 k.c., i dlatego takie

właśnie stanowisko Sądu Apelacyjnego jest trafne, przesądzając zarazem o

bezzasadności zarzutu kasacji naruszenia tego ostatnio wymienionego przepisu

wskutek jego niezastosowania.

Ponieważ wszystkie zarzuty zgłoszone w ramach obu podstaw kasacyjnych

okazały się nieusprawiedliwione, przeto Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na

podstawie art. 39312

k.p.c. znajdującego w niniejszej sprawie zastosowanie z mocy art. 3

ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2005 r. Nr 13, poz. 98).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.