II CK 768/04

Sygn. akt II CK 768/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa E. W. i K. W.

przeciwko B. I., A. H. i S. I.

o wydanie nieruchomości i zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu

5 sierpnia 2005 r., kasacji pozwanego S. I. od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21

kwietnia 2004 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1), lit. a), b) i c) oraz w punkcie 2) w części

dotyczącej S. I. i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powodowie domagali się ostatecznie zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z ich nieruchomości budynkowej przez troje pozwanych jako wspólników

spółki cywilnej.

Sąd pierwszej instancji uwzględnił w części powództwo w stosunku do pozwanej

B. I., natomiast oddalił w całości powództwo wobec pozwanych A. H. i S. I.

2

W następstwie uwzględnienia apelacji powodów Sąd drugiej instancji wyrokiem

reformatoryjnym zasądził solidarnie od wszystkich pozwanych, w tym także od

pozwanego S. I., na rzecz powodów kwoty określone w pkt 1 lit.a) i b) sentencji wyroku

oraz w pkt 1 lit.c) i w pkt 2) zasądził od pozwanych koszty postępowania.

W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Apelacyjny stwierdził, że każdy z

pozwanych był wspólnikiem spółki cywilnej „P.(…)”, bez względu na przyczyny

przystąpienia do tej spółki i stopień aktywności w niej, a która to spółka zawarła z

powodami na czas określony umowę najmu ich nieruchomości budynkowej. Nadto Sąd

ten ustalił, że pozwani S. I. i B. I. utworzyli spółkę cywilną „K.(…)” i spółka ta,

kontynuująca działalność spółki „P.(…)” na nieruchomości powodów, nie została

rozwiązana. Powołując się na art. 864 k.c. Sąd odwoławczy uznał, że pozwani A. H. i S.

I. odpowiadają solidarnie z B. I. za zobowiązania wynikające z działalności ich spółki

cywilnej „P.(…)”, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, że od dnia 1 listopada

1998 r. do dnia 12 kwietnia 2000 r. pozwani korzystali z nieruchomości powodów bez

tytułu prawnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego żądanie powodów znajdowało

uzasadnienie w art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c., z tą zmianą, że obowiązek zapłaty

wynagrodzenia obciążał stosownie do art. 864 k.c. solidarnie wszystkich pozwanych.

Pozwany S. I. wniósł kasację zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego ale

wyłącznie w części dotyczącej odnoszących się do niego rozstrzygnięć.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie art. 225

k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c. i art. 864 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie do

pozwanego S. I., twierdząc, że nie był on posiadaczem przedmiotowej nieruchomości i

nie może być zobowiązany do zapłaty za korzystanie z niej. Zarzut błędnej wykładni art.

865 § 2 k.c. uzasadniono przyjęciem, że przy zawarciu umowy najmu uchwała

wspólników może być zastąpiona wiedzą o zawarciu umowy i zgodą na jej zawarcie. Z

kolei zarzut błędnej wykładni art. 65 § 1 k.c. uzasadniono przyjęciem, że wiedza o

zawarciu umowy oraz milcząca zgoda są tożsame z oświadczeń woli wspólników o

zawarciu umowy w ich imieniu.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej pozwany S. I. zarzucił naruszenie art. 233

§ 1 k.p.c. przez dokonanie ustalenia oderwanego od materiału dowodowego, a

mianowicie że pozwany ten był stroną umowy najmu i że korzystał z przedmiotu najmu

po wygaśnięciu umowy.

Skarżący podkreślił w uzasadnieniu kasacji, że po 31 października 1998 r.

korzystanie z nieruchomości bez tytułu prawnego kontynuował K.(…) s.c., a pozwany S.

3

I. nigdy nie był wspólnikiem tej spółki, o czym świadczy treść dwóch dokumentów w

postaci pism UM w S. z dnia 16 marca 1999 r., i z dnia 14 lutego 2002 r., z których

wynika, że wspólnikami tej spółki była pozwana B. I. wraz ze swym mężem K. I.

Nadto pozwany S. I. wywodzi, że powodowie nie wnoszą roszczeń za okres

sprzed 1 listopada 1998 r., a więc okoliczności dotyczące tego okresu nie mają

znaczenia dla rozstrzygnięcia o żądaniu powodów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługiwała na uwzględnienie wobec oparcia jej po części na

usprawiedliwionych podstawach.

Zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w stopniu mogącym mieć

istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd odwoławczy poczynił bowiem ustalenie, że

pozwany S. I. utworzył z pozwaną B. I. także spółkę cywilną „K.(…)”, która kontynuowała

działalność spółki „P.(…)” na nieruchomości powodów. Nadto Sąd Apelacyjny stwierdził,

że w pełni podziela i czyni własnymi pozostałe ustalenia Sądu I instancji, w

szczególności m.in. co do tego, że od dnia 1 listopada 1998 r. do dnia 12 kwietnia 2000

r. pozwani korzystali z nieruchomości powodów bez tytułu prawnego.

Skarżący trafnie wywodzi, że ustalenia te, w zakresie dotyczącym jego osoby,

pozostają w sprzeczności z wskazanymi w kasacji elementami materiału dowodowego,

co uzasadnia zarzut braku wszechstronnego rozważenia tego materiału.

Po pierwsze, jednym z zaaprobowanych przez Sąd odwoławczy ustaleń Sądu I

instancji jest ustalenie, że od dnia 1 listopada 1998 r. pozwana B. I. (a więc nie wszyscy

pozwani) korzystała z przedmiotowej nieruchomości bezumownie.

Po wtóre, zasadnie twierdzi skarżący, że nigdy nie był wspólnikiem spółki cywilnej

„K.(…)”, trafnie wskazując w kasacji na treść dokumentów w postaci pism UM w S. oraz

dokumentów w postaci zaświadczeń o wpisach do ewidencji działalności gospodarczej

dotyczących wspólników tworzących Spółkę „K.(…)”, wśród których widnieją tylko

pozwana B. I. oraz K. I., a nie pozwany S. I. Skoro więc Sąd Apelacyjny ustalił, że

spółka „K.(…)” korzystała bezumownie z nieruchomości powodów, kontynuując

działalność s.c. „P.(…)”, to korzystającymi z nieruchomości bez tytułu prawnego mogli

być tylko ujawnieni w ewidencji działalności gospodarczej jej wspólnicy, ustalenia kręgu

których dokonał Sąd Apelacyjny z naruszeniem wynikającego z art. 233 § 1 k.p.c.

obowiązku wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Zasadność zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wywołuje skutek w postaci

braku poprawnych ustaleń faktycznych mogących stanowić stabilną podstawę dla

4

stosowania prawa materialnego. Wobec powyższego za zasadne uznać należało

również zarzuty naruszenia art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c. i art. 864 k.c. przez ich

niewłaściwe, bo obecnie co najmniej przedwczesne, zastosowanie w odniesieniu do

osoby pozwanego S. I. Dla zastosowania wobec skarżącego przepisu art. 864 k.c. jako

podstawy jego odpowiedzialności za zobowiązanie spółki niezbędne jest bowiem

uprzednie ustalenie, że pozwany ten w okresie powstania zobowiązania za które ma

odpowiadać, był wspólnikiem tej spółki cywilnej, która bezumownie korzystała z

nieruchomości powodów. Z kolei uznanie przepisu art. 225 k.c. w zw. z art. 224 § 2 k.c.

za materialnoprawną podstawę uzasadniającą żądanie powodów wobec pozwanego S.

I. wymagałoby istnienia jednoznacznego ustalenia, że pozwany ten korzystał

z nieruchomości powodów jako jej samoistny posiadacz w złej wierze. Tymczasem w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest takiego ustalenia, co przesądza o trafności

zarzutu kasacji niewłaściwego zastosowania wymienionych przepisów k.c. wobec

skarżącego, bowiem ich subsumpcji Sąd Apelacyjny dokonał co najmniej

przedwcześnie, a to wobec braku niezbędnych ustaleń odpowiadających elementom

hipotez zawartych w tych przepisach norm prawnych.

Nie można natomiast uznać za przesądzające o wystąpieniu usprawiedliwionej

pierwszej podstawy kasacyjnej pozostałych zarzutów zgłoszonych w ramach tej

podstawy kasacyjnej. Zarzuty błędnej wykładni art. 865 § 2 k.c. i art. 65 § 1 k.c. okazały

się chybione z dwóch przyczyn. Po pierwsze Sąd Apelacyjny nie dokonywał wprost

interpretacji norm prawnych zawartych w wymienionych przepisach, a po wtóre, nawet

hipotetyczne tylko przyjęcie zasadności tych zarzutów nie mogłoby mieć żadnego

wpływu na wynik rozstrzygnięcia, bowiem poprawność wykładni i zastosowania obu

przepisów objętych zarzutem naruszenia miałoby znaczenie jedynie dla oceny ważności

umowy najmu, łączącej strony tego sporu do końca października 1998 r. Tymczasem

przedmiotem żądania powodów było zasądzenie wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z ich nieruchomości, a więc za korzystanie z niej w okresie już po

wyekspirowaniu umowy najmu zawartej na czas oznaczony.

Wobec uznania kasacji pozwanego S. I. za opartą na usprawiedliwionych

podstawach w odniesieniu do części spośród zgłoszonych w niej zarzutów, Sąd

Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c.,

znajdującego w niniejszej sprawie zastosowanie z mocy art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2005 r. Nr 13, poz. 98).