IV CK 236/05

Sygn. akt IV CK 236/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 listopada 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSA Aleksandra Marszałek

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Towarzystwa Finansowego "E.(…)"

Zakładu Pracy Chronionej Spółki z o.o. w O. przeciwko "A.(…)" Spółce z o.o. w W. i I. G.

o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 24 listopada 2005 r.,

kasacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 28 października 2004 r.,

sygn. akt I Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w O. do

ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Syndyk masy Upadłości Towarzystwa Finansowego E.(…) spółka z o. o w

O. wniósł o zasądzenie od pozwanych A.(…) sp. z o.o. w W., jako wystawcy weksla i I.

G., jako poręczyciela kwoty 18.428, 65 zł z odsetkami. Nakazem zapłaty z dnia 25

czerwca 2003 r. Sąd Rejonowy w O. orzekł zgodnie z żądaniem pozwu.

2

W zarzutach od nakazu zapłaty pozwani wnieśli o jego uchylenie i oddalenie

powództwa w całości podnosząc, że weksel in blanco wypełniony został w dniu

22 stycznia 2002 r., a w tym terminie roszczenia o zapłatę kwot stanowiących łącznie

sumę wekslową były przedawnione.

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 2 lutego 2004 r. utrzymał w mocy nakaz

zapłaty w oparciu o następujące ustalenia faktyczne.

W dniu 27 listopada 1997 r. H.(…) Zakład Pracy Chronionej spółka. z o.o. w O.,

noszący od 7 kwietnia 2000 r. nazwę Towarzystwo Finansowe E.(…) spółka z o.o.

zawarł z pozwaną A.(…) spółka z o.o. w W. umowę leasingu, na podstawie której oddał

leasingobiorcy w użytkowanie zestaw komputerowy PENTIUM. Zgodnie z § 4 umowy

zabezpieczeniem zobowiązań leasingobiorcy wynikających lub mogących wyniknąć z

umowy był weksel in blanco, który pozwana Spółka przekazała Upadłemu

z poręczeniem wekslowym udzielonym przez I. G. Zgodnie z deklaracją wekslową, w

razie nieuregulowania w terminie płatności, o jakich mowa w umowie leasingowej,

względnie nieuiszczenia jakichkolwiek należności z tytułu wymienionej umowy,

wymaganej i płatnej zgodnie z warunkami umowy leasingu, H.(…) miała prawo wypełnić

składany weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu łącznie z odsetkami, prowizją i

kosztami poniesionymi przez leasingodawcę z tytułu powyższego zadłużenia,

wskazanymi przez księgi leasingodawcy oraz weksel opatrzyć datą płatności według

swego uznania, zawiadamiając o tym, listem poleconym pozwaną Spółkę.

Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2001 r. ogłoszona został upadłość spółki E.(…). W

dniu 22 stycznia 2002 r. powód wypełnił weksel na kwotę 18.428,65 zł wskazując termin

jego płatności na dzień 1 lutego 2002 r. Pozwani nie wykupili weksla. Na sumę

wekslowa złożyły się należności z tytułu niezapłaconych rat leasingowych, które stały się

wymagalne w okresach od 26 sierpnia 1998 r. do 26 czerwca 1999 r.

Sąd Rejonowy nie uwzględnił podniesionego przez pozwanych zarzutu

przedawnienia. Wskazał, że abstrakcyjność zobowiązania wekslowego przejawia się

tym, iż podpisanie weksla stanowi wyłączną przyczynę i podstawę zobowiązania.

Wręczenie weksla in blanco pociąga za sobą powstanie między stronami

samodzielnego stosunku materialnoprawnego, opartego na przepisach prawa

wekslowego. Ważność tego zobowiązania nie zależy od ważności stosunku

podstawowego, który uzasadniał jego zaciągniecie, chyba że chodzi o stosunek osobisty

łączący dłużnika wekslowego z wierzycielem, albo gdy nabywca weksla świadomie

działał na szkodę dłużnika wekslowego. W ocenie tego Sądu pozwani nie mogli

3

skutecznie powoływać się na termin przedawnienia roszczenia ze stosunku

podstawowego w oparciu o art. 118 k.c., gdyż jego stosowanie wyłącza art. 70 prawa

wekslowego. Zgodnie z tym przepisem roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy

weksla i poręczycielowi ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od daty płatności

weksla, a nie od innego terminu płatności istniejącego poza wekslem. W tym stanie

rzeczy, skoro z deklaracji wekslowej nie wynika, aby weksel mógł być wypełniony przez

upadłą Spółkę jedynie przed upływem terminu przedawnienia roszczenia wynikającego

ze stosunku podstawowego, wierzyciel wekslowy mógł określić termin płatności weksla

według swego uznania.

Pogląd ten kwestionowali pozwani w apelacji podnosząc, że jego zaakceptowanie

prowadziłoby do sytuacji sprzecznej z art. 119 k.c., w której przez czynność prawną

uzupełnienia weksla dochodziłoby do przedłużenia terminu przedawnienia roszczenia ze

stosunku podstawowego. Wywodzili, że wypełnienie weksla in blanco po upływie

terminu przedawnienia zabezpieczonego roszczenia stanowi wypełnienie weksla

niezgodnie z zawartym porozumieniem.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w O. oddalił apelację pozwanych. Sąd ten

podzieli stanowisko prawne wyrażone przez Sąd Rejonowy, wskazując, że jest ono

zgodne z poglądem doktryny i judykatury statuującym dopuszczalność samoistnego

bytu roszczenia wekslowego w przypadku przedawnienia roszczenia ze stosunku

podstawowego. W związku z tym stwierdził, że przedawnienie wierzytelności ze

stosunku podstawowego nie ma wpływu na ważność zobowiązania wekslowego, które

przedawnia się we własnym terminie wynikającym z art. 70 pr. wekslowego. Nie

uwzględnił zarzutu naruszenia art. 119 k.c., wobec uznania, że zaciągniecie

zobowiązania wekslowego nie stanowi niedopuszczalnej w jego rozumieniu czynności

przedłużającej termin przedawnienia. Zaakceptował pogląd Sądu Rejonowego odnośnie

do dopuszczalności określenia przez powoda terminu płatności weksla według swego

uznania, w sytuacji gdy deklaracja wekslowa nie ustanawiała żadnych warunków dla

jego określenia.

W kasacji wniesionej od wyroku Sądu Okręgowego pozwani przytoczyli podstawę

naruszenia prawa materialnego w ramach której sformułowali zarzuty naruszenia:

1) art. 10 pr. wekslowego przez błędną jego wykładnię polegającą na

przyjęciu, że zgłoszony przez dłużnika wekslowego, z weksla który w dacie wystawienia

był wekslem niezupełnym o charakterze gwarancyjnym, zarzut przedawnienia

4

roszczenia ze stosunku podstawowego, nie jest zarzutem uzupełnienia weksla

niezgodnie z porozumieniem wekslowym;

2) art. 2 prawa wekslowego przez jego błędną wykładnię polegającą na

przyjęciu, że z chwilą podpisania i wydania remitentowi weksla niezupełnego powstaje

abstrakcyjne zobowiązanie wekslowe;

3) art. 119 k.c. poprzez niezastosowanie tego przepisu do czynności prawnej

w postaci uzupełnienia weksla niezupełnego sumą odpowiadającą wartości roszczeń

przedawnionych w dacie uzupełnienia.

Wnosili o zmianę zaskarżonego wyroku przez uchylenie nakazu zapłaty

i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Trafnie wskazał Sąd Okręgowy, iż zobowiązanie wekslowe przedawnia się

w terminie określonym w prawie wekslowym, a nie w terminie przedawnienia ustalonym

dla roszczenia, które zabezpiecza. Roszczenie uprawnionego z weksla własnego

przeciwko wystawcy takiego weksla przedawnia się z upływem 3 lat, licząc od dnia

płatności weksla (art. 70 ust. 1 w zw. z art. 103 ust. 3 pr. wekslowego). W takim samym

czasie przedawnia się roszczenie wobec poręczyciela wekslowego za wystawcę weksla

własnego (art. 32 ust. 1 w zw. z art. 103 ust. 3 pr. wekslowego).

W okolicznościach sprawy termin płatności określony został przez wierzyciela na

1 lutego 2002 r. i w momencie wytoczenia powództwa jego roszczenie z weksla nie było

przedawnione. Raty leasingowe zabezpieczone wekslem stały się wymagalne w okresie

od 26 sierpnia 1998 do 26 czerwca 1999 r. i w dacie wypełnienia weksla roszczenia o

ich zapłatę były przedawnione. Na tym tle powstało zasadnicze dla rozstrzygnięcia

zagadnienie uprawnienia powoda do wypełnienia weksla po upływie okresu

przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego.

Źródłem zobowiązania wekslowego wręczającego jest umowa pomiędzy

wręczającym, a przyjmującym weksel in blanco, upoważniająca przyjmującego do

wypełnienia tego weksla. Zobowiązanie to jednak powstaje dopiero po uzupełnieniu

blankietu przez uprawnioną osobę zgodnie z treścią otrzymanego upoważnienia.

Zgodnie z art. 10 pr. wekslowego, w razie uzupełnienia blankietu niezgodnie z

upoważnieniem osoba, która złożyła na nim podpis ma możliwość – w zakresie w jakim

nie zostało to wyłączone przez ten przepis – powoływania się na to, że jej zobowiązanie

w całości lub części nie powstało lub ma inną treść.

5

Porozumienie stron w zakresie obejmującym upoważnienie podlega wykładni na

zasadach ogólnych (art. 65 k.c.). Podzielić należy pogląd wyrażony przez Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 228/04 (OSP 2005, z.11, poz.

130) że wykładnia tego porozumienia w przypadku weksli in blanco wręczanych dla

zabezpieczenia określonego roszczenia prowadzi zazwyczaj, ze względu na ścisłą więź

istniejącą pomiędzy zobowiązaniem wekslowym, a zobowiązaniem, z którego wynika

podlegające zabezpieczeniu roszczenie, do wniosku, że treścią upoważnienia objęte

jest jedynie uzupełnienie weksla przed upływem terminu przedawnienia roszczenia

podlegającego zabezpieczeniu. Także więc w przypadku użycia przez strony zwrotu

upoważniającego wypełniającego do opatrzenia weksla datą płatności według swego

uznania rozumieć przez to należy dowolną datę, w okresie od dnia wymagalności do

dnia upływu terminu przedawnienia roszczenia zabezpieczonego wekslem.

Osoba, która złożyła podpis na wekslu może więc na podstawie art. 10 prawa

wekslowego powoływać się na niezgodność uzupełnienia blankietu z otrzymanym

upoważnieniem, polegającą na dokonaniu uzupełnienia już po przedawnieniu się

zabezpieczonego roszczenia.

W okolicznościach sprawy prowadzi to do wniosku, że powód wypełnił weksel

niezgodnie z udzielonym upoważnieniem, co dawało prawo pozwanym zgłoszenia

takiego zarzutu.

W tym stanie rzeczy usprawiedliwiona jest podstawa kasacji w zakresie

podniesionych w niej zarzutów naruszenia art. 2 i art. 10 prawa wekslowego.

Z tych przyczyn konieczne i uzasadnione stało się uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. (art. 39313

§ 1 k.p.c. w zw. z art.

3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego...

Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98).