V CK 405/05

Sygn. akt V CK 405/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Polskich Kolei Państwowych "C.(...)" S.A. w W. przeciwko

Zakładowi "P.(...)" Sp. z o.o. w W.) oraz Elektrowni "K.(...)" S.A. w Ś. z udziałem

interwenienta ubocznego C.(...) S.A. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie

Cywilnej w dniu 25 listopada 2005 r., kasacji pozwanych i interwenienta ubocznego od

wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 listopada 2004 r., sygn. akt I ACa (...),

oddala kasację obu pozwanych i interwenienta ubocznego i zasądza od

pozwanych na rzecz strony powodowej kwotę 1.800 zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 27.02.2004 r. zasądził in solidum

od spółki „P.(...)” w W.) i spółki Elektrownia „K.(...)” na rzecz PKP C.(...) S.A. kwotę

106.658,78 zł z odsetkami tytułem należności za dokonany przewóz. W sprawie tej

ustalono, że pozwana spółka „P.(...)” nadała za listem przewozowym nr (...) w dniu

20.06.2002 r. przesyłkę węgla energetycznego i miału, wskazując jako odbiorcę

2

przesyłki Elektrownię „K.(...)” i jako płatnika spółkę „O.(...)” w G., przez zamieszczenie w

rubryce 17 listu przewozowego numeru regonu tej spółki oraz w rubryce 21 numerów

umów specjalnej i rozliczeniowej, jakie powódka zawarła z płatnikiem. Przewoźne za

dokonanie przewozu tej przesyłki zostało ujęte w specyfikacji do faktury z dnia

9.07.2002 r. wystawionej przez powódkę płatnikowi. Należności z tej faktury płatnik

powódce nie uiścił. Powódka tej należności dochodziła od płatnika, uzyskując nakaz

zapłaty, którego egzekucja okazała się bezskuteczna.

Ustalono, że spółka akcyjna C.(...) Polska (obecnie C.(...) S.A.), która przystąpiła

do sporu w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Elektrowni

występowała w obsłudze tej pozwanej jako spedytor i płatnik należności przewozowych

na rzecz powódki, gdyż z powódką łączyła ją umowa rozliczeniowa i specjalna. Zgodnie

z postanowieniami tych umów interwenient uboczny występując w roli płatnika mógł

korzystać z upustu sezonowego za przewóz węgla w wysokości 5% i upustu stałego

6%. Spółka „O.(...)” zaoferowała interwenientowi ubocznemu zwiększony do 8% upust

stały. Skorzystanie z pośrednictwa spółki „O.(...)” w realizacji płatności na rzecz powódki

było korzystne dla interwenienta z uwagi na zwiększony upust, a nadto nie wymagało

uruchomienia środków finansowych na zabezpieczenie, jakie powódka wymagała od

płatników. Ustalono, że interwenient uboczny zawarł umowę ze spółką „O.(...)” bez się z

uprzedniego zapoznania treścią umowy specjalnej łączącej tę spółkę z powódką. Z

treści zaś tej umowy nr (...) wynikało udzielenie spółce „O.(...)” upustów w wysokości

5%, a warunkiem uzyskania tego upustu było zamieszczenie w liście przewozowym

adnotacji o treści „umowa specjalna 1-(...) upust sezonowy nr 02-(...)”. Instrukcję

zawierającą określone sposoby wypełnienia listu przewozowego w rubryce 17 i 21

spółka „O.(...)” przekazała interwenientowi, a ten z kolei odbiorcy tj. Elektrowni „K.(...)”,

która przekazała ją nadawcy tj. spółce „P.(...)”. Instrukcja okazała się jednak niepełna,

gdyż w rubryce 21 listu przewozowego pozwany nadawca nie zawarł wymaganej

adnotacji o upuście sezonowym, co spowodowało naliczenie przez powódkę

przewoźnego bez upustu.

Ustalono, że pozwany odbiorca zapłacił przewoźne interwenientowi ubocznemu

na podstawie faktury VAT, a ten zapłacił należność spółce „O.(...)” na podstawie faktury

VAT z dnia 22.06.2002 r. w kwocie 92.793,14 zł przy czym należność w stosunku do

stawek taryfowych została obniżona o 13%. Przewozy, w których jako płatnik

występowała spółka „O.(...)” zostały przez powódkę wstrzymane z dniem 21.06.2002 r.

wobec przekroczenia planowanej liczby przewozów, od której była uzależniona kwota

3

zabezpieczenia. Ustalono też, że upust udzielony przez spółkę „O.(...)” interwenientowi

ubocznemu nie miał odzwierciedlenia w umowie specjalnej płatnika z powódką.

Powódka nie uzyskała zapłaty przewoźnego od płatnika, wobec czego wystąpiła z

roszczeniem do nadawcy i odbiorcy przesyłki.

Dokonujący oceny tego stanu faktycznego Sąd Okręgowy wskazał, że zgodnie z

§ 16 Regulaminu Przewozu Przesyłek Towarowych PKP C.(...), należności powstałe w

miejscu nadania przesyłki oraz przewoźne opłaca nadawca przy nadaniu przesyłki do

przewozu. Nadawca może zobowiązać do opłacenia przewoźnego odbiorcę lub inną

osobę i odpowiada wobec PKP C.(...) za to, że odbiorca lub inna osoba tę należność

zapłaci. W razie odmowy uiszczenia tych należności przez wskazane osoby, pokryje je

nadawca. Skoro więc wskazany w liście przewozowym płatnik tj. spółka „O.(...)”

zobowiązania nie wykonał, odpowiedzialność ponosi nadawca. Z kolei art. 59 ust 1

prawa przewozowego kształtuje odpowiedzialność odbiorcy przesyłki za przewoźne jako

samoistna. Takie unormowania uzasadniają zasądzenie dochodzonej zależności in

solidum od nadawcy i odbiorcy przesyłki.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 26.11.2004 r. oddalił apelację obu pozwanych i

interwenienta ubocznego wniesione od wyroku Sądu I instancji podzielając ocenę

prawną Sądu Okręgowego. Wyrok ten zaskarżyły kasacją obie pozwane oraz

interwenient uboczny.

Pozwana Elektrownia „K.(...)” zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj.

art. 233 § 1 w związku z art. 391 k.p.c., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto

naruszenie art. 65 § 2, 750 i art. 5 k.c. oraz art. 47 ust. 3 i 51 ust. 1 ustawy z dnia

15.11.1984 r. – Prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 61 ze zm.). Wskazując

na powyższe wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Pozwana spółka „P.(...)” zarzuciła naruszenie art. 391, 3531

, 354 § 2, 65 § 2 i art.

5 k.c. oraz § 16 ust. 5 Regulaminu Przewozu Przesyłek Towarowych. Podnosząc te

zarzuty wniosła o zmianę wyroku i oddalenie powództwa wobec tej pozwanej względnie

jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Apelacyjny.

Interwenient uboczny zarzucił w kasacji naruszenie art. 233 § 1 w związku z ust. 382 i

391 k.p.c., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a nadto art. 391, 464, 65 i art. 5 k.c.

oraz art. 47 ust. 2 i 51 ust. 1 ustawy z dnia 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe.

Podnosząc te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Wstępnie należy podnieść, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 22.12.2004 r. o

zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego i ustawy – prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) do złożenia i rozpoznania kasacji

wniesionej od orzeczenia wydanego przed 6.02.2005 r. stosuje się przepisy

dotychczasowe. Oznacza to, że rozpoznanie kasacji wniesionych w niniejszej sprawie

następuje na podstawie art. 392-39319

k.p.c.

2. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów

postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty te zostały podniesione

w kasacji pozwanej Elektrowni „K.(...)” oraz interwenienta ubocznego po stronie

pozwanej. Są to zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 233 § 1 w związku z art.

382 k.p.c. Treść uzasadnienia tych zarzutów jest w znacznej mierze zbliżona i

sprowadza się do kwestionowania ustaleń odnośnie pozycji prawnej płatnika tj. spółki

„O.(...)”, zaniechania wnikliwego rozważenia charakteru prawnego stosunków łączących

podmioty uczestniczące w procesie przewozu, pominięcia oceny materiału dowodowego

w postaci dokumentu sporządzonego przez Najwyższą Izbę Kontroli, wybiórczego

rozważenia zeznań świadka Ł. G., błędnych ustaleń co do oceny działań podjętych

przez pozwanego nadawcę przesyłki. Takie uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 §

1 k.p.c. w istotnym zakresie nie jest adekwatne do treści tego przepisu. Pomijając

bowiem kwestionowanie oceny zeznań Ł. G. oraz pominięcia oceny dokonania kontroli

Najwyższej Izby Kontroli stwierdzić należy, że w istocie pozostałe zarzuty zawarte w

kasacji pozwanej Elektrowni oraz interwenienta ubocznego wiążą się z oceną prawną

ustalonych faktów. Tymczasem strona zarzucając naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. winna

wykazać, że przy ocenie wiarygodności konkretnego dowodu sąd przekroczył granice

swobodnej oceny dowodów i w następstwie tego dokonał błędnego ustalenia

faktycznego. Takiego rozumowania w kasacjach nie przedstawiono. Nie jest też

uzasadniony zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. przez pominięcie wniosków wynikających

z dokumentu sporządzonego przez pracowników Najwyższej Izby Kontroli. Ta ocena

została dokonana przez Sąd Apelacyjny, który uznał, że wnioski wynikające z tego

raportu wskazujące na brak staranności i małą skuteczność działań powódki odnośnie

ochrony interesów swego przedsiębiorstwa, nie odnoszą się bezpośrednio do

przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Nie sposób też podzielić zarzutu jakoby Sąd

Apelacyjny - aprobując ocenę Sądu Okręgowego - wybiórczo i błędnie ocenił zeznania

świadka Ł. G. Sąd ten stwierdził jedynie, że wbrew treści zeznań tego świadka powódka

5

nie mogłaby odmówić przyjęcia wymagalnego świadczenia od osoby trzeciej, a tym

bardziej od strony przewozu. Trafności tego wniosku nie można zasadnie kwestionować

w świetle art. 356 § 2 k.c.

Reasumując, nie można uznać, aby uzasadnione były zarzuty naruszenia

przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W rzeczy samej stan

faktyczny sprawy jest bezsporny, odmienna jest jego ocena prawna dokonana przez

Sąd Apelacyjny oraz strony pozwane i interwenienta ubocznego.

3. W sprawie - co jest poza sporem – występuje kilka więzi zobowiązaniowych

łączących podmioty sporu, a także spółkę „O.(...)” nie występującą w sprawie.

Niewątpliwie podstawowym stosunkiem prawnym jest umowa przewozu zawarta między

pozwaną Spółką „P.(...)” a stroną powodową PKP „C.(...)” S.A., w której pozwana

„P.(...)”, była nadawcą, a strona powodowa przewoźnikiem. Dokumentacyjnym wyrazem

zawarcia tej umowy był list przewozowy nr (...), w którym określono elementy

przedmiotowo istotne tj. przedmiot przewozu, trasę przewozu, wysokość

wynagrodzenia. W liście tym wskazano jako odbiorcę pozwaną Elektrownię K.(...).

Odnośnie zapłaty wynagrodzenia za przewóz stwierdzić należy, że przepisy prawa

przewozowego nie stanowią wyraźnie o obowiązku nadawcy przesyłki zapłaty

przewoźnikowi wynagrodzenia za wykonanie przewozu, a zatem - zgodnie z art. 90

ustawy z dnia 15.XI.1984 r. – Prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601 ze

zm.) należy sięgnąć do przepisów kodeksu cywilnego. Takie stanowisko zajął Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 8.06.2005 r. V CK 286/05 (niepublik.) wskazując, że art. 774

k.c. przewiduje, iż przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego

przedsiębiorstwa do przewiezienia za wynagrodzeniem m.in. rzeczy. Kontrahentem

przewoźnika w umowie przewozu jest nadawca (wysyłający przesyłkę), a więc na nim

spoczywa - na podstawie art. 353 § 1 i 774 k.c. – obowiązek zapłaty przewoźnikowi

wynagrodzenia. Wszelkie modyfikacje tego ustawowego obowiązku wymagają

uzgodnienia przez strony umowy przewozu. Pogląd ten skład orzekający w niniejszej

sprawie podziela. Takie też rozwiązanie – co do zasady – przyjęto w § 16 pkt 1

Regulaminu Przewozu Przesyłek Towarowych obowiązującego od 1.01.2002 r. Jest to

niewątpliwie wzorzec umowny w rozumieniu art. 384 § 1 k.c. Zgodnie z art. 384 § 2 k.c.

w razie, gdy posługiwanie się wzorcem jest w stosunkach danego rodzaju zwyczajowo

przyjęte, wzorzec ten wiąże także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością

dowiedzieć o jego treści. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co

zresztą nie jest kwestionowane przez strony.

6

Według § 16 pkt 1 powołanego Regulaminu, należności powstałe w miejscu

nadania oraz przewoźne opłaca nadawca przy nadaniu przesyłki do przewozu,

z zastrzeżeniem ust. 3 i 6. W szczególności § 16 pkt 3 stanowi, że nadawca może

zobowiązać do opłacenia przewoźnego odbiorcę lub inną osobę. Z tym postanowieniem

wiąże się treść § 16 pkt 5, który stanowi, że nadawca, który zobowiązuje odbiorcę lub

inną osobę do opłacenia przewoźnego odpowiada wobec PKP „C.(...)” S.A. za to, że

uzna on i zapłaci przewozową należność; w wypadku odmowy zapłacenia, nadawca

opłaca należności wraz z odsetkami. Powstaje zatem pytanie, jakie znaczenie prawne

mają te postanowienia. Nie ulega żadnej wątpliwości, że jest to uprawnienie dostawcy

do wskazania jako osoby zobowiązanej do opłacenia przewoźnego bądź odbiorcy bądź

osoby trzeciej. To wskazanie – jako jednostronne oświadczenie woli nie wymaga zgody

przewoźnika, wszakże skorzystanie z tego uprawnienia przez nadawcę oznacza też

przyjęcie przez nadawcę odpowiedzialności w przypadku niezapłacenia przez odbiorcę

lub inną osobę należności związanych z przewozem.

Sąd Apelacyjny uznał, że jest to konstrukcja oparta o przepis art. 391 k.c. Tego

poglądu nie można podzielić. Strona powodowa domaga się przecież zapłaty

wynagrodzenia z tytułu wykonania przewozu zgodnie z umową łączącą ją z pozwaną

spółką „P.(...)”, a nie wyrównania szkody. Przepis art. 391 k.c. jest podstawą

odpowiedzialności za szkodę w sytuacji, gdy osoba trzecia nie spełnia określonego

świadczenia lub nie zaciągnie określonego zobowiązania. W niniejszej sprawie powódka

domaga się zapłaty przewoźnego, a nie odszkodowania. Nie oznacza to jednak, aby

zaskarżony wyrok był wadliwy.

Rozważenia wymaga więc kwestia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy

nastąpiła modyfikacja ustawowego i wynikającego z Regulaminu obowiązku nadawcy do

zapłaty przewoźnego. Rzecz jest o tyle istotna, że strona powodowa zawarła umowę

specjalną i rozliczeniową ze spółką „O.(...)”, która nie jest ani nadawcą, ani odbiorcą, ani

spedytorem, lecz swoistym „płatnikiem”. Przedmiotem umowy specjalnej było bowiem

ustalenie upustów od taryfy towarowej, jak i określenie zasad rozliczeń należności

przewozowych. Istotne było postanowienie § 4 pkt 2 umowy specjalnej, w którym

stwierdzono, że „PKP C.(...) S.A. wyraża zgodę na opłacenie należności z tytułu

przewoźnego przez przedsiębiorcę, jeżeli nadawca w liście przewozowym scedował na

niego opłacenie należności”.

Jest poza sporem, że wypełniając list przewozowy dotyczący spornej przesyłki

nadawca w rubryce 17 „należności przewozowe opłaca” wpisał regon spółki „O.(...)”, zaś

7

w rubryce 21 „Oświadczenie nadawcy” powołał umowę rozliczeniową i specjalną

zawartą między PKP „C.(...)” S.A. a spółką „O.(...)”. Powstaje pytanie, jakie znaczenie

prawne ma takie wypełnienie listu przewozowego przez nadawcę. Można twierdzić – jak

przyjął to Sąd Apelacyjny - że w istocie spełnia to niezbędne wymagania wskazania

osoby trzeciej jako tej, która wykona świadczenie w postaci zapłaty przewoźnego (§ 16

pkt 3 Regulaminu), a skoro osoba ta nie wywiązała się z tego zobowiązania, to pozwany

nadawca jest zobowiązany do zapłaty tej należności (§ 16 pkt 5). Trafne są tu jednak

zastrzeżenia przedstawione w kasacji. Rzecz w tym, że wskazanie w liście

przewozowym jedynie identyfikatora, a nie nazwy spółki „O.(...)” jako płatnika i to

w sytuacji, gdy podmiot ten nie jest znany nadawcy, trudno uznać za spełnienie

wymagania „wskazania osoby trzeciej”. Nie zostało też określone świadczenie, które ta

osoba ma spełnić. W istocie rzeczy nadawca, czyli pozwana spółka „P.(...)” zastosowała

uproszczoną procedurę wynikającą z umowy specjalnej i rozliczeniowej zawartej między

PKP „C.(...)” S.A. a spółką „O.(...)”. Mimo, że treść tych umów budzi zasadnicze

zastrzeżenia i nie sposób preferować przy interpretacji ich postanowień wykładni

literalnej, przyjąć należy, że sens postanowienia § 4 pkt 2 umowy specjalnej między

stroną powodową a spółką „O.(...)” sprowadza się do tego, że jeśli nadawca zastosuje

się do trybu wypełnienia listu przewozowego wynikającego z instrukcji opracowanej

przez spółkę „O.(...)”, to wówczas nadawca „ceduje” obowiązek zapłaty przewoźnego na

tego pośrednika, na co strona powodowa wyraża zgodę. W konsekwencji faktury wraz

ze specyfikacją PKP „C.(...)” S.A. przesyłało spółce „O.(...)”, z terminem zapłaty 14 dni.

Na taki cel zawartych umów wskazuje fakt, iż strona powodowa wystąpiła z roszczeniem

o zapłatę p-ko spółce „O.(...)”, uzyskując nakaz zapłaty. Bezskuteczność egzekucji

skłoniła ją do poszukiwania zapłaty należności przez nadawcę i odbiorcę.

Należy zauważyć, iż to strona powodowa wprowadziła taki system rozliczeń,

umownie nadając spółce „O.(...)” specjalny status, wyrażając generalną zgodę na

dokonywanie przez tę spółkę rozliczeń należności przewozowych. Z tego systemu

skorzystała pozwana spółka „P.(...)”, a przede wszystkim interwenient uboczny, którego

z pozwaną Elektrownią łączyła umowa spedycji. To na jego polecenie, przekazane za

pośrednictwem odbiorcy pozwanej nadawca zastosował się do procedury wynikającej z

umów między stroną powodową a spółką „O.(...)”. Nie można przy tym czynić w sposób

uzasadniony zarzutu interwenientowi ubocznemu i obu pozwanym, że skorzystali z tego

sposobu rozliczeń. Był to system dopuszczalny, wynikający z umów, których stroną była

8

powódka, w jej rozumieniu system upraszczający sposób rozliczeń należności

przewozowych.

Powstaje jednak pytanie, czy skorzystanie z tego systemu rozliczeń należności

przewozowych przez nadawcę przesyłki jest równoznaczne ze zwolnieniem nadawcy z

jego podstawowego obowiązku wynikającego z umowy przewozu, a mianowicie

obowiązku zapłaty wynagrodzenia przewoźnikowi za wykonaną usługę. Na to pytanie

należy udzielić odpowiedzi negatywnej z następujących względów:

Po pierwsze, z zapisów poczynionych przez nadawcę w rubrykach 17 i 21 listu

przewozowego wynika tylko tyle, że nadawca wskazał płatnika mającego zapłacić

przewoźne, natomiast zapisy te nie obejmują żadnych adnotacji mających wskazywać

na to, aby strony umowy przewozu uzgodniły, iż takie wskazanie płatnika jest

równoznaczne ze zwolnieniem nadawcy co do zapłaty wynagrodzenia za przewóz jako

obowiązku wynikającego z samej umowy przewozu.

Po drugie, o treści łączącego stronę powodową – jako przewoźnika z pozwaną

spółką „P.(...)”– jako nadawcy przesądza nie tylko treść umowy przewozu, lecz także

postanowienia wzorca umownego w postaci Regulaminu Przewozu Przesyłek

Towarowych. Postanowienia te były dla stron umowy wiążące i to stwierdzenie nie jest

kwestionowane. Jeśli tak, to strony wiązało postanowienie § 16 pkt 5 tego Regulaminu,

z którego wynika, iż nadawca zobowiązujący odbiorcę lub inną osobę do opłacenia

przewoźnego odpowiada wobec PKP C.(...) S.A. za to, że uzna on i zapłaci przekazaną

należność, a w razie odmowy nadawca zapłaci należność z odsetkami. Jak to wyżej

wskazano brak przesłanek ku temu, aby uznać, iż przez wypełnienie listu

przewozowego przez nadawcę w sposób wyżej omówiony, nastąpiła modyfikacja tego

postanowienia Regulaminu.

Po trzecie, z treści § 4 pkt 2 umowy specjalnej zawartej między stroną powodową

a spółką „O.(...)” jako płatnikiem wynika tylko tyle, że PKP C.(...) S.A. wyraża zgodę na

opłacenie należności z tytułu przewoźnego przez tę Spółkę, jeśli nadawca w liście

przewozowym „scedował” na nią opłacenie tej należności. Nie sposób więc przyjąć, aby

po stronie nadawcy istniał obowiązek „scedowania” zapłaty należności na spółkę

„O.(...)”. Było to jedynie uprawnienie nadawcy, możliwość skorzystania z takiego

sposobu rozliczenia. Jeżeli nadawca z tego sposobu skorzystał, to przewoźnik

akceptował ten wybór. Natomiast nie wynika z tego, aby płatnik był wyłącznie

zobowiązany do zapłaty należności, gdyż wskazanie w liście przewozowym płatnika nie

9

było równoznaczne ze zwolnieniem nadawcy z obowiązku zapłaty wynagrodzenia

wynikającego z umowy przewozu.

Po czwarte występująca w sprawie jako interwenient uboczny spółka C.(...) S.A.

pełniła w stosunku do pozwanej Elektrowni nie tylko funkcję spedytora, lecz także

płatnika. Nie było więc przeszkód, aby nadawca jako płatnik wskazał tę Spółkę.

4. Jeśli chodzi o odpowiedzialność pozwanej Elektrowni jako odbiorcy, to Sąd

Apelacyjny trafnie wskazał na art. 51 ust. 1 Prawa przewozowego. Zgodnie z tym

przepisem, przez przyjęcie przesyłki i listu przewozowego odbiorca zobowiązuje się do

zapłaty należności ciążących na przesyłce. Sąd Najwyższy wyjaśniając ten przepis

stwierdził w wyroku z dnia 19.03.1999 r. II CKN 231/98 (OSNC 1999, nr 10, poz. 179),

że wynikające z art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 15.11.1984 r. – Prawo przewozowe

zobowiązanie odbiorcy przesyłki do zapłaty ciążących na niej należności jest jego

samoistnym zobowiązaniem wobec przewoźnika. Obowiązek ten istnieje nawet wtedy,

gdy ze stosunku prawnego wynikało, że należność ta będzie obciążać nadawcę.

Stanowisko to jest trafne i skład orzekający w pełni je podziela. Rzecz w tym, że

obowiązku z art. 51 ust. 1 Prawa przewozowego nie można wyłączyć umowa zawarta

między nadawcą i odbiorcą. Jest to zrozumiałe, gdyż w umowie tej nie uczestniczy

przewoźnik, a zatem nie może ona wpływać na jego sytuację prawną. Nasuwa się

pytanie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy istnieje podstawa prawna do przyjęcia,

że nastąpiło wyłączenie stosowania art. 51 ust. 1 Prawa przewozowego. Do takiego

wniosku nie upoważnia treść listu przewozowego jako dokumentacyjnego wyrazu

zawarcia umowy przewozu, w którym nastąpiło jedynie wskazanie płatnika należności

przewozowych, które nie jest równoznaczne ani wyłączeniem odpowiedzialności

nadawcy za tę należność ani z wyłączeniem stosowania art. 51 ust. 1 Prawa

przewozowego jako podstawy odpowiedzialności odbiorcy odnośnie zapłaty

przewoźnego. Takie wyłączenie nie wynika też z umowy specjalnej zawartej przez

stronę powodową ze spółką „O.(...)”.

Okoliczności sprawy nie uzasadniają też zastosowania art. 5 k.c. Rzecz w tym, ze

przewoźnik nie uzyskał wynagrodzenia za wykonaną usługę przewozu, zaś nie została

wyłączona odpowiedzialność nadawcy za zapłatę wynagrodzenia wynikającą z umowy

przewozu (art. 774 k.c. w związku z art. 353 § 1 k.c.), ani odpowiedzialność odbiorcy z

art. 51 ust. 1 Prawa przewozowego. Nie sposób więc uznać żądania przewoźnika za

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego mimo, że odbiorca przekazał tę

10

należność za pośrednictwem spedytora na rzecz spółki „O.(...)”. Należność ta nie

wpłynęła jednak do przewoźnika i ten fakt jest bezsporny.

Z tych względów, na podstawie art. 39312

k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia

22.12.2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego i ustawy – prawo o

ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) orzeczono jak w

sentencji.