V CK 413/05

Sygn. akt V CK 413/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Polskich Kolei Państwowych C.(...) S.A. w W. przeciwko (...)

Holdingowi Węglowemu S.A. w K. i Elektrowni K. S.A. w Ś. z udziałem interwenienta

ubocznego C.(...) S.A. w W. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w

dniu 20 grudnia 2005 r., kasacji pozwanych i interwenienta ubocznego od wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 3 lutego 2005 r., sygn. akt I ACa (...),

oddala wszystkie kasacje; zasądza od pozwanych na rzecz strony powodowej

kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny uwzględniając apelację strony powodowej, wyrokiem z dnia 3

lutego 2005 r. zasądził od pozwanych: (...) Holdingu Węglowego Spółki Akcyjnej w K. i

Elektrowni K. Spółki Akcyjnej w Ś. na rzecz strony powodowej Polskich Kolei

Państwowych C.(...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 1.172.903,09 złotych z ustawowymi

odsetkami.

2

Rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny oparł na następujących ustaleniach: Powódkę

oraz pozwany (...) Holding Węglowy S.A. łączyła umowa przewozu. Powódka dokonała

przewozów towarów nadanych przez KWK „S.” wchodzącą w skład (...) Holdingu

Węglowego za listami przewozowymi wystawionymi przez nadawcę. Przesyłki zostały

odebrane przez pozwaną Elektrownię „K.” S.A. W listach przewozowych nadawca jako

płatnika wskazał Spółkę z o.o. „O.(...)”. Pozwana Elektrownia zapłaciła przewoźne

swojemu spedytorowi C.(...) Spółce Akcyjnej w W., występującej w tej sprawie w

charakterze interwenienta ubocznego. Interwenient należności te przekazał w pełnej

wysokości płatnikowi Spółce „O.(...)”, która nie zapłaciła stronie powodowej.

Sąd Apelacyjny uznał, że bezpośrednio zobowiązanym do zapłaty przewoźnikowi

przewoźnego jest nadawca, co wynika z art. 47 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. –

Prawo przewozowe (Dz. U. Nr 50, poz. 601 z 2000 r. ze zm.). Odpowiedzialność

nadawcy za opóźnienie przewoźnego wynika również z postanowień Regulaminu

Przewozu Przesyłek Towarowych (RPT) C.(...) S.A. obowiązującego od dnia 1 stycznia

2002 r. Regulamin obowiązywał strony na podstawie ar. 384 k.c., jego stosowanie było

bowiem w stosunkach przewozu zwyczajowo przyjęte. Klienci mieli możliwość

zaznajomienia się z jego treścią w punktach ekspedycyjnych w internecie. Strony umów

przewozowych nie wyłączyły stosowania treści tego Regulaminu. Z postanowień § 16

ust. 51 RPT wynika, że nadawca, który zobowiązuje odbiorcę lub inną osobę do

opłacenia przewoźnego opowiada wobec powódki za to, że uzna on i zapłaci należność.

W przypadku odmowy zapłaty nadawca opłaca należności wraz z odsetkami. Z kolei w §

7 pkt 7 Regulaminu w zakresie wypełnienia listu przewozowego postanowiono, że w

rubryce 17 „należności przewozowe opłaca” nadawca może wpisać oświadczenie o tym

kto zapłaci przewoźne tj. on sam, odbiorca, czy tzw. płatnik.

Wskazanie w listach przewozowych Spółki z o.o. „O.(...)” jako płatnika oznaczało,

że nadawca wskazał, że przewoźne opłaci osoba, nie będąca stroną umowy. Na

podstawie § 16 ust. 5 RPT, o treści zbliżonej do art. 391 k.c., odpowiedzialność

gwarancyjną w razie niespełnienia świadczenia przez płatnika ponosi nadawca, który w

liście przewozowym wskazał płatnika. Treść umowy rozliczeniowej zawartej między

powódką, a „O.(...)” sp. z o.o. – zdaniem Sądu Apelacyjnego – w żaden sposób nie

może prowadzić do wniosku, że „O.(...)” sp. z. o.o. odbierała od swoich kontrahentów

przewoźne w imieniu i na rzecz powódki. Odpowiedzialność pozwanego (...) Holdingu

Węglowego S.A. wynika z art. 47 prawa przewozowego i § 16 ust. 5 RPT oraz art. 391

3

k.c. Odpowiedzialność pozwanej Elektrowni K. S.A. wynika z art. 51 prawa

przewozowego.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu, że powódka nadużywa swojego prawa (art.

5 k.c.). Okoliczność zawarcia przez powódkę umowy rozliczeniowej z płatnikiem, dającej

jej możliwość skierowania bezpośredniego roszczenia przeciwko niemu nie stanowi

nadużycia prawa. Wzajemne ustalenia pomiędzy nadawcą a odbiorcą oraz ich

kontrahentami nie dotyczyły przewoźnika.

Kasacje od wyroku Sądu Apelacyjnego wnieśli pozwani oraz interwenient

uboczny. We wszystkich kasacjach podniesiono zarzut naruszenia art. 51 ustawy z dnia

15 listopada 1984 r. – Prawo przewozowe, art. 65 § 2 k.c., art. 5 k.c., a w zakresie

przepisów postępowania art. 233 § 1 k.c. W kasacjach pozwanej Elektrowni K. i

interwenienta ubocznego zarzucono ponadto naruszenie art. 47 ustawy – Prawo

przewozowe. W kasacjach pozwanego (...) Holdingu Węglowego i interwenienta

ubocznego zarzucono także naruszenie art. 391 k.c., 464 k.c. i 471 k.c. Ponadto kasacja

pozwanej Elektrowni „K.” podniosła zarzut naruszenia art. 750 k.c., kasacja pozwanego

(...) Holdingu Węglowego – zarzut naruszenia art. 354 w zw. z art. 355 k.c., art. 391 k.c.

w zw. z art. 373 § 1 k.s.h., art. 104 k.c. i art. 47 ustawy prawo przewozowe, art. 4 ustawy

prawo przewozowe w związku z art. 786 i art. 51 ustawy – Prawo przewozowe, art. 58 §

1 k.c. w zw. z art. 4 ustawy – Prawo przewozowe, art. 384 k.c., art. 464 k.c. w zw. z art.

508, 519 § 2 pkt 1, art. 47.3 ustawy prawo przewozowe i § 16.7 RPPT.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W kasacjach nie zakwestionowano ustaleń Sądu Apelacyjnego z których wynika,

że zostały zawarte umowy przewozu towarów. Strona powodowa była przewoźnikiem.

Pozwany (...) Holding Węglowy – wysyłającym, a pozwana Elektrownia „K.” – odbiorcą.

Przewóz wykonano należycie. Odbiorca przyjął towar. Zasądzona przez Sąd Apelacyjny

kwota odpowiada wysokości należnego przewoźnikowi wynagrodzenia za przewóz,

którego nie otrzymał.

Z art. 774 k.c. wynika, że umowa przewozu jest umową odpłatną. Wysyłający jako

kontrahent przewoźnika obowiązany jest do zapłaty wynagrodzenia za przewóz

(przewoźnego). Ustawa – Prawo przewozowe ani inne odrębne przepisy nie zawierają w

tym względzie odmiennej regulacji. Na mocy art. 51 ust. 1 ustawy – Prawo przewozowe

przez przyjęcie przesyłki i listu przewozowego odbiorca zobowiązuje się do zapłaty

należności ciążących na przesyłce. Oznacza to, że od chwili przyjęcia przez odbiorcę

4

przesyłki i listu przewozowego odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia

przewoźnikowi obciąża in solidium zarówno wysyłającego jak i odbiorcę.

Z treści zapisów poczynionych w listach przewozowych wynika, że wysyłający

wskazał PHU „O.(...)” Spółkę z o.o. jako płatnika mającego opłacić należności

przewozowe. Jednakże brzmienie listów przewozowych nie obejmuje żadnych adnotacji

mających wskazywać na to, aby strony umowy przewozu uzgodniły, że wskazanie

płatnika jest równoznaczne ze zwolnieniem wysyłającego czy odbiorcy z obowiązku

zapłaty wynagrodzenia przewoźnikowi na wypadek, gdyby wskazany płatnik nie dokonał

zapłaty. Także zawierane przez przewoźnika z płatnikami tzw. umowy rozliczeniowe nie

zawierały oświadczenia woli przewoźnika o zwolnieniu wysyłającego lub odbiorcy z

obowiązku zapłaty należności przewozowych przewoźnikowi.

PHU „O.(...)” Spółka z o.o. została wskazana jako płatnik przez wysyłającego na

wniosek odbiorcy. Okoliczności, że płatnik okazał się nierzetelny i nie przekazał

przewoźnikowi kwot otrzymanych od odbiorcy na poczet przewoźnego nie może

obciążać przewoźnika, który przecież swoje świadczenie polegające na przewiezieniu

towarów wykonał należycie, a wynagrodzenia nie otrzymał. Trafnie uznał Sąd

apelacyjny, że brak podstaw do zastosowania art. 5 k.c., gdyż żądanie przez

przewoźnika wynagrodzenia za przewóz od osób zobowiązanych do jego zapłaty nie

narusza zasad współżycia społecznego. Zaskarżony wyrok odpowiada zatem prawu.

Z powyższych względów na mocy art. 39312

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w

sentencji wyroku.