V CSK 59/05

Sygn. akt V CSK 59/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 stycznia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Maria Grzelka

Protokolant Piotr Malczewski

w sprawie z powództwa PKP Spółki Akcyjnej

przeciwko K. Holdingowi Węglowemu Spółce Akcyjnej

i Elektrowni "K." Spółce Akcyjnej

z udziałem interwenienta ubocznego C. Spółki Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 stycznia 2006 r.,

skarg kasacyjnych stron i interwenienta ubocznego

od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 18 marca 2005 r.,

I. oddala skargi kasacyjne;

II. zasądza na rzecz strony powodowej od każdego

z pozwanych oraz od interwenienta ubocznego kwoty

po 10.000 zł (dziesięć tysięcy złotych) tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd drugiej instancji uwzględnił apelację powodowego przewoźnika

i wyrokiem reformatoryjnym z dnia 18 marca 2005 r. zasądził w pkt 1 sentencji

od pozwanego ad. 1 wysyłającego i od pozwanego ad. 2 odbiorcy przesyłki kwotę

3.284.378,18 zł wraz z ustawowymi odsetkami, z zastrzeżeniem, że zapłata

w całości lub części przez jednego z pozwanych zwalnia w tym zakresie drugiego

do wysokości dokonanej zapłaty. W pozostałej części Sąd odwoławczy oddalił

powództwo, a w pkt 2 sentencji oddalił apelację powódki w pozostałej części. Nadto

orzekł w pkt 3 o kosztach postępowania apelacyjnego.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd odwoławczy podzielił trafność

ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji i uznał je za własne

w przedmiocie zawarcia umów przewozu, umów specjalnej i rozliczeniowej

zawartych między powódką a nieuczestniczącą w sporze spółką z o.o. P. oraz

umowy spedycji zawartej pomiędzy pozwanym ad. 2 odbiorcą a interwenientem

ubocznym. Za trafne uznał też ustalenia w przedmiocie uznania mocy

obowiązującej Regulaminu Przewozu Przesyłek Towarowych (RPPT) jako wzorca

umowy w rozumieniu art. 384 § 2 k.c., a zatem wiążącego strony umowy przewozu

jako część łączącego je stosunku zobowiązaniowego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego wskazanie w liście przewozowym, przez

pozwanego ad. 1 wysyłającego, płatnika jako podmiotu opłacającego przewoźne

i przyjęcie tak wypełnionego listu przewozowego przez powodowego przewoźnika

w żadnym razie nie oznacza, że ten ostatni zwolnił nadawcę i odbiorcę z długu

zgodnie z art. 508 k.c., bądź iż zwolnienie z długu nastąpiło przez przejęcie długu

w rozumieniu art. 519 § 1 i § 2 k.c. Sąd ten uznał, że powództwo w stosunku

do pozwanego ad. 1 nadawcy jest uzasadnione w całości na podstawie art. 391

k.c. i § 16 ust. 5 RPPT oraz art. 481 § 1 k.c., bowiem pozwany ten zobowiązany

3

jest do zapłaty przewoźnego, jeżeli zapłaty przewoźnikowi nie dokona wskazany

przez nadawcę w liście przewozowym płatnik.

Jako podstawę zasadności powództwa wobec pozwanego ad. 2 odbiorcy

przesyłki wskazał Sąd Apelacyjny przepis art. 51 prawa przewozowego, uznając go

za mający charakter bezwzględnie obowiązujący, którego strony umowy przewozu

nie mogą zmienić umową. Zgody powódki na zapłatę przewoźnego w systemie

rozliczeniowym przez wskazanego w liście przewozowym płatnika nie uznał Sąd

za równoznaczną z jej rezygnacją z uprawnień wynikających z art. 51 Prawa

przewozowego. Odsetki zasądził Sąd od dnia następnego po dniu doręczenia

odpisu pozwu uznając dzień doręczenia za nie budzące wątpliwości wezwanie

pozwanej do spełnienia świadczenia.

Ustalając wysokość nieuiszczonych należności Sąd Apelacyjny uwzględnił

fakt, że interwenient uboczny zapłacił już powódce łączną kwotę 5.527.095,06 zł,

wskazując, że płaci należności objęte przelewem wierzytelności, które

przysługiwały spółce P. wobec interwenienta ubocznego i zostały przelane przez

spółkę z o.o. P. na rzecz powódki. W ocenie Sądu były to należności tożsame z

wynikającymi z faktur wystawionych za usługi przewozowe, bowiem z jego ustaleń

wynika, że płatnik przekazywał jedynie należności przewozowe pobierane od

interwenienta na rzecz powódki. Uznając, że przedmiotem zapłaty przez

interwenienta były objęte cesją należności za ściśle określone przewozy,

Sąd przyjął, że powódka nie była uprawniona do zaliczenia otrzymanych wpłat

na inne zadłużenia spółki P. wobec powódki. Wskazując na konkretne kwoty,

o które należało pomniejszyć należności wynikające z oznaczonych konkretnymi

numerami faktur odnoszących się do wskazanych z numeru listów przewozowych,

Sąd Apelacyjny stwierdził, że po zaliczeniu tych wpłat do zapłaty pozostała kwota

3.284.378,18 zł, którą zasądził, oddalając w pozostałej części powództwo oraz

apelację.

Dochodzenia przez powódkę roszczenia nie uznał Sąd za przejaw

naruszenia art. 5 k.c., bowiem mimo uiszczenia przez pozwanych należności

płatnikowi, zobowiązanie pozwanych wobec powódki nie wygasło, skoro

wierzytelność powódki nie została zaspokojona.

4

Zasądzenie od pozwanych należności in solidum uzasadnił Sąd Apelacyjny

tym, że pozwani zobowiązani są do spełnienia całego świadczenia, ale na różnych

podstawach.

Powodowy przewoźnik zaskarżył skargą kasacyjną wyrok Sądu

Apelacyjnego w części oddalającej jego apelację w zakresie żądania zasądzenia

kwoty 635.047,84 zł, tj. w części określonej w pkt 2) sentencji oraz w części

rozstrzygającej o kosztach postępowania, tj. w zakresie określonym w części pkt 1)

i w pkt 3) sentencji.

Skarga kasacyjna powódki, oparta na zarzutach mieszczących się w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej, obejmuje zarzuty naruszenia:

- art. 774 i art. 800 k.c. przez ich niezastosowanie i w konsekwencji błędne

uznanie że podmiotowi nie wykonującemu przewozu przysługuje

wierzytelność o zapłatę należności przewozowych czyli „przewoźnego”,

- art. 65 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie,

że przedmiotem umowy o przelew wierzytelności wynikających

ze stosunków prawnych łączących cedenta z dłużnikiem były

„wierzytelności wynikające z faktur”, w sytuacji, w której cedent nie

świadczył usług opisanych w treści faktury;

- niezastosowanie art. 62 § 2 w zw. z art. 53 § 1 kodeksu karnego

skarbowego oraz w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o rachunkowości i oparcie

rozstrzygnięcia na nierzetelnie wystawionym dowodzie księgowym, którym

posłużenie się stanowi czyn zabroniony;

- art. 83 § 1 i § 2 k.c. polegającego na jego niezastosowaniu i w konsekwencji

nie uznaniu umowy Interwenienta ze spółką „P.” za umowę pozorną, a w

rezultacie nieważną w części dotyczącej charakteru wierzytelności

przysługującej spółce „P.” wobec Interwenienta.

Pozwany ad. 1 Wysyłający zaskarżył wyrok w części uwzględniającej

powództwo (pkt 1 sentencji) oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania (pkt 3 sentencji), opierając skargę kasacyjną na obu podstawach .

5

Zarzuty mieszczące się w ramach pierwszej z podstaw kasacyjnych

obejmują naruszenie następujących przepisów:

- art. 391 k.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie istnienia umowy

gwarancyjnej mimo, że w stosunku do gwaranta osoba trzecia pozostaje

poza jakimkolwiek węzłem prawnym;

- art. 354 k.c. w zw. z art. 355 k.c. poprzez jego niezastosowanie mimo

uchybienia przez powódkę obowiązkowi współdziałania z pozwanym;

- art. 471 k.c. in fine poprzez jego niezastosowanie;

- art. 391 k.c. w zw. z art. 373 § 1 k.s.h. i w zw. z art. 104 k.c. oraz art. 47 pr.

przewozowego poprzez niewłaściwe zastosowanie jako podstawy

odpowiedzialności pozwanego ad. 1;

- art. 4 prawa przewozowego w zw. z art. 786 k.c. i art. 51 pr. przewozowego

oraz art. 384 k.c. poprzez przyjęcie, że § 16 Regulaminu może zawierać

odrębne zasady „odpowiedzialności za zapłatę” od zawartych w prawie

przewozowym;

- art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pr. przewozowego przez jego niezastosowanie i

uznanie uprawnienia przewoźnika do wydania RPPT wykraczającego poza

unormowanie ustawowe;

- art. 384 k.c. poprzez błędną wykładnię uznającą związanie postanowieniami

wzorca sprzecznymi z przepisami szczególnymi;

- art. 51 pr. przewozowego poprzez błędną wykładnię uznającą przepis za

bezwzględnie obowiązujący i nie podlegający umownej modyfikacji;

- art. 65 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię treści umów rozliczeniowej

i specjalnej;

- art. 464 k.c. w zw. z art. 508 in fine i 519 § 2 pkt 1 k.c. poprzez uznanie,

że zapłata przez pozwanych wskazanemu podmiotowi nie zwolniła

pozwanych z długu;

- art. 5 k.c. – poprzez jego niezastosowanie pomimo jaskrawego naruszenia

zasad współżycia społecznego przez powódkę.

6

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej pozwany ad. 1 zarzucił naruszenie

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie dowodów zapłaty dokonanej

bezpośrednio powódce i uznanie, że pozwani nie dokonali zapłaty, podczas gdy

zapłata ta została dokonana.

Pozwany ad. 2 odbiorca zaskarżył wyrok w części uwzględniającej wobec

niego powództwo, opierając skargę kasacyjną na obu podstawach. Zarzuty

naruszenia prawa materialnego obejmują naruszenie:

- art. 51 ust. 1 Pr. przewozowego przez błędną wykładnię polegającą na

uznaniu tego przepisu za bezwzględnie obowiązujący, którego przewoźnik w

umowie nie może zmienić lub wyłączyć;

- art. 47 ust. 3 Pr. przewozowego przez niewłaściwe zastosowanie wskutek

uznania braku podstaw do przyjęcia, że uzgodniono, iż jedynym

odpowiedzialnym wobec powoda będzie płatnik;

- art. 65 § 2 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie w wyniku dokonania

jedynie literalnej wykładni postanowień §§ 4 umów specjalnej

i rozliczeniowej;

- art. 750 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia,

że powoda i spółkę P. nie łączył stosunek wynikający z umowy

o świadczenie usług;

- art. 5 k.c. przez jego niezastosowanie w okolicznościach sprawy.

W ramach drugiej podstawy skargi kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 391

k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c. wskutek błędnej oceny materiału

dowodowego prowadzącej do przyjęcia zapłaty powodowi przez interwenienta

ubocznego niższej kwoty aniżeli została zapłacona. Zarzut naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. uzasadniono niewyjaśnieniem podstawy prawnej

zaskarżonego wyroku.

Skargą kasacyjną interwenienta ubocznego po stronie pozwanej zaskarżono

wyrok w pkt 1 i 3, opierając skargę na obu podstawach.

Zarzuty błędnej wykładni lub właściwego zastosowania prawa materialnego

obejmują naruszenie:

7

- art. 47 Pr. przewozowego i § 16 ust. 5 RPPT przez ich uznanie

za materialnoprawne źródło odpowiedzialności nadawcy;

- art. 47 ust. 2 przez błędną wykładnię uznającą oddającego przesyłkę do

przewozu za upoważnionego do złożenia oświadczenia gwarancyjnego

w rozumieniu art. 391 k.c.;

- art. 391 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie w stosunku

do pozwanego ad. 1 podczas gdy przepis ten nie znajduje zastosowania;

- art. 51 ust. 1 Pr. przewozowego przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie w sytuacji niepoinformowania odbiorcy o wysokości

należności ciążących na przesyłkach przed ich wydaniem oraz uznanie tego

przepisu za bezwzględnie obowiązujący;

- art. 65 § 2 k.c. przez niezastosowanie go do § 16 ust. 5 RPPT jako „normy

umownej” i zaniechanie zbadania jego wykładni literalnej i logicznej, a nadto

przez niewłaściwe zastosowanie do postanowień §§ 4 umów specjalnej

i rozliczeniowej z pominięciem celu tych umów i woli stron;

- art. 464 k.c. przez niezastosowanie;

- art. 471 k.c. w zw. z art. 472 k.c. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie w sytuacji, w której szkoda powoda była skutkiem

okoliczności, za które pozwani nie ponoszą odpowiedzialności;

- art. 5 k.c. przez niezastosowanie w okolicznościach sprawy.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej interwenient uboczny zarzucił

naruszenie art. 391 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 233 § 1 k.p.c., uzasadnione

przekroczeniem granic swobodnej oceny materiału dowodowego. Niewyjaśnieniem

podstawy prawnej wyroku oraz błędnym przytoczeniem przepisów prawa mających

stanowić tę podstawę uzasadniono zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art.

391 k.p.c.

Powód oraz interwenient uboczny złożyli odpowiedzi na skargi kasacyjne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanego ad. 1 nadawcy powód wniósł

o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości

8

10.800 zł. Identycznie sformułował powód swoje wnioski w odpowiedzi na skargę

kasacyjną pozwanego ad. 2 odbiorcy oraz interwenienta ubocznego.

Natomiast interwenient uboczny w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda

wniósł o oddalenie tej skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów wg norm

przepisowych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Wstępnie należy podkreślić, że zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego

zapadł 18 marca 2005 r., co oznacza, że wniesione w niniejszej sprawie skargi

kasacyjne zostały rozpoznane na podstawie art. 3981

-39821

k.p.c.

2. Nie zasługiwała na uwzględnienie skarga kasacyjna powódki wobec braku

w niej usprawiedliwionych podstaw. Sąd odwoławczy zastosował art. 774 k.c., który

jest przecież źródłem obowiązku nadawcy (wysyłającego przesyłkę) zapłaty

przewoźnikowi wynagrodzenia za wykonany przewóz rzeczy. Natomiast Sąd ten

nie miał obowiązku stosowania art. 800 k.c., ponieważ wśród niekwestionowanych

przez powódkę ustaleń faktycznych brak jest ustalenia, aby spedytor sam dokonał

przewozu, co wyłączało potrzebę dokonywania subsumpcji tego przepisu

i określania na jego podstawie zakresu praw i obowiązków spedytora.

Uzasadnienie zarzutu naruszenia obu tych przepisów dowodzi w istocie próby

podważania za ich pomocą skuteczności umowy przelewu wierzytelności zawartej

przez powódkę ze spółką „P.” (k. 898 akt). Zarzut ten nie może odnieść

zamierzonego skutku bez wskazania – jako naruszonych – stosownych przepisów

regulujących cesję. Wspomniana umowa przelewu wierzytelności z dnia 30 grudnia

2002 r., której poprawność brzmienia kontestuje obecnie powódka w niniejszym

postępowaniu, została zawarta z jej udziałem, a więc kwestionowane brzmienie § 1

tej umowy jest zatem również rezultatem stanowiska powódki reprezentowanej

przy zawarciu umowy przez dwóch członków jej Zarządu, mogących przecież

korzystać z pomocy wyspecjalizowanych służb prawnych powodowej Spółki.

Nietrafny okazał się również zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. przez jego

niezastosowanie, bowiem powódka nawet nie twierdzi, aby dosłowne brzmienie

postanowienia § 1 umowy przelewu wierzytelności było niejasne i wymagało

badania wg wymogów powołanego przepisu. Okoliczność, że spółka „P.” nie była

9

przewoźnikiem nie pozbawiało jej przecież statusu wierzyciela wobec interwenienta

ubocznego, z którym spółkę tę łączyła umowa z dnia 24 lipca 2002 r. (k. 941 akt)

określająca treść wierzytelności spółki „P.” wobec tegoż interwenienta.

Ukształtowana tą ostatnią umową wierzytelność spółki „P.” wobec interwenienta

mogła więc stanowić przedmiot rozporządzenia w umowie przelewu, zawartej z

powódką, a powódka nie może skutecznie kwestionować woli stron umowy, której

nie jest stroną, a która to umowa była źródłem wierzytelności „P.” zbytej następnie

na rzecz powódki.

Nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty naruszenia wskazanych

w skardze przepisów kodeksu karnego skarbowego oraz ustawy o rachunkowości.

Uzasadnienie tych zarzutów, a mianowicie oparcie rozstrzygnięcia na nierzetelnie

wystawionym dowodzie księgowym, jest w istocie skierowanym do Sądu

odwoławczego, zarzutem o charakterze procesowym, który nie może być

skutecznie podważany w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej. Nadto zarzut

niezastosowania przepisów k.k.s. oraz ustawy o rachunkowości jest bezzasadny

ponieważ w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest ustaleń faktycznych

pozwalających na ich subsumpcję, której zresztą władny byłby dokonać Sąd

w postępowaniu karnym, a nie sąd powołany do rozpoznania sprawy cywilnej

w rozumieniu art. 1 k.p.c.

Zarzut niezastosowania art. 83 § 1 i § 2 k.c. należało ocenić jako chybiony,

bowiem konieczność zastosowania tych przepisów wymagałaby istnienia

pozytywnych ustaleń w przedmiocie ukrycia innej czynności prawnej przez strony

umowy łączącej pozwanego interwenienta ubocznego ze spółką „P.” oraz ich

zamiaru dokonania takiego ukrycia. Brak ustaleń w tym przedmiocie

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oraz niezakwestionowanie przez powódkę

tego braku przy pomocy adekwatnej do tego celu drugiej podstawy kasacyjnej

przesądza o bezzasadności zarzutu niezastosowania wymienionych przepisów k.c.

w świetle wynikających z zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych.

W tym stanie rzeczy skarga kasacyjna powódki jako pozbawiona

uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

10

3). Nie zasługiwała również na uwzględnienie skarga kasacyjna pozwanego

ad. 1 wysyłającego. Nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku

zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut ten sprowadza się do kwestionowania

oceny dowodów dokonania zapłaty przedstawionych przez pozwanego ad. 2

odbiorcę i interwenienta oraz podważa ustalenie niedokonania przez pozwanych

zapłaty na rzecz powódki. Ponieważ z mocy art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów,

przeto skarga kasacyjna w zakresie zgłoszonego zarzutu procesowego okazała się

nieuzasadniona.

W odniesieniu do zarzutów zgłoszonych w ramach pierwszej podstawy

kasacyjnej trafny okazał się zarzut niewłaściwego zastosowania art. 391 k.c.,

co jednak nie przesądza o wadliwości zaskarżonego wyroku. Powódka domaga się

spełnienia świadczenia pieniężnego a mianowicie zapłaty przewoźnego z tytułu

wykonania przewozu, a nie naprawienia szkody. Tymczasem przepis art. 391 k.c.

jest podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej w razie wystąpienia

określonych w nim przesłanek i dlatego nie mógł być zastosowany do oceny

zasadności roszczenia w kształcie dochodzonym przez powódkę. Konsekwentnie

z tych samych względów nie było podstaw do zastosowania art. 471 k.c., wobec

czego zarzut jego niezastosowania okazał się chybiony.

Nie można też podzielić zarzutu naruszenia art. 4 pr. przewozowego,

uzasadnionego przez skarżącego przyjęciem, że regulamin przewoźnika może

zawierać odrębne od zawartych w prawie przewozowym „zasady odpowiedzialności

za zapłatę”. Po pierwsze Sąd odwoławczy poglądu takiego nie wyraził. Po wtóre,

zarówno z § 16 RPPT jak i z art. 774 k.c. wynika generalna zasada, że do zapłaty

przewoźnikowi wynagrodzenia z tytułu wykonania umowy przewozu zobowiązany

jest jego kontrahent, tj. wysyłający przesyłkę. Natomiast art. 4 pr. przewozowego

zawiera jedynie delegację do wydawania przez przewoźnika regulaminów

określających m. in. warunki przewozu rzeczy, które obejmują również, wiążące

adresatów wzorca, określenie sposobu spełniania świadczeń wynikających z

umowy przewozu, o ile strony nie dokonają w umowie wyraźnej ich modyfikacji.

11

Zarzut błędnej wykładni art. 51 ust. 1 pr. przewozowego przez uznanie

zawartej w nim normy za mającą imperatywny charakter nie może odnieść

zamierzonego skutku w okolicznościach niniejszej sprawy. Brak jest bowiem

jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że nastąpiło wyłączenie stosowania art. 51 ust.

1 pr. przewozowego, będącego źródłem obowiązku odbiorcy zapłaty

przewoźnikowi. Skutek taki musiałby wyraźnie wynikać z treści listu przewozowego

jako dokumentacyjnego wyrazu zawarcia umowy przewozu a tymczasem w liście

przewozowym wystawionym przez skarżącego doszło jedynie do wskazania

płatnika należności przewozowych (v. uzasadnienie wydanego w tożsamym stanie

faktycznym wyroku SN z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt V CK 405/05, niepubl.).

Ponadto nawet hipotetyczne jedynie założenie zasadności zarzutu naruszenia art.

51 pr. przewozowego nie miałoby jakiegokolwiek bezpośredniego wpływu na kształt

obowiązku pozwanego ad. 1 wysyłającego wobec powódki, a wynikającego

z łączącej ich umowy przewozu oraz z art. 774 k.c.

Zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. przez jego niezastosowanie

i w konsekwencji błędną wykładnię umów: rozliczeniowej i specjalnej jest

bezzasadny, ponieważ pozwany ad. 1 wysyłający nie był stroną tych umów, a więc

ich treść nie może przesądzać o zakresie obowiązków pozwanego ad. 1 wobec

powódki, który to zakres obowiązków określa treść stosunku obligacyjnego

wiążącego oba ostatnio wymieniane podmioty. Z kolei ten węzeł obligacyjny

ukształtowany jest treścią umowy przewozu, odzwierciedloną treścią listu

przewozowego, oraz treścią nie pozostających w sprzeczności z tą umową

przewozu postanowień wzorca umowy w postaci Regulaminu przewoźnika (RPPT).

Nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 464 k.c., a oparty na treści

postanowień umowy specjalnej, której pozwany ad. 1 nie był stroną. Przepis objęty

zarzutem naruszenia precyzyjnie określa przesłanki zwolnienia dłużnika

z obowiązku świadczenia wobec wierzyciela, a tymczasem pozwany ad. 1 nie

wskazuje na istnienie w zaskarżonym wyroku ustaleń przesądzających

o wystąpieniu przesłanek uzasadniających obowiązek zastosowania art. 464 k.c.

Wbrew zarzutom pozwanego ad. 1 okoliczności sprawy nie uzasadniają

zastosowania art. 5 k.c. Faktem jest, że przewoźnik nie otrzymał wynagrodzenia za

12

wykonany przewóz przesyłek węgla, a nie doszło ani do umownego wyłączenia

obowiązku nadawcy zapłaty przewoźnikowi wynagrodzenia z tytułu wykonania

umowy przewozu (art. 774 k.c. w związku z art. 353 § 1 k.c.), ani też do zwolnienia

przez powódkę pozwanego odbiorcy z jego obowiązku wynikającego z art. 51 ust. 1

pr. przewozowego, który to obowiązek odbiorcy aktualizuje się w chwili spełnienia

się w stanie faktycznym przesłanek określonych tym ostatnim przepisem. W tym

stanie rzeczy nie sposób więc uznać żądania przewoźnika za sprzeczne

z zasadami współżycia społecznego wobec bezspornego faktu nieuzyskania

przezeń należnego mu wynagrodzenia, oraz w sytuacji, w której można wymagać

od pozwanych, będących profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego,

profesjonalnego zabezpieczenia swoich interesów w stosunkach kontraktowych.

4). Brak było również uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi

kasacyjnej pozwanego ad. 2 odbiorcy przesyłki.

Zarzuty naruszenia przepisów procesowych art. 391 k.p.c., art. 382 k.p.c.

i art. 233 § 1 k.p.c. okazały się bezzasadne. Dotyczą one bowiem ustalenia faktu

w postaci zapłaty powódce określonej kwoty oraz oceny dowodów w postaci listów

przewozowych i faktur, będącej podstawą poczynionego ustalenia. Tymczasem

ustawodawca w art. 3983

§ 3 k.p.c. jednoznacznie przesądził o tym, że podstawą

skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów.

Jako bezzasadny należało również ocenić zarzut naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., którego uzasadnienie wskazuje nadto na jego

wewnętrzną sprzeczność. Nie można bowiem równocześnie zarzucać błędnego

przytoczenia przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia

i niewyjaśnienia podstawy prawnej wyroku w sytuacji, w której Sąd wskazał

argumenty uzasadniające zastosowanie przepisu.

Sąd Apelacyjny wyraźnie stwierdził, że powództwo wobec pozwanej ad. 2

Elektrowni jest uzasadnione na postawie art. 51 pr. przewozowego w następstwie

przyjęcia przez pozwaną przesyłki i listu przewozowego. Okoliczność, że pozwana

ad. 2 kwestionuje prawidłowość przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie

świadczy o naruszeniu art. 328 § 2 k.p.c.

13

Zarzut błędnej wykładni art. 51 ust. 1 pr. przewozowego nie okazał się trafny

z przyczyn przytoczonych już wcześniej w części dotyczącej oceny zarzutów skargi

kasacyjnej pozwanego ad. 1. Zarzut błędnej kwalifikacji charakteru normy prawnej

zawartej w tym przepisie nie może odnieść oczekiwanych przez skarżącą skutków

wobec braku jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że doszło do skutecznego

zwolnienia przez powódkę pozwanej ad. 2 z obowiązku wynikającego z art. 51 ust.

1 pr. przewozowego. W nawiązaniu do wywodów skarżącej na s. 12 i 13 skargi

kasacyjnej oraz powołanego tam poglądu wyrażonego w piśmiennictwie, należy

stwierdzić, ze przepis art. 51 ust. 1 pr. przewozowego nie określa bynajmniej

wymogów wydania odbiorcy przesyłki przez przewoźnika. Określa on jedynie

zachowania odbiorcy, których wystąpienie skutkuje aktualizacją obowiązku

odbiorcy określonego tym przepisem, a nie przepisem art. 786 k.c.

Dyspozycje norm z obu wymienionych artykułów różnią się przecież

wyraźnie między sobą, ale przepis art. 786 k.c. nie znajduje zastosowania wobec

regulacji wynikającej z art. 90 pr. przewozowego.

Uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 47 ust. 3 pr. przewozowego poprzez

niewłaściwe zastosowanie w kontekście wskazanym w skardze kasacyjnej

przesądza o jego bezzasadności. Przepis ten nie jest bowiem podstawą, jak

to usiłuje sugerować skarżąca, do ustalania treści konkretnej umowy przewozu,

a w szczególności oceny poczynionych w niej określonej treści uzgodnień.

Do tego celu, w razie istnienia rozbieżności stanowisk między stronami umowy,

służy art. 65 § 2 k.c. Natomiast art. 47 ust. 3 pr. przewozowego rozstrzyga jedynie

generalnie o tym, że list przewozowy jest dowodem zawarcia umowy przewozu,

a nadto wskazuje na różne możliwe formy (postacie) tego dokumentu.

Bezprzedmiotowy dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zarzut

naruszenia art. 750 k.c., a uzasadniony wadliwą kwalifikacją umowy pomiędzy

powódką a spółką „P.”. Treść stosunku zobowiązaniowego między tymi podmiotami

nie ma bowiem bezpośredniego wpływu na istnienie i zakres obowiązku odbiorcy

przesyłki wobec przewoźnika, bowiem w relacji między ostatnio wymienionymi

podmiotami o obowiązku odbiorcy rozstrzyga art. 51 ust. 1 pr. przewozowego,

14

chyba, że odbiorca wykaże, że przewoźnik zwolnił go z wykonania wynikającego z

tego przepisu obowiązku.

Argumenty przemawiające za bezzasadnością zarzutów naruszenia art. 65

§ 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz art. 5 k.c. poprzez jego

niezastosowanie, zostały przedstawione wcześniej w części poświęconej ocenie

tożsamych zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej pozwanego ad. 1.

Można jedynie dodać, że treść zarzutów poczynionych na s. 16 – 18 uzasadnienia

skargi kasacyjnej pozwanej ad. 2 nie polega na kwestionowaniu dokonanej przez

Sąd Apelacyjny wykładni art. 5 k.c., bądź na jego niezastosowaniu w sytuacji

istnienia dostatecznych ustaleń faktycznych uzasadniających dokonanie aktu

subsumpcji, natomiast argumentacja pozwanej sprowadza się do podnoszenia

zarzutów o procesowym charakterze w postaci zarzutu zaniechania przez Sąd

oceny skutków działań powódki oraz podejmowania próby kreacji własnych,

pożądanych przez skarżącą ustaleń (s. 17 uzasadnienia skargi kasacyjnej).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną pozwanej ad.

2, działając na podstawie art. 39814

k.p.c.

5). Sąd Najwyższy nie dopatrzył się również podstaw do uwzględnienia

skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego.

Zarzuty procesowe naruszenia art. 391 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. i art. 233

§ 1 k.p.c., rozwinięte szczegółowo na s. 36 uzasadnienia skargi kasacyjnej

sprowadzają się do kwestionowania ustalenia faktów w postaci zapłaty powódce

określonej kwoty wynagrodzenia oraz dotyczą wadliwej oceny dowodów w postaci

listów przewozowych o określonych szczegółowo numerach. Zgłoszonych w tym

zakresie zarzutów nie można uznać za uzasadnioną podstawę skargi kasacyjnej,

wobec wyraźniej odmiennej woli ustawodawcy wyrażonej w art. 3983

§ 3 k.p.c.

Natomiast jako nietrafne należało ocenić zarzuty naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., rozwinięte szerzej na s. 37-38 uzasadnienia skargi

kasacyjnej. Sąd Apelacyjny przytoczył w uzasadnieniu przepis prawa materialnego

będący podstawą prawną rozstrzygnięcia wobec pozwanego ad. 2 odbiorcy

przesyłki oraz wyjaśnił na s. 13 i 14 uzasadnienia wyroku powody zastosowania art.

51 ust. 1 pr. przewozowego jako podstawy prawnej uwzględnienia powództwa

15

wobec tegoż pozwanego odbiorcy. Zarzut błędnego – w ocenie skarżącego –

zastosowania lub wykładni przepisu prawa materialnego wskazanego

w uzasadnieniu wyroku nie dowodzi zasadności zarzutu naruszenia art. 328 § 2

k.p.c., a co najwyżej może podlegać weryfikacji w ramach kontroli zarzutów

zgłoszonych w ramach adekwatnej do tego celu pierwszej podstawy kasacyjnej.

Odnosząc się do zgłoszonych przez interwenienta ubocznego zarzutów

naruszenia prawa materialnego, podzielić należy trafność zarzutu naruszenia art.

391 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie. Argumenty

przemawiające zarówno za trafnością tego zarzutu, jak również za brakiem wpływu

jego zasadności na wynik rozstrzygnięcia wobec pozwanego odbiorcy

przedstawiono już wcześniej w wywodach poświęconych ocenie zarzutów

naruszenia tego samego przepisu, a zaprezentowanych w skargach kasacyjnych

obu pozwanych.

W związku z powyższym bezprzedmiotowym, z punktu widzenia oceny

trafności rozstrzygnięcia, staje się zarzut naruszenia art. 47 ust. 2

pr. przewozowego. Skoro bowiem źródłem obowiązku zapłaty przez pozwanego

ad. 2 odbiorcę jest przepis art. 51 ust. 1 pr. przewozowego, a nie zwalczane

zastrzeżenie gwarancji w umowie przewozu, to zbędnym staje się badanie, czy

oświadczenie gwarancyjne w imieniu nadawcy przesyłki mogła czy nie mogła

skutecznie złożyć osoba oddająca przewoźnikowi przesyłkę do przewozu.

Okoliczność ta jest bowiem indyferentna dla oceny istnienia obowiązku odbiorcy

zapłaty przewoźnikowi należności ciążących na przesyłce i to niekoniecznie

oznaczonych tylko w liście przewozowym.

Szczególny przepis art. 51 ust. 1 pr. przewozowego wyłącza zastosowanie

art. 786 k.c. w zw. z art. 90 pr. przewozowego (zob. wyrok SN z dnia 8 czerwca

2005, sygn. akt V CK 286/05, niepubl.). Dlatego powołanego na s. 20 uzasadnienia

skargi kasacyjnej poglądu wyrażonego w piśmiennictwie o braku obowiązku

odbiorcy zapłaty przewoźnikowi tych należności, które nie zostały wskazane

w liście przewozowym, nie podzielił skład Sądu Najwyższego orzekający

w niniejszej sprawie. O zastosowaniu przepisu art. 51 ust. 1 pr. przewozowego

rozstrzyga bowiem określone w tym przepisie zachowanie się odbiorcy przesyłki,

16

którego uprawnieniem – co należy wyraźnie podkreślić – a nie obowiązkiem jest

przyjęcie przesyłki i listu przewozowego. Jednak skorzystanie przez odbiorcę z tego

uprawnienia skutkuje aktualizacją jego zobowiązania określonego tym przepisem,

jeżeli przewoźnik nie zwolnił go z tego obowiązku. Samo tylko wskazanie przez

nadawcę przesyłki w wystawionym przez niego liście przewozowym osoby trzeciej

jako opłacającej należności przewozowe (płatnika) nie jest równoznaczne

ze zwolnieniem nadawcy lub odbiorcy przesyłki z obowiązku ich zapłaty, jeżeli

skutek taki nie został wyraźnie zastrzeżony między stronami umowy przewozu oraz

między przewoźnikiem a odbiorcą przesyłki (wyrok SN z dnia 8 czerwca 2005 r.,

sygn. V CK 286/05, niepubl., wyrok SN z dnia 7 grudnia 2005, sygn. V CK 405/05,

niepubl., wyrok z dnia 20 grudnia 2005, sygn. V CK 413/05, niepubl.).

Tymczasem z zapisów poczynionych przez nadawcę w rubrykach 17 i 21

listów przewozowych wynika tylko tyle, że nadawca wskazał płatnika mającego

płacić przewoźne, natomiast zapisy te nie obejmują żadnych adnotacji mających

wskazywać na to, aby strony umowy przewozu uzgodniły w ten sposób zwolnienie

nadawcy z obowiązku zapłaty wynagrodzenia za przewóz lub odbiorcy z obowiązku

zapłaty przewoźnikowi należności ciążących na przesyłce.

O bezzasadności dalszych zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art.

65 § 2 k.c., art. 464 k.c., art. 471 k.c. oraz art. 5 k.c. przesądza wcześniej

przedstawiona argumentacja na odparcie tożsamych zarzutów przytoczonych

w skargach kasacyjnych obu pozwanych.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy oddalił jako pozbawioną uzasadnionych

podstaw skargę kasacyjną interwenienta ubocznego, działając na podstawie art.

39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt. 7 i § 12 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Sąd Najwyższy dokonał

stosunkowego rozdzielenia tych kosztów na podstawie art. 100 k.p.c.,

uwzględniając okoliczność, że żądania strony powodowej zostały uwzględnione

17

w 81 %, natomiast dla pozwanych i interwenienta ubocznego proces zakończył

powodzeniem w 19 %.