I CSK 12/06

Sygn. akt I CSK 12/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa A. G.

przeciwko Zakładowi "R."

Spółce z o.o. w M.

o uchylenie i stwierdzenie nieważności uchwał,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 16 czerwca 2005 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił apelację powoda A. G. i

przytoczył ustalenia z których wynika, że w dniu 3 grudnia 1991 r. zawarto umowę

spółki Zakłady […], zmienioną na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników w

dniu 25 września 2000 r.

W dotychczasowym brzmieniu § 15 wymienionej umowy w zastrzeżonych

sprawach (dotyczących m.in. rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania

finansowego, udzielenia absolutorium zarządowi z wykonania obowiązków,

powołania i odwołania członków zarządu, zmiany umowy Spółki lub jej rozwiązania,

przyjęcia regulaminu działania zarządu i rady nadzorczej) przyznano każdemu

wspólnikowi jeden głos bez względu na ilość udziałów z tym że powodowi

przysługiwały trzy głosy oraz uprawnienie do wyznaczania prezesa rady

nadzorczej, z zastrzeżeniem wynikającym w § 11. W dniu 20 grudnia 2002 r.

Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników przy udziale całego kapitału dokonało

zmiany umowy spółki w § 1, 5, 9, 11, 18 i 21 przy czym § 15 umowy Spółki

zmieniono przyjmując jeden głos przypadający na jeden udział z zachowaniem dla

powoda przysługującemu mu uprawnienia do wyznaczania prezesa rady

nadzorczej.

Powód głosował przeciwko uchwałom, jednakże po przyjęciu każdej z nich

nie żądał zaprotokołowania sprzeciwu.

Na kolejnym Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników w dniu 27 stycznia

2003 r., na którym reprezentowany był cały kapitał podjęto sześć uchwał, z czego

uchwały 1, 2 3 i 4 dotyczyły spraw porządkowych, przedmiotem uchwały nr 5 było

ustalenie wynagrodzenia członków zarządu i uchwały nr 6 wynagrodzenie członków

rady nadzorczej.

Powód A. G. głosował za podjęciem uchwał nr 1 i 3, wstrzymał się od głosu

podczas głosowania nad uchwałami nr 2 i 4 oraz głosował przeciw uchwałom nr 5 i

6 i po ich podjęciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu.

3

Na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników przy udziale 100% kapitału

w dniu 11 lutego 2003 r. podjęto 5 uchwal, z czego uchwałę nr 1 i 3 jednomyślnie,

co do pozostałych uchwał nr 2, 4 i 6 powód głosował przeciw i po ich podjęciu

zażądał zaprotokołowania sprzeciwu.

Według oceny Sądów obu instancji powód nie posiadał legitymacji czynnej

do zaskarżenia uchwał podjętych na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników

w dniu 20 grudnia 2002 r., bowiem z protokołu sporządzonego w formie

notarialnej i z nagrania zarejestrowanego na kasecie wynika, że powód wprawdzie

zgłaszał sprzeciw co do każdej z uchwał, ale czynił to przed głosowaniem,

a następnie głosował przeciw uchwałom, co narusza art. 250 pkt 2 k.s.h, zgodnie

z którym prawo do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników

przysługuje wspólnikowi, który zgłaszał przeciwko uchwale, a po jej powzięciu

zażądał zaprotokołowania sprzeciwu.

Uchwały nr 1, 2, 3 i 4 z dnia 27 stycznia 2003 r. zostały ważnie podjęte skoro

powód nie głosował przeciwko uchwałom, ani nie zgłaszał sprzeciwu po ich

podjęciu, wobec tego również co do wymienionych uchwał powód nie posiada

legitymacji do ich zaskarżenia. Uchwały nr 5 i 6 wprawdzie zaskarżone zostały

skutecznie, ale nie naruszają ani umowy ani ustawy, zapadły zgodnie z § 20

umowy i według Sądów obu instancji - nie stanowiły zmiany tego paragrafu.

Wbrew twierdzeniom pozwu powód nie wykazał - stosownie do postanowień art. 6

k.c., by uchwały nr 5 i 6 naruszały wymienione przez niego przepisy kodeksu

spółek handlowych. W zgromadzeniu wspólników uczestniczył cały kapitał,

a zgromadzenie zwołał skutecznie zarząd, zaskarżone zaś uchwały nr 5 i 6 nie

dotyczyły spraw wymienionych w § 15 umowy.

Z tych też względów powództwo o uchylenie lub stwierdzenie nieważności

uchwał podjętych na Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników w dniu

27 stycznia 2003 r. uznały Sądy obu instancji za bezzasadne. Zasadne okazało się

również – zdaniem Sądu Apelacyjnego – oddalenie powództwa o uchylenie lub

stwierdzenie nieważności uchwał nr 1, 2, 3, 4 i 5 podjętych na Nadzwyczajnym

Zgromadzeniu Wspólników w dniu 11 lutego 2003 r. Uchwały nr 1 i 3 podjęto

jednomyślnie, zatem powód A. G. nie posiadał legitymacji czynnej do ich

4

zaskarżenia. Pozostałe uchwały nie były objęte § 15 umowy, a zatem przy ich

podjęciu obowiązywały zasady wynikające z art. 242 k.s.h, powód zaś nie wykazał

skutecznie przesłanek do ich uchylenia i stwierdzenia nieważności.

Uchwała zaś nr 6 z dnia 11 lutego 2003 r. wprawdzie objęta jest zakresem

§ 15 umowy spółki, ale biorąc pod uwagę skutecznie dokonaną zmianę tego

postanowienia wobec utraty przez powoda legitymacji czynnej do zaskarżenia

uchwały nr 5/XII/2002 z 20 grudnia 2002 r., Sądy obu instancji przyjęły, że została

podjęta w trybie prawidłowym. Jednocześnie nie uwzględniły zarzutów powoda co

do sposobu zwołania zgromadzenia wspólników, bowiem w zgromadzeniach tych

uczestniczył każdorazowo cały kapitał, co powoduje że bez znaczenia jest

prawidłowość ich zwołania.

Skargę kasacyjną wniósł powód A. G.

Skarżący zarzucił naruszenie

- art. 250 pkt 2 k.s.h przez przyjęcie, iż powodowi nie przysługuje legitymacja

czynna do wytoczenia powództwa o uchylenie uchwał wspólników względnie

stwierdzenie nieważności uchwał, bowiem co prawda powód protestował przeciwko

uchwałom przed ich podjęciem, nie żądał jednak zaprotokołowania sprzeciwu po

podjęciu uchwał, co zdaniem zarówno Sądu I jak i II Instancji skutkowało tym,

iż powód utracił prawo do zaskarżenia uchwał mimo, iż nie budził wątpliwości fakt,

że powód był przeciwny ich powzięciu. Przepis 250 kodeksu spółek handlowych

reguluje m.in. w pkt 2 iż legitymacja czynna do wytoczenia powództwa o uchylenie

względnie stwierdzenie nieważności przysługuje wspólnikowi, który głosował

przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu.

Skarżący odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8.09.1936 r., sygn.

akt C II 836/36 OSN 1938 poz. 5 oraz orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia

14.08.1951 r., sygn. akt IC 122/51 w myśl którego do spełnienia warunku

zgłoszenia sprzeciwu „wystarczy stanowcze zażądanie zaprotokołowania, nawet

gdyby w protokole je pominięto, wspólnikowi służy prawo wytoczenia powództwa".

Zdaniem skarżącego z dowodów zebranych w sprawie w szczególności nagrania

na taśmie magnetofonowej przebiegu Zgromadzenia Wspólników z dnia

20.12.2002 r. i protokołu przesłuchania kasety wynika, że powód skutecznie zgłosił

5

sprzeciw, głosując przeciwko każdej uchwale i żądając jednocześnie

zaprotokołowania swojego sprzeciwu i w tym rozumieniu powód skutecznie zgłosił

sprzeciw.

Skarżący zarzucił błędne przyjęcie przez Sąd II Instancji iż art. 60 i 65 k.c.

nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Jego zdaniem w przepisie tym

ustawodawca wyraźnie wskazał, iż wola osoby dokonującej czynności prawnej

może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby w tym przypadku

powoda, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny a ponadto, iż oświadczenie

woli należy tłumaczyć w taki sposób jak tego wymagają ze względu na okoliczności

w których zostało złożone zasady współżycia oraz ustalone zwyczaje.

Powód głosował przeciwko uchwałom co potwierdził zarówno Sąd I jak i II Instancji

i żądał jednocześnie zaprotokołowania sprzeciwu a więc ujawnił swą wolę

w sposób dostateczny co znalazło potwierdzenie w przedłożonych przez powoda

nagraniach na taśmach magnetofonowych.

Jednak zarówno Sąd I jak i II Instancji błędnie – zdaniem powoda przyjął, iż

skoro powód nie żądał zaprotokołowania swojego sprzeciwu po podjęciu uchwał to

nie spełnił on przesłanki z art. 250 pkt 2 k.s.h. Takie stanowisko Sądów nie jest –

w ocenie skarżącego - trafne i nie mieści się w przytoczonej wyżej wykładni

przepisu 250 pkt 2 k.s.h dokonanej przez Sąd Najwyższy z której wynika, iż do

spełnienia przesłanki z art. 250 pkt 2 k.s.h wystarczy stanowcze zażądanie

zaprotokołowania, nawet gdyby pominięto je w protokole, a takie wyraźne żądanie

zaprotokołowania powód zgłaszał przy każdej uchwale podjętej na Nadzwyczajnym

Zgromadzeniu Wspólników w dniu 20.12.2002 r. jednocześnie głosując przeciwko

jej podjęciu.

Zarzucając naruszenie

- art. 249 k.s.h przez błędną wykładnię skarżący wskazał, że Sąd Apelacyjny

błędnie przyjął, iż powód nie wykazał przesłanek niezbędnych do stosowania

niniejszego przepisu a w szczególności, iż podjęte uchwały zmierzały do

pokrzywdzenia wspólnika - powoda, a także były sprzeczne z umową oraz godziły

w interesy spółki. Zaskarżone przez powoda uchwały z dnia 20.12.2002 r.,

27.01.2003 r. i 11.02.2003 r. z pewnością – zdaniem skarżącego – zmierzały do

6

pogorszenia sytuacji powoda jako wspólnika w spółce przy odebraniu mu

uprzywilejowanej pozycji tj. uchwała nr 5 z dnia 20.12.2002 r. oraz uchwały nr 1, 2,

3, 4, 6 i 7 z dnia 20.12.2002 r. które dotyczyły również zmiany umowy spółki i które

zostały podjęte w sposób sprzeczny z umową i miały na celu pokrzywdzenie

powoda jako wspólnika. Również uchwały nr 5 i 6 podjęte na Nadzwyczajnym

Zgromadzeniu w dniu 27.01.2003 r. sprzeczne są z umową spółki i jednocześnie

godzą w jej interesy, albowiem zmierzały one do nieuzasadnionego podwyższenia

wynagrodzenia członkom Zarządy i Rady Nadzorczej na co spółkę nie było stać

w owym czasie. Także – w ocenie skarżącego – uchwały podjęte na

Nadzwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników w dniu 11.02.2003 r. zostały podjęte

w sposób sprzeczny z umową spółki a zwłaszcza § 15 regulującym tryb

głosowania od którego mimo sprzeciwu powoda pozostali wspólnicy odstąpili

przyjmując jednocześnie za wiążący tryb głosowania wynikający z art. 242 k.s.h.

Jak wynika z powyższego uchwały te również zmierzały do pokrzywdzenia

wspólnika któremu odebrano pozycję uprzywilejowaną na Zgromadzeniu

Wspólników.

Nadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mający istotny

wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) a w szczególności:

- art. 378 § 1 k.p.c. i art. 387 k.p.c. przez niezastosowanie. Sąd II Instancji

jak wynika ze wskazanych przepisów winien rozpoznawać sprawę w granicach

apelacji; w granicach zaskarżenia poza uchybieniami, które bierze pod uwagę

z urzędu. Według twierdzeń powoda w pisemnej apelacji podnosił on szereg

zarzutów w tym m.in. naruszenie przez Sąd I Instancji art. 252 k.s.h w zw. z art.

235, 239, 242, 246 i 613 k.s.h domagając się alternatywnie zmiany wyroku poprzez

uwzględnienie powództwa o uchylenie względnie stwierdzenie nieważności uchwał.

Jak wynika z pisemnych motywów rozstrzygnięcia Sąd II instancji nie odniósł się -

zdaniem skarżącego - do tego zarzutu czym naruszył art. 387 § 1 k.p.c. oraz art.

378 § 1 k.p.c.

Wskazując na powyższe powód A. G. wnosił o:

7

1) zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie powództwa

w całości oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu

w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych,

względnie

2) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na

rzecz powoda kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W myśl powołanego w skardze kasacyjnej art. 250 pkt 2 k.s.h. prawo do

wytoczenia powództwa o uchylenie uchwały wspólników przysługuje wspólnikowi,

który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania

sprzeciwu. Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek do

zaskarżenia uchwały jest wykazanie, że skarżący nie wyraził zgody na treść

uchwały już w chwili jej podejmowania. Ustawa zatem nie dopuszcza do takiego

postępowania uprawnionego wspólnika, z którego wynika, że godzi się on na treść

uchwały, a potem ją skarży. W ten sposób pozostali wspólnicy mogą mieć

pewność, że uchwała nie oprotestowana nie zostanie wzruszona i mogą oni

podejmować działania, nawet długofalowe, na jej podstawie. Sytuacji takiej nie

stwarza głosowanie wspólnika przeciwko uchwale ze zgłoszonym we właściwym

czasie żądaniem zaprotokołowania sprzeciwu, co może prowadzić od zaskarżenia

uchwały i jej uchylenia z mocą wsteczną. Uchylenie przez sąd uchwały stwarza

sytuację, jakby uchwała w ogóle nie zapadła.

W ustalonym i niepodważalnym stanie faktycznym wspólnik skarżący

uchwałę musi wykazać, że głosował przeciwko uchwale oraz że zgłosił sprzeciw po

jej podjęciu. Są to dwa warunki, które muszą być spełnione łącznie. Żądanie

zaprotokołowania następuje – jak to wynika z przytoczonego art. 250 pkt 2 k.s.h. –

po powzięciu uchwały, czyli po ogłoszeniu, że uchwała zapadła. Nie zastępuje tego,

jednoznacznie sformułowanego przez ustawę wymagania, zachowanie się

wspólnika przed powzięciem uchwały mające cechy sprzeciwu nawet jeżeli

wiadomo jaka będzie jej treść. Żądanie zapisania sprzeciwu powinno być zgłoszone

8

w sposób jednoznaczny i stanowczy po powzięciu uchwały. Do wytoczenia

powództwa wystarczy tylko zgłoszenie żądania zaprotokołowania sprzeciwu.

Okoliczność tę musi wykazać wspólnik zaskarżający uchwałę. Nie ma natomiast

znaczenia, czy sprzeciw został faktycznie zaprotokołowany. Według ustaleń Sądów

obu instancji Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników dokonało dnia 20 grudnia

2002 r. zmiany umowy spółki. Powód stosował przeciwko podjętym uchwałom –

dotyczącym także § 15 umowy Spółki – jednakże po przyjęciu każdej z nich nie

żądał zaprotokołowania sprzeciwu. Odnosząc się do powoływanego w skardze

kasacyjnej zarzutu dotyczącego błędnego – zdaniem skarżącego – stanowiska

Sądu Apelacyjnego odnośnie art. 60 i 65 k.c. należy stwierdzić,

że w piśmiennictwie i judykaturze milczenia nie traktuje się jako uzewnętrznienia

woli. Przepis art. 60 k.c. odnosi się jedynie do formy (sposobu) wyrażenia

oświadczenia woli, lecz pod warunkiem, że treść woli jest niewątpliwa. Zarówno

ten przepis, jak i art. 65 k.c. nie mogą stanowić podstawy przypisania zachowaniu

się powoda skutków i treści jakie z ustalonego zachowania się nie wynikają. Powód

– jak trafnie ustaliły Sądy niższych instancji – nie dopełnił wymagania

przewidzianego w powołanym art. 250 pkt 2 k.s.h. samodzielnie i w sposób

wyczerpujący regulującego omawianą kwestię skutecznego zgłoszenia sprzeciwu.

Dalsze wywody i zarzuty skargi kasacyjnej mające wypełnić podstawę z art.

3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. wymagają wskazania, jeśli nie wręcz przypomnienia,

że podstawa ta obejmuje dwie postaci naruszeń prawa materialnego: błędne

rozumienie treści lub znaczenia normy prawnej (błędna wykładnia) oraz błędne

subsumowanie faktów ustalonych w procesie pod stan faktyczny abstrakcyjny

określony w przepisie (niewłaściwe zastosowanie). Każdy z tych rodzajów naruszeń

rządzi się własnymi regułami, a wzajemna między nimi relacja w aspekcie wpływu

na wynik sprawy najczęściej wyraża się stosunkiem zależności pomiędzy wadliwą

interpretacją normy prawnej jako przyczyną, a błędnym zastosowaniem normy

prawnej jako skutkiem.

Obszerne zarzuty skargi kasacyjnej nawiązujące do podstawy faktycznej

zaskarżonego wyroku uzasadniają wskazanie, że negowanie wadliwości

dokonanych ustaleń faktycznych nie może być potraktowane jako uzasadnienie

podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. i wskazanych tamże

9

postaci naruszenia prawa materialnego. Dla oceny przez Sąd Najwyższy rozpoznający

skargę kasacyjną miarodajny jest stan faktyczny sprawy będący podstawą wydania

zaskarżonego wyroku (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997 r., II CKN

18/97, nr 8, poz. 112). W myśl art. 3983

§ 3 k.p.c. wyłączona została możliwość oparcia

skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, co – jak

podnosi się w orzecznictwie – spowodowało osiągnięcie harmonii podstaw skargi

kasacyjnej z charakterem postępowania kasacyjnego i zakresu rozpoznania skargi,

oznaczonym w art. 39813

§ 2 k.p.c.; a także do jednoznacznego określenia funkcji Sądu

Najwyższego jako sądu prawa, sprawującego nadzór nad działalnością sądów

powszechnych (art. 183 ust. 1 Konstytucji). Dlatego usuwają się spod kontroli kasacyjnej

wysuwane własne twierdzenia strony powodowej, odwoływanie się do fragmentarycznych

danych bądź pomijanie ustaleń dokonanych na podstawie materiału dowodowego, a także

faktów bezspornych. Nadto skarga kasacyjna pomija skutecznie dokonano zmianę § 15

umowy Spółki w dniu 20 grudnia 2002 r. i konsekwencji stąd wynikających.

Podstawa skargi kasacyjnej przewidziana w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. wyróżnia się cechą jej

właściwą a mianowicie poza wskazaniem naruszonych przepisów postępowania ustawa

wymaga wykazania, że wytknięta wadliwość mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Oznacza to, że uwzględnienie skargi kasacyjnej opartej na tej podstawie wymaga ustalenia,

iż w następstwie tego uchybienia wadliwie merytorycznie została ukształtowana treść

kwestionowanego przez skarżącego orzeczenia. Powód A. G. zarzucił, że Sąd Apelacyjny –

w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia – nie odniósł się do szeregu zarzutów

skarżącego przez co – jego zdaniem naruszył – art. 387 § 1 oraz 378 § 1 k.p.c. Pierwszy z

powołanych przepisów nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek sporządzenia

uzasadnienia z urzędu wyroków oraz postanowień kończących postępowanie w sprawie

z wyłączeniem orzeczeń oddalających apelację, uzasadnianych na żądanie strony.

Natomiast obligatoryjną treść uzasadnienia i poszczególne jego elementy wskazuje art. 328

§ 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., którego naruszenia skarżący nie zarzuca.

Obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) oznacza nie

tylko zakaz wykraczania przez sąd drugiej instancji poza te granice, ale także nakaz

rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów. Myli się jednakże skarżący,

że powołane w skardze kasacyjnej (a uprzednio w apelacji) przepisy art. 235, 239, 242,

246 i 613 k.s.h. nie zostały rozważone przez Sąd Apelacyjny, który oddalając apelację

10

w całości aprobował dokonane ustalenia i ich podstawę prawną, a Sąd Okręgowy

wskazał, iż powód A. G. nie wykazał naruszenia tych przepisów (art. 6 k.c.). Z

powyższego wynika, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i dlatego

podlega oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).