II CSK 120/06

Sygn. akt II CSK 120/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

SSN Tadeusz Żyznowski

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych

przeciwko R. i E. małżonkom C.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 4 października 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w K.

z dnia 28 października 2005 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i nie obciąża pozwanych kosztami

postępowania kasacyjnego na rzecz strony powodowej.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w P., wyrokiem z dnia 31 grudnia 2004 r., uwzględnił

powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

o nr [...] wniesione przez Agencję Nieruchomości Rolnych i w dziale II tej księgi

wykreślił dotychczasowy wpis o brzmieniu „ E.C. i jego żona M.C. we wspólności

ustawowej” i w to miejsce wpisał „Skarb Państwa - Agencja Nieruchomości

Rolnych”. Sąd ten ustalił, że wpis prawa własności pozwanych E. i M.C. został

dokonany w dniu 31 grudnia 1980 r. Pozwani w dniu 25 marca 1981 r. zawarli z

Kombinatem Państwowych Gospodarstw Rolnych umowę sprzedaży

nieruchomości, dla której w Sądzie Rejonowym w P. prowadzona jest księga

wieczysta o nr [...]. Umowa ta została zawarta w formie pisemnej w biurze

kombinatu, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 października 1977 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników. W treści

umowy wskazano, że jej strony przedłożyły opis i mapę nieruchomości oraz wycenę

biegłego. Nadto określono cenę nieruchomości wraz z zabudowaniami. Umowa

sprzedaży została zatwierdzona decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia 5 maja 1981

r. Pozwani otrzymali uzgodnioną cenę sprzedaży. Kombinat PGR złożył wniosek do

Państwowego Biura Notarialnego w K. o wpisanie go jako właściciela zakupionej

nieruchomości do księgi wieczystej. Postanowieniem PBN w K. z dnia 6 grudnia

1986 r. odmówiono dokonania tego wpisu. W ocenie Sądu Rejonowego Kombinat

PGR nabył własność nieruchomości, w oparciu o umowę sprzedaży zawartą z

pozwanymi, co przemawiało za uwzględnieniem powództwa.

Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu apelacji pozwanych oddalił ją wyrokiem

z dnia 28 października 2005 r. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia faktyczne

dokonane przez Sąd Rejonowy w P. oraz jego ocenę, że umowa sprzedaży

zawarta między pozwanymi, a Kombinatem PGR, w dniu 25 marca 1981 r. była

ważna i na jej podstawie pozwani utracili własność nieruchomości, której umowa ta

dotyczyła. Sąd Okręgowy podkreślił, że umowa sprzedaży została zawarta

wprawdzie bez zachowania formy aktu notarialnego, jednakże czyniła ona zadość

wymaganiom co do formy określonym przez przepisy art. 53-58 ustawy z dnia 29

3

października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla

rolników i ich rodzin, które w ówczesnym porządku prawnym stanowiły lex specialis

w stosunku do regulacji w zakresie przenoszenia własności nieruchomości

zawartych w kodeksie cywilnym. Sąd drugiej instancji nie podzielił zarzutów apelacji

co do niewłaściwej reprezentacji kombinatu PGR przy zawieraniu umowy

sprzedaży z pozwanymi. Uznał również za prawidłowe ustalenie, że pozwani

otrzymali cenę sprzedaży. W ocenie Sądu Okręgowego pozwani wyrazili w sposób

jasny wolę zawarcia umowy sprzedaży i nie był uzasadniony zarzut pozwanych, że

ich intencją było zawarcie umowy przedwstępnej. Ponieważ strona powodowa

wykazała niezgodność treści wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym oraz istnienie interesu prawnego w wytoczeniu powództwa zaskarżony

wyrok nie naruszał prawa i apelację pozwanych należało oddalić.

Skarga kasacyjna pozwanych została oparta o obie podstawy określone

w art. 3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący

zarzucili obrazę art. 53-56 i art. 58 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin,

art. 3 ust. 1 w związku z art. 10 ust.1 oraz art. 35 ust.1 i 2 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece w związku z art. 6 k.c., art. 158 k.c. w związku z art. 73 § 2

k.c., art. 60 k.c. i art. 65 k.c. W ramach zaś podstawy naruszenia przepisów

postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy zarzucili obrazę art. 378

k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 391 k.p.c.

W oparciu o te zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego w K. oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia

31 grudnia 2004 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w K. lub Sądowi Rejonowemu w P.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz jej

uzasadnienie, w którym skarżący podnieśli, że ustalenia faktyczne, o które został

oparty zaskarżony wyrok są błędne wskazują, że pozwani skargę kasacyjną oparli

w części o podstawę, która nie mogła uzasadniać jej uwzględnienia. Zgodnie

z brzmieniem art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

4

dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39813

§ 2 k.p.c.). Ustalenia te dotyczyły głównie treści umowy sprzedaży zawartej przez

pozwanych i kombinat PGR w formie pisemnej oraz jej zatwierdzenia w drodze

decyzji administracyjnej. Ustalenie, że decyzja ta jest prawomocna nie może być

kwestionowane w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Okręgowy nie miał podstaw, by

w postępowaniu sądowym badać przesłanki ważności decyzji administracyjnej. W

toczącym się postępowaniu pozwani nie wykazali zaś tego rodzaju wadliwości tej

decyzji, która uzasadniałaby uznanie jej za nie istniejącą i pozwalałaby sądowi na

jej nieuwzględnienie przy rozstrzyganiu sprawy. Decyzja administracyjna

Naczelnika Gminy G., zatwierdzająca umowę sprzedaży, stanowiła stwierdzenie w

trybie administracyjnym, że umowa sprzedaży odpowiadała wymogom określonym

przez przepisy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym

oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Oceny

tej nie sposób kwestionować uwzględniając także brzmienie art. 53-58 tej ustawy

oraz postanowienia umowy sprzedaży, w tym jej formę i treść, która w sposób nie

budzący wątpliwości określała przedmiot sprzedaży, cenę i strony czynności. Sąd

Okręgowy stwierdził zasadnie, że warunkiem ważności tej umowy nie było

zachowanie formy aktu notarialnego, gdyż przepisy powołanej wyżej ustawy

zezwalały na odstępstwo od wymogów, co do formy czynności prawnych

określonych przez przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli umowa sprzedaży była

zawierana w trybie określonym w tej ustawie. Do tego trybu strony odwołały się

wprost w treści umowy sprzedaży. Sąd drugiej instancji ocenił prawidłowo, że dla

wykładni treści oświadczeń woli złożonych przez pozwanych przy zawieraniu

umowy, najistotniejsze znaczenie miała treść samej umowy oraz zachowanie

pozwanych po jej sporządzeniu. Trafne było stwierdzenie tego sądu, że o

odmiennej woli sprzedających nie świadczy sporządzenie przez nich w dniu 18

marca 1981 r. dokumentu nazwanego „zleceniem nabywcy”. Wystawienie tego

rodzaju „zlecenia” przez właścicieli nieruchomości mogło świadczyć o tym, że liczyli

się oni z możliwością zbycia swojej nieruchomości także na ogólnych zasadach, co

nie oznacza braku woli dokonania sprzedaży nieruchomości w dniu 25 marca 1981

r. Dokonując wykładni treści umowy sprzedaży Sąd Okręgowy nie dopuścił się

5

zatem naruszenia art. 60 i 65 k.c., z przyczyn podniesionych w skardze kasacyjnej.

Umowa sprzedaży z dnia 25 marca 1981 r. stanowiła podstawę przejścia

własności nieruchomości na kupującego i wbrew odmiennej ocenie skarżącego

stanowiła podstawę do ujawnienia jego prawa własności w księdze wieczystej.

Zaskarżony wyrok nie narusza zatem treści art. 3 ust. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy o

księgach wieczystych i hipotece. Uwzględnieniu powództwa nie sprzeciwiała się

okoliczność, że nabywca nieruchomości, stosownie do wymogu wynikającego z

brzmienia art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, nie złożył wniosku o

ujawnienie swojego prawa niezwłocznie po zawarciu umowy z pozwanymi.

W sytuacji, w której Sąd stwierdził prawidłowo nabycie nieruchomości przez

kombinat PGR, na podstawie umowy zawartej z pozwanymi w dniu 25 marca 1981

r., zbędne było dokonywanie oceny, czy strona powodowa lub jej poprzednicy

prawni mogli nabyć własność nieruchomości w późniejszym terminie, na innej

podstawie. Dlatego też zarzut kasacji, że Sąd Okręgowy pominął ustalenie, czy

nabywca nieruchomości był w dniu 5 grudnia 1990 r. jej użytkownikiem i zaniechał

oceny, czy możliwe było jego uwłaszczenie na podstawie ustawy z dnia 29

września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami

i wywłaszczaniu nieruchomości był nieuzasadniony. Z przyczyn wyżej wskazanych

skarga kasacyjna była pozbawiona uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu

na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 100,

391 § 1 i 39821.