V CSK 289/06

Sygn. akt V CSK 289/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa B. S.

przeciwko Przedsiębiorstwu Projektowania i Realizacji Budownictwa " (...)"

Spółce z o.o. o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 22 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 29 marca 2006 r., sygn. akt (....),

oddala skargę kasacyjną;

zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 1.800

(jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 29 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego – Przedsiębiorstwa Projektowania i Realizacji Budownictwa „(....)”,

spółki z o.o. od wyroku Sądu Okręgowego w J. z dnia 30 września 2005 r., którym

zasądzona została od pozwanego na rzecz powódki B. S. kwota 97.801 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 5 stycznia 2002 r. do dnia zapłaty.

W sprawie zostało ustalone, że w dniach 26 lutego i 15 września 1998 r.

powódka zawarła ze Spółdzielnią Mieszkaniową „(...)” w B., której nie była

członkiem, umowy, w których Spółdzielnia zobowiązała się do wybudowania w

ramach wspólnej inwestycji dwóch lokali mieszkalnych w budynku przy ul. (...) w B.,

położonym na gruncie, którego jest użytkownikiem wieczystym oraz do

przeniesienie na powódkę ich własności wraz z odpowiednią częścią prawa

użytkowania wieczystego gruntu. Termin oddania budynku do użytku strony ustaliły

na dzień 30 czerwca 1999 r., a cenę 1 m2

powierzchni lokalu na 1.500 zł. Na poczet

ceny powódka wpłaciła zaliczkę w kwocie 97.801 zł. Umową z dnia 30 marca 2001

r. Spółdzielnia sprzedała pozwanemu prawo użytkowania wieczystego gruntu wraz

z budynkiem mieszkalnym w budowie za cenę 4.500.000 zł. Cenę tę Spółdzielnia

zobowiązała się zapłacić przez przejęcie zobowiązania Spółdzielni

do wybudowania i sprzedaży lokali, przy czym ustalono, że na jej poczet zaliczona

zostanie kwota 3.693.791,73 zł, stanowiąca sumę zaliczkowych wpłat dokonanych

w związku z tym zobowiązaniem przez kontrahentów Spółdzielni, w której mieściła

się kwota 97.801 zł wpłacona przez powódkę. Zaliczenie to uzależnione zostało od

zawarcia przez pozwaną z kontrahentami Spółdzielni umów kupna lokali. Później

powyższa kwota 97.801 zł objęta została fakturami wystawionymi przez pozwanego

na imię powódki. Wobec określenia przez pozwanego ceny 1 m2

powierzchni lokalu

na 2.090 zł powódka nie wyraziła zgody na zawarcie przez strony przedwstępnej

umowy kupna lokali. Pismem z dnia 21 grudnia 2001 r. powódka zawiadomiła

pozwanego, że odstępuje od zawartych umów i zażądała zwrotu wpłaconej zaliczki.

Lokale, do przeniesienia własności których na powódkę zobowiązała się

Spółdzielnia, pozwana sprzedała osobom trzecim.

3

W tych okolicznościach Sąd Okręgowy uznał, że doszło do przejęcia

przez pozwanego długu Spółdzielni wobec powódki (art. 519 k.c.), a wobec

niewykonania przez niego zobowiązania przeniesienia na powódkę własności lokali

i sprzedaży ich osobom trzecim przejęta przez niego zaliczka wpłacona

przez powódkę Spółdzielni stanowi bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 k.c.).

Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu, że w sprawie miało miejsce przejęcie długu.

Zaakceptował natomiast stanowisko Sądu pierwszej instancji co do niesłusznego

wzbogacenia się pozwanego kosztem powódki.

Wyrok wymieniony na wstępie zaskarżył w całości skargą kasacyjną

pozwany. Podstawę skargi stanowi naruszenie prawa materialnego, a to art. 65 § 1

i 2, art. 89, 405 i tegoż art. w zw. z art. 410 § 2 oraz art. 481 § 1 w zw. z art. 455

w zw. z art. 405 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa lub przekazanie sprawy

Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Powódka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rację ma skarżący twierdząc, że bezpodstawne wzbogacenie (art. 405 k.c.)

zachodzi wówczas, gdy bez podstawy prawnej dochodzi do uzyskania korzyści

majątkowej kosztem innej osoby oraz że zubożenie i wzbogacenie są wynikiem

tego samego zdarzenia. Wszakże zdarzenie to może polegać na jednej czynności

faktycznej lub prawnej, ale może się na nie składać kilka wzajemnie ze sobą

powiązanych czynności dokonanych przez zubożonego, wzbogaconego

lub przez osoby trzecie – jak ma to miejsce w sprawie, w której wniesiona została

rozpoznawana skarga kasacyjna.

Rację ma też skarżący twierdząc, że kwota 97.801 zł, którą powódka

zapłaciła Spółdzielni Mieszkaniowej „(...)” w B. była świadczeniem spełnionym w

wykonaniu umowy zawartej między stronami tej umowy. Jednakże wymieniona

kwota nie była przedmiotem świadczenia dokonanego przez powódkę na rzecz

pozwanego i rozpoznawane w sprawie żądanie nie jest żądaniem zwrotu

nienależnego świadczenia, ale żądaniem wydania przez pozwanego korzyści

uzyskanej bez podstawy prawnej kosztem powódki, nie wynikającej ze

4

świadczenia spełnionego przez powódkę na rzecz pozwanego. Dla oceny

zasadności tego żądania bez znaczenia jest zatem, że świadczenie spełnione

przez powódkę na rzecz Spółdzielni nie było – w relacji między tymi stronami –

świadczeniem nienależnym (art. 410 § 2 k.c.).

Należy zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że z umowy z dnia 30 marca

2001 r. wynika (art. 65 k.c.), iż zaliczenie, m.in. kwoty 97.801 zł, zapłaconej

przez powódkę Spółdzielni na poczet ceny, praw nabywanych przez pozwanego

nastąpiło pod warunkiem zawarcia z kontrahentami Spółdzielni umów sprzedaży

lokali. Umowy takie nie zostały zawarte, a zatem wobec nie ziszczenia się warunku,

od którego uzależnione zostało zaliczenie (art. 89 k.c.), do zaliczenia tego

nie doszło. Jednakże dla ustalenia, czy ma miejsce wzbogacenie się pozwanego

o wymienioną kwotę, nie ma to znaczenia. Natomiast istotne jest, czy kwota

97.801 zł, o którą powódka uległa zubożeniu, faktycznie powiększyła aktywa

lub pomniejszyła pasywa majątku pozwanego. O tym zaś, że to nastąpiło świadczy

niezapłacenie Spółdzielni przez pozwanego za nabyte od niej prawa,

które powiększyły jej majątek, części ceny w kwocie 3.693,791,73 zł, w tym kwoty

97.801 zł, a potwierdza wystawienie przez pozwanego, bezpośrednio na imię

powódki, faktur obejmujących ostatnio wymienioną kwotę.

Zubożenie powódki polega na pomniejszeniu jej majątku o 97.801 zł

bez uzyskania za to jakiegokolwiek ekwiwalentu. Wprawdzie powódka ma

roszczenie do Spółdzielni o naprawienie szkody wynikłej z niewykonania

zobowiązania (art. 471 k.c.), ale oparcie żądania skierowanego do pozwanego

na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu byłoby wyłączone tylko

wtedy, gdyby wchodziła w grę inna podstawa prawna, na której mogłaby ona

dochodzić swego roszczenia od pozwanego. Takiej podstawy nie ma,

a w szczególności wobec tego, że stron nie łączył stosunek umowny, podstawą

tą nie mogą być przepisy o skutkach niewykonania zobowiązań.

Ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku pozwalają

na przyjęcie, że bezpodstawne wzbogacenie się przez pozwanego kosztem

powódki nastąpiło już z chwilą zawarcia umowy z dnia 30 marca 2001 r.,

a w każdym razie wyrazem ukształtowania się stanu bezpodstawnego wzbogacenia

5

się pozwanego jest skierowane przez powódkę do pozwanego oświadczenie z dnia

21 grudnia 2001 r. wraz z wezwaniem do zwrotu wartości wzbogacenia.

Zasądzanie odsetek za opóźnienie od dnia 5 stycznia 2002 r. nie narusza zatem

art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Wobec powyższego, uznając że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych

podstaw, Sąd Najwyższy ją oddalił (art. 39814

k.p.c.) i stosownie do art. 108

w zw. z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c. orzekł o kosztach postępowania

kasacyjnego.

jz

/tp/