IV CSK 296/06

Sygn. akt IV CSK 296/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa E.P.

przeciwko W.J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 grudnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],

1. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

pozwanej i orzekającej o kosztach postępowania za drugą

instancję i zmienia wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia 14

2

września 2005 r., w pkt. 1 sentencji w ten sposób, że oddala

powództwo również w części dotyczącej kwoty 150.000 (sto

pięćdziesiąt tysięcy) zł oraz w pkt 3 sentencji w ten sposób, że

zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 7.200 (siedem

tysięcy dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a ponadto

zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.800 (dwa tysiące

osiemset) zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, a

także ściąga od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu

Okręgowego w O. kwotę 8.100 (osiem tysięcy sto) zł tytułem

nieuiszczonego wpisu sądowego od apelacji;

2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 2.830

(dwa tysiące osiemset trzydzieści) zł tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego;

3. ściąga od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego kwotę 6.570 (sześć tysięcy pięćset

siedemdziesiąt) zł tytułem nie uiszczonej opłaty sądowej

od skargi kasacyjnej.

3

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2006 r. oddalił zarówno apelację

powoda, jak i apelację pozwanej od wyroku, na podstawie którego od pozwanej

zasądzona została na rzecz powoda kwota 150 000 zł, stanowiąca zadatek

wręczony pozwanej przez powoda przy zawarciu umowy przedwstępnej z dnia 24

października 2003 r. sprzedaży prawa wieczystego użytkowania działki gruntu oraz

prawa własności posadowionych na tym gruncie domków campingowych. W

umowie tej strony nie oznaczyły terminu zawarcia umowy przyrzeczonej, uzgodniły

natomiast, że powód „jako dłużnik osobiście zobowiązany” spłaci, zabezpieczone

hipotekami obciążającymi przedmiotową nieruchomość, resztę kredytów

udzielonych pozwanej. Warunki spłaty kredytów powód miał ustalić z bankami –

kredytodawcami. W listopadzie 2003 r. pozwana przekazała powodowi dokumenty

bankowe niezbędne do przejęcia długu, jednak powód nie podjął żadnych

czynności w tym zakresie. Po upływie roku od zawarcia umowy przedwstępnej

powód pismem z dnia 15 listopada 2004 r. wyznaczył pozwanej termin do zawarcia

umowy przyrzeczonej, na który pozwana się nie stawiła. W zaistniałej sytuacji

powód wystąpił z roszczeniem o zwrot podwójnego zadatku.

Sąd Apelacyjny uznał, że wprawdzie powód nie wykonał zobowiązania

przyjętego w umowie przedwstępnej, a polegającego na przejęciu długów

obciążających pozwaną, ale okoliczności tej nie można kwalifikować jako przyczynę

niezawarcia umowy przyrzeczonej, za którą powód miałby odpowiadać zgodnie

z art. 394 k.c. Strony nie uzależniły bowiem wyznaczenie terminu do zawarcia

umowy przyrzeczonej od uprzedniego przejęcia długu przez powoda, ani też nie

określiły terminu wykonania tego zobowiązania (przejecie długu) przez powoda.

Sąd Apelacyjny wyraził pogląd, że po upływie roku od zawarcia umowy

przedwstępnej wygasa uprawnienie do wyznaczenia terminu do zawarcia umowy

przyrzeczonej, a w konsekwencji roszczenie z umowy przedwstępnej. Następuje

więc stan analogiczny do rozwiązania umowy. W takiej sytuacji - stosowanie

do art. 394 § 3 k.c. – działanie zadatku ulega zniweczeniu, a to oznacza,

4

że podlega zwrotowi i brak jest podstaw do żądania zapłaty zadatku podwójnego.

Z tych przyczyn od pozwanej zasądzona została kwota 150 000 zł, a dalej idące

żądanie podlegało oddaleniu.

Skarga kasacyjna pozwanej oparta została na podstawie naruszenia art. 394

k.c. w zw. z art. 389 § 2 k.c. przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu,

że z chwilą bezskutecznego upływu rocznego terminu do zawarcia umowy

przyrzeczonej, działanie zadatku ulega zniweczeniu, mimo że umowa przyrzeczona

nie została zawarta z przyczyn leżących po stronie powoda. Skarżąca zarzuciła

ponadto naruszenie art. 65 k.c. przez jego niezastosowanie w celu dokonania

właściwej wykładni oświadczeń woli stron zawartych w umowie przedwstępnej,

co skutkowało uwolnieniem powoda od odpowiedzialności za niewykonanie

obowiązku zawarcia umowy przyrzeczonej. Zdaniem skarżącej naruszony został

również art. 385 k.p.c., przez jego niezastosowanie, mimo że apelacja pozwanej

była zasadna.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Apelacyjny naruszył

wskazane w skardze kasacyjnej przepisy art. 65 i 394 k.c. w zw. z art. 389 § 2 k.c.

Prawidłowa – zgodna z dyrektywami podanymi w art. 65 k.c. - analiza i wykładnia

oświadczeń woli, składających się na treść umowy przedwstępnej, którą strony

zawarły, wskazuje, że celem umowy było przeniesienie prawa użytkowania

wieczystego gruntu oraz prawa własności posadowionych na tym gruncie domków

campingowych. Cel ten mógł zostać zrealizowany tylko w przypadku przejęcia

przez powoda długów pozwanej, opisanych w umowie, które zabezpieczone były

hipotekami. Innymi słowy zawarcie umowy przyrzeczonej uzależnione zostało od

spełnienia przez powoda zobowiązań określonych w umowie przedwstępnej. Skoro

strony umowy przedwstępnej nie wyznaczyły terminu zawarcia umowy

przyrzeczonej, to przyjąć należało – jak trafnie zaznaczyła skarżąca – że poddały

się regulacji ustawowej, wynikającej z art. 389 § 2 k.c. To oznacza, że zarówno

powód, jak i pozwana uprawnieni byli do wyznaczenia terminu zawarcia umowy

przyrzeczonej. Uprawnienie powoda do wyznaczenia terminu zawarcia umowy

przyrzeczonej powstać mogło tylko po wykonaniu przyjętych przez niego

5

zobowiązań polegających na przejęciu długów pozwanej. Dodać należy,

że zobowiązania te powinny zostać spełnione przed upływem roku od zawarcia

umowy przedwstępnej, skoro po upływie tego terminu nie można żądać zawarcia

umowy przyrzeczonej. Przeciwne tłumaczenie oświadczeń stron zawartych

w umowie przedwstępnej - jak to uczynił Sąd Apelacyjny - sprzeczne jest

ze zgodnym zamiarem stron i celem zawartej umowy. Wykładnia tych oświadczeń

zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prowadzi do pozbawionego

sensu wniosku, że pozwana godziła się na zawarcie umowy przyrzeczonej także

w sytuacji, gdy powód nie spełni zobowiązań przyjętych na siebie w umowie

przedwstępnej.

Skoro powód nie wykonał zobowiązań przyjętych w umowie przedwstępnej,

to przyjąć należało, że z jego winy, nie zaś z winy pozwanej – jak bezzasadnie

uznał Sąd Apelacyjny – umowa nie została wykonana. W tej sytuacji pozwana –

zgodnie z art. 394 § 1 i art. 390 § 1 zdanie drugie k.c. – miała prawo otrzymany

zadatek zachować.

Z przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji (art. 39816

k.p.c.

oraz art. 98 § 1 i 2 w zw. z art.108 § 1, art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c., a także art.

113 ust. 1 u.k.s.c. w zw. z art. 98 § 1 i 2 k.p.c.).