II UK 213/09

Sygn. akt II UK 213/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 lutego 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku G. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego […]

o składki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 lutego 2010 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 lutego 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 i sprawę w tym zakresie

przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Sąd Apelacyjny - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 5 lutego 2009 r., w punkcie I i II oddalił apelacje G. B. oraz Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 27 marca 2008 r., zmieniającego decyzje

organu rentowego z dnia 24 stycznia 2005 r., z dnia 13 lipca 2007 r. i z dnia 16

października 2007 r., w ten sposób, że stwierdził, iż G. B. jako jedyny członek

zarządu Spółki z o.o. „B." nie odpowiada za zobowiązania Spółki z tytułu składek

na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące: grudzień 1999 r., od maja 2000 do lipca

2000 r., od października 2000 r. do października 2004 r. w wysokości 8.351,63 zł

plus odsetki oraz nie odpowiada za zobowiązania Spółki z tytułu składek na

Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące

grudzień 1999 r., od kwietnia 2000 r. do czerwca 2000 r., od listopada 2000 r. do

listopada 2003 r. w wysokości 2.976,76 zł z odsetkami, a także nie jest

zobowiązana do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz

Fundusz Pacy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wyżej

wskazanych okresach (I tego wyroku), oddalającego odwołanie w pozostałym

zakresie (punkt II tego wyroku).

W decyzji z dnia 24 stycznia 2005 r. organ rentowy uznał, że G. B. jako

członek zarządu Spółki z o.o. „B." odpowiada solidarnie wraz z pozostałymi

członkami zarządu całym swoim majątkiem za zobowiązania tej spółki w okresie

pełnienia przez nią funkcji członka zarządu z tytułu nieopłaconych składek: na

ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r. i od

sierpnia 2000 r. do października 2004 r. w wysokości 70.204,81 zł z odsetkami w

kwocie 57.648,30 zł, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do

grudnia 1999 r., od maja 2000 r. do lipca 2000 r., od października 2000 r. do

października 2004 r. w wysokości 12.705,62 zł z odsetkami kwocie 10.083,20 zł

oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za

okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r., od kwietnia 2000 r. do czerwca 2000

r., od listopada 2000 r. do listopada 2003 r. w wysokości 4.383,70 zł z odsetkami w

kwocie 3.811,20 zł. Jednocześnie wezwano G. B. do zapłaty należności z tytułu

składek. Decyzja ta została uzupełniona decyzją z dnia 13 lipca 2007 r. ten sposób,

że jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 23 ust. 1, art. 31, art. 32

3

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(jednolity tekst Dz.U. z 2007 r. Nr 11 poz. 74 ze zm., zwana dalej ustawą o s.u.s.)

oraz art. 107 § 1 i 2 pkt. 2, art. 108 § 1, art. 116, art. 118 § 1 ustawy z dnia 29

sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (jednolity tekst Dz.U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60

ze zm., zwanej dalej Ordynacją podatkową). Kolejną decyzją z dnia 16 października

2007 r. zmieniono sentencję decyzji z dnia 24 stycznia 2005 r. w ten sposób, że G.

B. jako jedyny członek zarządu Sp. z o.o. „B." odpowiada za zobowiązania spółki z

tytułu składek powstałe w okresie pełnienia przez nią tej funkcji.

W sprawie tej ustalono, że udziały w kapitale zakładowym „B.” Spółki z o.o.

powstałej na mocy aktu notarialnego z dnia 14 października 1996 r., zostały objęte

przez G. B., która była jednocześnie prezesem jednoosobowego zarządu Spółki.

Spółka została wpisana do Rejestru Handlowego w dniu 30 października 1996 r. w

dziale B pod nr […]. Spółka nie została do Krajowego Rejestru Sądowego i nadal

figuruje w Rejestrze Handlowym. Przedmiotem działalności Spółki była sprzedaż

mebli biurowych.

W 1999 r. Spółka utraciła płynność finansową. G. B. nigdy nie złożyła

wniosku o ogłoszenie upadłości ani wniosku wszczęcie postępowania układowego

z wierzycielami. W dniu 13 lutego 2004 r. wystawiono przeciwko Spółce 27 tytułów

wykonawczych obejmujących należności składkowe za okres objęty zaskarżoną

decyzją, które skierowano do Naczelnika Urzędu Skarbowego P. celem

prowadzenia egzekucji. Upomnienia dotyczące zapłaty należności objętych tytułami

wykonawczymi doręczono zainteresowanej Spółce w dniu 14 listopada 2003 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w oparciu o te tytuły wykonawcze dokonał zajęcia

wierzytelności z rachunku bankowego zainteresowanej Spółki w Banku […] w dniu

1 marca 2004 r. Pismem z dnia 11 marca 2004 r. i 4 lutego 2004 r. bank ten

poinformował organ egzekucyjny, że saldo na rachunku zainteresowanej Spółki nie

wykazuje środków. Nadto rachunek bankowy spółki został zajęty przez komornika

Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w K. w sprawie I KM …/03 i Rewiru II

przy Sądzie Rejonowym w P. w sprawie II KM - …/00. Postanowieniem z dnia 31

marca 2004 r. i dnia 1 kwietnia 2004 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. umorzył

postępowanie egzekucyjne wobec bezskuteczności egzekucji, ponieważ Spółka nie

prowadzi działalności pod wskazanym adresem, a pomieszczenia dotąd przez nią

4

zajmowane zostały wynajęte innemu podmiotowi. Egzekucja z rachunku

bankowego okazała się bezskuteczna z uwagi na brak środków, a organowi

egzekucyjnemu nie jest znany inny majątek spółki, z którego można prowadzić

egzekucję.

Jednocześnie przeciwko Spółce prowadzono postępowanie egzekucyjne

przez Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w K. (sygn. akt I Km

…/03), Komornika Sądowego Rewiru VIII przy Sądzie Rejonowym w P. (sygn. akt

VIII Km …/04) oraz Komornika Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w P. (w sprawie II

Km …/00).

Postanowieniem z dnia 9 marca 2004 r. Sąd Rejonowy w P. rozstrzygnął

zbieg egzekucji sądowej z egzekucją administracyjną prowadzoną przez Dyrektora

ZUS w ten sposób, że dalsze prowadzenie egzekucji przekazał Komornikowi

Sądowemu Rewiru VIII przy Sądzie Rejonowym w P. w trybie egzekucji sądowej.

Postępowanie w sprawie VIII Km …/04 w dniu 27 marca 2006 r., a w sprawie

II Km …/00 w dniu 21 stycznia 2004 r. umorzono z powodu bezskuteczności

egzekucji. W sprawie VIII Km …/04 dokonano egzekucji z ruchomości uzyskując

kwotę 2.257,50 zł, którą przeznaczono na częściowe pokrycie kosztów

egzekucyjnych w sprawach prowadzonych w zbiegu przeciwko zainteresowanej

Spółce.

Na dzień wydania zaskarżonych decyzji zainteresowana Spółka posiadała

następujące zaległości z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne za okres od

stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r. i od sierpnia 2000 r. do października 2004 r. w

wysokości 70.204,81 zł z odsetkami w kwocie 57.648,30 zł; na ubezpieczenie

zdrowotne za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r., od maja 2000 do lipca

2000 r., od października 2000 r. do października 2004 r. w wysokości 12.705,62 zł z

odsetkami kwocie 10.083,20 zł; na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 1999 r., od

kwietnia 2000 r. do czerwca 2000 r., od listopada 2000 r. do listopada 2003 r. w

wysokości 4.383,70 zł, z odsetkami w kwocie 3.811,20 zł.

Po rozpoznaniu odwołania G. B. od decyzji organu rentowego z dnia 24

stycznia 2005 r., uzupełnionej decyzją z dnia 13 lipca 2007 r. i zmienionej decyzją z

16 października 2007 r. ,Sąd Okręgowy uznał, że w sprawie istnieją wymienione w

5

art. 116 Ordynacji podatkowej podstawy do przeniesienia na odwołującą

odpowiedzialności za zobowiązania Spółki z tytułu nieopłaconych składek na

ubezpieczenie społeczne oraz że nie wykazała ona okoliczności egzoneracyjnych

wymienionych w tym przepisie, pozwalających na uwolnienie jej od takiej

odpowiedzialności. Dlatego Sąd Okręgowy w pkt II wyroku oddalił odwołanie w tym

zakresie. Sąd ten uznał równocześnie, że brak jest wyraźnego przepisu, który

rozciągałby odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie

zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

na osoby trzecie, ze względu na wyjątkowy charakter odpowiedzialności, jaką jest

odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki. Podstawy takiej nie

stanowi art. 32 ustawy o s.u.s., który określa ustawowy zakres odpowiedniego

stosowania do zaległych składek przepisów o składkach na ubezpieczenie

społeczne. Dlatego Sąd pierwszej instancji zmienił zaskarżone decyzje w ten

sposób, iż stwierdził, że odwołująca nie odpowiada za zobowiązania Spółki z tytułu

składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: grudzień 1999 r., od maja 2000 do

lipca 2000 r., od października 2000 r. do października 2004 r. w wysokości 8.351,63

zł oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych za okres: grudzień 1999 r., od kwietnia 2000 r. do czerwca 2000 r.,

od listopada 2000 r. do listopada 2003 r. w wysokości 2.976,76 zł i nie jest

zobowiązana do zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz

Fundusz Pacy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wyżej

wskazanych okresach (I tego wyroku).

Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu stron od tego wyroku, uznając je za

bezzasadne. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w apelacji organu

rentowego Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji w

kwestii wykładni art. 31 i 32 ustawy o s.u.s. oraz art. 116 Ordynacji podatkowej. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że w art. 32 ustawy o s.u.s. enumeratywnie wymieniono

zakres, w jakim przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne mają

zastosowanie do składek na FP i FGŚP. Zakres ten obejmuje pobór, egzekucję,

wymierzanie odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych,

dokonywanie zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i

prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowanie ulg i umorzeń. Poza zakresem

6

wymienionym w art.32 „znalazła się zatem regulacja dotycząca odpowiedzialności

osób trzecich za zaległe zobowiązania”. Sąd wskazał, że obowiązki na osoby

trzecie mogą być nakładane wyłącznie na podstawie wyraźnego przepisu ustawy i

nie mogą być wynikiem stosowania wykładni rozszerzającej. Dlatego zasadnie

przyjął Sąd pierwszej instancji, że ramach odpowiedzialności członka zarządu na

podstawie o art. 116 Ordynacji podatkowej nie mieści się odpowiedzialność za

niezapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne i FP i FGŚP.

W skardze kasacyjnej pełnomocnik organu rentowego zaskarżył wyrok Sądu

Apelacyjnego w części oddalającej jego apelację (punkt II wyroku), zarzucając

naruszenie art. 31 i 32 ustawy o s.u.s. w związku z art. 116 Ordynacji podatkowej,

w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, przez przyjęcie,

że art. 32 ustawy o s.u.s. nie dotyczy sytuacji opisanej w art. 31 tej ustawy w

związku z art. 116 Ordynacji podatkowej, tj. nie daje podstawy do obciążenia

członka zarządu spółki z o. o. (przez odesłanie zawarte w art. 31) należnościami z

tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, skutkiem czego było błędne

przyjęcie, że odwołująca nie ponosi odpowiedzialności z tytułu tych składek. Jako

okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący wskazał na jej

oczywiste uzasadnienie, utrzymując, że zaskarżony wyrok w sposób oczywisty

narusza przepisy powołane w podstawie skargi, a ich wykładnia dokonana przez

Sąd Apelacyjny jest w sposób oczywisty nieprawidłowa. Z ostrożności procesowej

wskazano również na potrzebę wykładni przepisów powołanych w podstawie skargi

jako budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów.

Skarżący argumentował, że wykładnia Sadu Apelacyjnego stoi w oczywistej

opozycji do jednolitej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, który w uchwale z dnia 4

czerwca 2008 r., II UZP 3/08, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości stwierdził,

iż członkowie zarządu spółki z o.o. mogą, na podstawie art. 116 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 32 ustawy o s.u.s. oraz w związku z art. 31 tej ustawy,

zostać obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone w terminie przez tę spółkę

składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i

na ubezpieczenie zdrowotne.

7

W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu

Okręgowego w Poznaniu w zaskarżonej apelacją skarżącego części i stwierdzenie,

że odwołująca ponosi odpowiedzialności za należności z tytułu nieopłaconych

składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych za okresy i w wysokości wymienionej w tym wyroku i

jest zobowiązana do ich zapłaty (a tym samym o oddalenie odwołania), ewentualnie

o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od odwołującej si€

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik odwołującej wniósł o jej oddalenie ze

względu na brak uzasadnionych podstaw do jej uwzględnienia oraz o odmowę

przyjęcia jej do rozpoznania ze względu na brak przesłanek z art. 3989

§ 1 pkt 1 i 4

k.p.c., a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz odwołującej się kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna organu rentowego jest usprawiedliwiona, ponieważ

występujące rozbieżności w orzekaniu dotyczące odpowiedzialności za zaległe

składki także na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne i wykładni art. 116 Ordynacji

podatkowej w związku z art. 31 i 32 ustawy systemowej były przedmiotem uchwały

Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UZP 3/08 (OSNP 2009 nr 11-12,

poz. 148), z której wynika, że na podstawie tych przepisów członkowie zarządu

spółki z o.o. mogą być obciążeni odpowiedzialnością za niezapłacone w terminie

przez tę spółkę składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. Dokonując takiej wykładni Sąd

Najwyższy nie znalazł argumentów, które mogłyby wyłączać z zakresu

odpowiedzialności członków zarządu spółek z o.o. za zaległości składkowe -

niezapłacone składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne, uznając, że wykładnia językowo-

8

logiczna art. 32 ustawy systemowej nie uzasadnia „wybiórczego” stosowania tylko

niektórych przepisów Ordynacji podatkowej, ponieważ taka interpretacja

pozostawałaby w sprzeczności z wykładnią systemową. Ta interpretacja uzyskała

potwierdzenie i wzmocnienie w uchwale składu powiększonego siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2008 r., II UZP 3/09 (dotychczas

niepublikowana). W tej uchwale Sąd Najwyższy uznał, że art. 32 ustawy

systemowej, także w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 20010 r. przed

zmianą dokonaną przez art. 45 pkt 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o

emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) - stanowi podstawę

odpowiedniego stosowania do składek na Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne

przepisów dotyczących składek na ubezpieczenia społeczne o odpowiedzialności

osób trzecich za zaległości składkowe. Mając na uwadze to, że z tak dokonanej

wykładni językowo-logicznej i funkcjonalno-systemowej wymienionych przepisów

wynika potrzeba i konieczność uzyskania lub zabezpieczenia składek także na

Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na

ubezpieczenie zdrowotne, które służą realizacji celów społecznych i indywidualnych

równie doniosłych jak składki na ubezpieczenia społeczne, Sąd Najwyższy

wyrokował jak w sentencji na podstawie art. 39815

k.p.c. w celu zweryfikowania

wysokości zaległości składkowych wraz z odsetkami na Fundusz Pracy, Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne, którymi

została obciążona wnioskodawczyni jako członek zarządu spółki z o.o.,

pozostawiając Sądowi Apelacyjnemu orzeczenie o kosztach postępowania

kasacyjnego.