II UK 399/09

Sygn. akt II UK 399/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 czerwca 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku Z. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o rentę z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 czerwca 2010 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 5 sierpnia 2009 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2008 r., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, zmienił na skutek odwołania wnioskodawcy Z. S.,

decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2006 r. i przyznał

wnioskodawcy prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku

2

z wypadkiem przy pracy od dnia złożenia wniosku na okres lat pięciu, oddalając

odwołanie w pozostałym zakresie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Z. S., (ur. w dniu […] 1950

r.) z wykształceniem średnim (technik włókiennik), od 1969 r. do 2005 r. był

zatrudniony jako mistrz zmianowy, sprzedawca, dzielnicowy, listonosz oraz portier.

W 1996 r. miał wypadek samochodowy (uznany za wypadek przy pracy) i w

okresie od dnia 12 sierpnia 1997 r. do dnia 18 lipca 2002 r., przedłużonym

następnie do dnia 31 marca 2003 r., pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności

do pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Wobec złożonego dniu 22 maja 2006

r. wniosku o dalsze przyznanie prawa do renty wypadkowej, lekarz orzecznik orzekł

w dniu 25 października 2006 r. o zdolności wnioskodawcy do pracy, uznając że

rozpoznane schorzenia tylko w niewielkim stopniu upośledzają sprawność

organizmu. Od powyższego orzeczenia wnioskodawca wniósł sprzeciw, na skutek

którego komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 13 listopada 2007 r. nie

stwierdziła u niego niezdolności do pracy. W ocenie Komisji stopień stwierdzonych

schorzeń nie podważał ustaleń lekarza orzecznika ZUS. W oparciu o powyższe

decyzją z dnia 21 listopada 2006 r., organ rentowy odmówił wnioskodawcy

przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.

Rozpoznając odwołanie wnioskodawcy, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z

opinii biegłych lekarzy ortopedy, neurologa, internisty oraz psychiatry i psychologa.

W opinii z dnia 9 marca 2007 r., biegli sądowi z zakresu neurologii, chirurgii oraz

chorób wewnętrznych po przeprowadzeniu badania wielospecjalistycznego

wnioskodawcy i po zapoznaniu się z dostępną dokumentacją stwierdzili, że jest on

zdolny do pracy i nie ma podstaw do zmiany ustaleń orzeczniczych lekarza

orzecznika oraz komisji lekarskiej. W ocenie biegłych rozpoznane schorzenia nie

powodują u wnioskodawcy niezdolności do pracy, a następstwa doznanych urazów,

jak i współistniejące schorzenia somatyczne upośledzają nieco sprawność

organizmu, ale nie powodują obecnie całkowitej utraty zdolności do zarobkowania

w ramach posiadanych kwalifikacji, jak i pracy wykonywanej uprzednio oraz

obecnie. W opinii sporządzonej przez lekarza psychiatrę oraz biegłego psychologa,

uznali oni że wnioskodawca jest częściowo niezdolny do pracy w związku z

wypadkiem przy pracy. Mając na uwadze powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy

3

uznał, że odwołanie wnioskodawcy zasługuje na częściowe uwzględnienie. W

zakresie dotyczącym ustalenia, czy wnioskodawca jest osobą niezdolną do pracy

Sąd pierwszej instancji w pełni oparł się na opinii sporządzonej przez lekarza

psychiatrę oraz biegłego psychologa, uznając że jest ona wyczerpująca i

wszechstronna, a jej uzasadnienie przekonywujące, jednocześnie wskazując, że

nie było podstaw do orzeczenia wobec wnioskodawcy częściowej niezdolności do

pracy na okres przekraczający 5 lat.

Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2009 r., Sąd Apelacyjny zmienił, na skutek

apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił

odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 21 listopada 2006 r.

Zdaniem Sądu drugiej instancji, biorąc pod uwagę szereg schorzeń rozpoznanych u

wnioskodawcy, jak i przez niego manifestowanych, oparcie wyroku tylko na jednej z

wydanych opinii i to niepełnej w aspekcie posiadanych przez wnioskodawcę

kwalifikacji, przy jednoczesnym uznaniu za wiarygodną i obiektywną drugiej, w

której biegli zajęli odmienne stanowisko w kwestii stanu zdrowia wnioskodawcy i

jego wpływu na wykonywanie pracy, nie jest wystarczające dla wydania

prawidłowego rozstrzygnięcia. Z tych też przyczyn Sąd Apelacyjny uznał, że

zebrany w sprawie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia przez dopuszczenie

dowodu z opinii biegłych sądowych psychiatry i psychologa w innym, niż

dotychczas składzie osobowym. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych

psychiatry i psychologa na okoliczność, czy stan zdrowia wnioskodawcy uzasadnia

chociażby częściową niezdolność do pracy w związku z wypadkiem przy pracy, a

jeżeli tak, to od kiedy i na jaki okres. Zespół biegłych w opinii z dnia 16 marca 2009

r., rozpoznając u wnioskodawcy organiczną chwiejność afektywną i zaburzenia

osobowości wskazał, że w zakresie reprezentowanych przez nich specjalności

wnioskodawca nie może zostać uznany za chociażby częściowo niezdolnego do

pracy w związku z wypadkiem przy pracy. Uzasadniając swoje stanowisko biegi

stwierdzili, że u wnioskodawcy rzeczywiście występuje nasilenie objawów

psychopatologicznych, lecz jednocześnie specjaliści ci w sposób kategoryczny

wskazali, że wnioskodawca nie może tylko z tego powodu zostać uznany za osobę

niezdolną do pracy, albowiem prowadzone w tym zakresie leczenie ambulatoryjne

przynosi pożądane efekty. Nadto wskazali, że rozpoznane schorzenia nie

4

upośledzają funkcjonowania wnioskodawcy w sferze społecznej, zawodowej czy

rodzinnej. W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższa opinia wydana w toku

postępowania uzupełniającego usunęła istniejące w sprawie wątpliwości. Biegli

wskazali w niej konkretne i merytoryczne argumenty na poparcie wywiedzionych

wniosków, które wyprowadzili po przeprowadzeniu dokładnego badania

przedmiotowego, jak i wnikliwej analizie zebranej dokumentacji medycznej.

Ponadto, w sposób logiczny odnieśli się do poprzednio wydanych w sprawie opinii,

jak też jednoznacznie i stanowczo wskazali na pozytywne efekty obecnie

prowadzonego leczenia. Dodatkowo zaznaczyć należy, że opinia ta pokrywa się z

orzeczeniami lekarzy orzeczników ZUS i Komisji Lekarskiej ZUS. Za odosobnione

uznał Sąd stanowisko wyrażone przez zespół biegłych, które za decydujące uznał

Sąd Okręgowy. W ocenie Sądu drugiej instancji obiektywny walor opinii wydanej w

postępowaniu uzupełniającym wynika przed wszystkim z wszechstronnej analizy

stanu zdrowia dokonanej przez biegłych sądowych, posiadających odpowiednie i

wysokie kwalifikacje, umożliwiające dokonanie właściwej oceny stanu zdrowia

wnioskodawcy. Sąd podkreślił także, że nawet ewentualne stwierdzenie braku

możliwości wykonywania dotychczasowej pracy nie jest wystarczające do

stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy, jeśli wiek, poziom wykształcenia

oraz predyspozycje psychofizyczne usprawiedliwiają rokowanie, że mimo

upośledzenia organizmu możliwe jest podjęcie innej pracy. W ocenie Sądu

Apelacyjnego przebieg dotychczasowego zatrudnienia wnioskodawcy daje

podstawy do uznania, że mimo posiadanych schorzeń jest on zdolny do podjęcia

pracy.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik wnioskodawcy i

zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1

ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 167,

poz. 1322 ze zm.) w związku z art. 12 ust. 1 i 3 i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 17

grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), polegające na przyjęciu,

że wnioskodawca na skutek doznanego wypadku przy pracy nie utracił częściowo

zdolności do pracy zgodnej z jego kwalifikacjami, oraz naruszenie przepisów

5

postępowania - art. 217 § 2, art. 281 w związku z art. 49 k.p.c., wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach wymienionych w

art. 3983

§ 1 k.p.c., tak więc przede wszystkim należy odnieść się do zarzutów

naruszenia przepisów postępowania i zbadać czy mogło mieć ono istotny wpływ na

wynik sprawy. W ocenianej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej, w tej części,

dotyczyły właściwie ustalenia faktów, kwestionując niewyłącznie biegłego M. C. od

„sporządzenia opinii psychiatryczno-psychologicznej (...) podczas gdy ten biegły

leczył wcześniej skarżącego”, oraz „pominięcie wniosku skarżącego o powołanie

biegłych spoza okręgu wrocławskiego, którzy nie lecząc poprzednio skarżącego

mogliby wydać bezstronną opinie o jego stanie zdrowia”. Zarzuty te nie mogą być

uznane za zasadne. W sprawie zostało ustalone, na podstawie przeprowadzonych

dowodów, że wnioskodawca nie jest choćby częściowo niezdolny do pracy.

Zgodnie z art. 381 k.p.c. możliwość dopuszczenia przez Sąd nowych faktów i

dowodów, bądź też ich pominięcia wynika z okoliczności sprawy i podlega ocenie

sądu orzekającego. W toku postępowania przeprowadzone zostały wszystkie

dowody dla wyjaśnienia jedynej spornej okoliczności (stanu zdrowia wnioskodawcy

i jego oceny), w tym także dowód z opinii uzupełniającej biegłych lekarzy, stąd

zarówno niewyłączenie na podstawie art. 281 k.p.c., biegłego składającego opinię

uzupełniającą, jak i niepowołanie przez Sąd biegłych spoza okręgu wrocławskiego,

które również nie znajduje uzasadnienia (art. 217 § 2 stanowi, że Sąd pominie

środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione

lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki), nie miało wpływu na jego

przebieg. Odnosząc się do zarzutu niewyłączenia od sporządzenia opinii biegłego,

należy zwrócić uwagę, że wyłączenie biegłego może nastąpić z przyczyn, które

uzasadniają wyłączenie sędziego, to zaś następuje bądź to z mocy ustawy zgodnie

z art. 48 k.p.c. (tzw. iudex inhabilis), bądź też na wniosek strony z przyczyn

wskazanych w art. 49 k.p.c. (tzw. iudex suspectus). Nie jest wątpliwe, że nie

zachodziły w sprawie żadne okoliczności, które z mocy ustawy uzasadniałyby

wyłączenie biegłego zawarte w art. 48 § 1 pkt 1 –5 k.p.c., brak tez podstaw do

6

wyłączenia biegłego na wniosek strony, bowiem fakt, że biegły ten wcześniej leczył

wnioskodawcę nie stanowi okoliczności, które mogłaby wywołać wątpliwość co do

jego bezstronności (art. 49 k.p.c.).

Oceniając materiał zebrany w sprawie, Sąd Apelacyjny szczegółowo

uzasadnił, dlaczego uznał opinię biegłych za wiarygodny dowód braku niezdolności

skarżącego do pracy. W ocenie Sądu Najwyższego, postępowanie Sądu drugiej

instancji było właściwe i na jego podstawie Sąd ten wysnuł prawidłowe wnioski,

opierając się na własnym przekonaniu i wszechstronnym rozważeniu zabranego

materiału, bez przekraczania granic swobodnej oceny zakreślonej w art. 233 § 1

k.p.c. Należy zarazem podkreślić, co wielokrotnie znalazło już wyraz w judykaturze

Sądu Najwyższego, że ze względu na w zasadzie pełną autonomię sądów

orzekających w zakresie oceny dowodów, można ją podważyć wyjątkowo, tylko

wówczas, gdy pozostaje w rażącej sprzeczności z wynikami postępowania

dowodowego lub zasadami logiki albo życiowego doświadczenia. O takiej

sprzeczności w rozpoznawanej sprawie nie może być mowy. W tym stanie rzeczy

nie było uzasadnienia do zarządzenia powtórzenia lub uzupełnienia postępowania

dowodowego. Nie można także podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu

społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, ustalenia

niezdolności do pracy, dokonuje się na zasadach i w trybie określonych w ustawie o

emeryturach i rentach z FUS, stosując odpowiednio art. 12 – 14 tej ustawy. Przepis

art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, definiując niezdolność do

pracy, stanowi, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo

utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu

i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Przepisy ust. 2 i

3 wskazują, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do

wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która

w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych

kwalifikacji. Natomiast zgodnie z art. 13 przy ocenie stopnia i przewidywanego

okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy

uwzględnia się stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości

przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, oraz

7

możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz

celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter

dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje

psychofizyczne. Dokonując analizy pojęcia „całkowita niezdolność do pracy” należy

brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego

schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą

niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności

do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy). Obiektywna możliwość

podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem

kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może być brana

pod uwagę tylko wówczas, gdy pobierający rentę jest nadal niezdolny do pracy z

medycznego punktu widzenia, gdyż te aspekty muszą występować łącznie (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAPUS

2000/16, poz. 624). Ustawodawca dał temu wyraz w powiązaniu prawa do renty z

rzeczywistą utratą zdolności do pracy lub znacznym jej ograniczeniem przy

uwzględnieniu możliwości i sprawności niezbędnych do dalszego zaangażowania w

procesie pracy. W orzecznictwie przyjmuje się również (por. wyroki z dnia 20

sierpnia 2003 r., II UK 11/03 oraz z dnia 5 lipca 2005 r., I UK 222/04,

niepublikowane), że decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest utrata

możliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności

organizmu przy braku rokowania odzyskania zdolności do pracy po

przekwalifikowaniu. Gdy więc biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują

naruszenia sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy

dotychczas wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub

możliwych do uzyskania kwalifikacji, to brak prawa do tego świadczenia.

Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione w toku postępowania, stąd

biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł

jak w sentencji.