III CZP 117/13

Sygn. akt III CZP 117/13

UCHWAŁA

Dnia 26 lutego 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Anna Kozłowska

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Bartczak

w sprawie z wniosku A. Ś.

przy uczestnictwie PKP […]

o zawezwanie do próby ugodowej,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 26 lutego 2014 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w W.

postanowieniem z dnia 5 listopada 2013 r.,

„Czy w sprawie o zawezwanie do próby ugodowej, w przypadku

zaistnienia przesłanek określonych w art. 186 § 1 k.p.c., Sąd ustala

wynagrodzenie pełnomocnika przeciwnika wzywającego na

podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu czy też

§ 10 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia?”

podjął uchwałę:

2

W postępowaniu pojednawczym sąd ustala wynagrodzenie

pełnomocnika na podstawie stawki minimalnej, o której mowa

w § 10 ust. 1 pkt 3 w związku z § 5 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb

Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r.,

poz. 490).

Uzasadnienie

3

Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2013 r. zasądził od

wzywającej na rzecz przeciwnika wniosku kwotę 3600 zł tytułem kosztów

postępowania o zawezwanie do próby ugodowej, wobec niestawienia się

wzywającej na posiedzenie, wyznaczone przez Sąd, celem przeprowadzenia

postępowania pojednawczego.

W zażaleniu wzywająca zarzuciła, że zainicjowane przez nią postępowanie

nie jest postępowaniem rozpoznawczym, a zatem należało przyznać przeciwnikowi

koszty określone § 10 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 490, dalej: „rozporządzenie”

lub „rozp. z 2002 r.”).

Przy rozpoznawaniu zażalenia przez Sąd Okręgowy w W. wyłoniło się

zagadnienie prawne, sformułowane w przedstawionym pytaniu, dotyczące sposobu

ustalania wynagrodzenia dla radcy prawnego w tego typu postępowaniu sądowym.

Sąd opowiedział się za stosowaniem stawki przewidzianej w § 10 ust. 1 pkt 3

rozporządzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postępowanie pojednawcze było już uregulowane w rozporządzeniu

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. Kodeks postępowania

cywilnego r. (Dz. U. Nr 83, poz. 651), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia

1933 r., został połączony z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia

27 października 1932 r. Prawo o sądowym postępowaniu egzekucyjnym (Dz. U. nr

93, poz. 803) i ujednolicony obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia

1 grudnia 1932 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu kodeksu Postępowania

Cywilnego (Dz. U Nr 112, poz. 934). Zgodnie z art. 392 strony mogły wystąpić do

sądu grodzkiego z wnioskiem o pojednanie. Ustawą z dnia 20 lipca 1950 r.

o zmianie przepisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 38, poz.349), która weszła

w życie z dniem 2 października 1950 r. przepisy o postępowaniu pojednawczym

objęte zostały nowoutworzonym postępowaniem odrębnym (rozdział I c w tytule

4

V księgi II art. 45732

), a po ujednoliceniu przepisów postępowania cywilnego, art.

453 w rozdziale IV tytułu V d.k.p.c.. Regulacja ta obowiązywała do dnia wejścia

w życie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.

Nr 43, poz. 296 ze zm.) Treść obu tych przepisów odpowiadała istocie obecnie

obowiązujących przepisów art.184 do 186 k.p.c.

W obecnie obowiązującym kodeksie postępowania cywilnego, od dnia

1 stycznia 1965 r., postępowanie pojednawcze zostało zamieszczone w przepisach

regulujących postępowanie procesowe przed sądem pierwszej instancji; przestało

być postępowaniem odrębnym. Stanowi samodzielne postępowanie, które może,

ale nie musi być prowadzone w odniesieniu do każdej sprawy cywilnej,

w rozumieniu art. 1 i 2 k.p.c., co do której dopuszczalne jest zawarcie ugody,

a zatem w sprawach o charakterze majątkowym, jak i niemajątkowym, należących

do trybu postępowania procesowego i do trybu nieprocesowego. W doktrynie

przyjęte zostało, że ma ono charakter postępowania fakultatywnego, odrębnie

unormowanego, wszczynanego przed rozpoczęciem procesu lub postępowania

nieprocesowego. Celem tego postępowania jest rozwiązanie sporu pomiędzy

stronami przez zawarcie ugody za pomocą i pod nadzorem sądu. W razie

niezawarcia ugody, postępowanie to nie przekształca się w postępowanie

rozpoznawczej nie stanowi przeszkody do wszczęcia merytorycznego

postępowania rozpoznawczego.

W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1985 r., III CZP 28/85

(OSNC z 1986 r., nr 4, poz. 48) wyrażone zostało stanowisko, że na wydane przez

sąd rejonowy w postępowaniu pojednawczym postanowienie o uznaniu ugody za

niedopuszczalną (art. 184 k.p.c.) przysługuje zażalenie, ponieważ kończy ono

postępowanie w sprawie dotyczącej postępowania pojednawczego. Jednocześnie

jednak Sąd Najwyższy przyjął, że postępowanie pojednawcze ma charakter

samodzielnego postępowania pomocniczego, ale bez bliższego wyjaśnienia, na

czym polega pomocnicza - w powszechnym sensie dodatkowa, posiłkowa, służąca

jako pomoc, ułatwiająca postępowanie rozpoznawcze - istota tego postępowania.

W doktrynie wskazano, że za pełną samodzielnością postępowania

pojednawczego przemawia wyposażenie go we własną strukturę (faza wszczęcia,

jawnego posiedzenia z udziałem stron sporu oraz fazę zakończenia), uczynienie

5

z niego stałego, zinstytucjonalizowanego środka rozwiązywania konfliktów

cywilnoprawnych, prowadzonego z inicjatywy stron stosunku prawnego przez sąd

inspirujący do zawarcia ugody i kontrolujący czynności uczestników. Pojednawcza

rola sądu spełnia jedynie funkcję prewencyjną. Wymagania formalne, dotyczące

tego postępowania są bardzo ograniczone; w odniesieniu do wniosku, przez

powinność oznaczenia jedynie zwięźle sprawy z wyłuszczeniem jednak istoty

stosunku prawnego i sporu (art. 185 § 1 k.p.c.) oraz do postępowania przed sądem

(art. 185 § 3 k.p.c.), przez przeprowadzenie posiedzenia mającego na celu

zawarcie ugody bądź stwierdzenie, że do pojednania nie doszło. Wyróżnione

zostały trzy sposoby zakończenia postępowania: zawarcie ugody, niezawarcie

ugody, uznanie zawartej ugody za niedopuszczalną. W odniesieniu do żadnego

z nich nie dochodzi do przekształcenia postępowania pojednawczego

w postępowanie rozpoznawcze.

Założeniem postępowania polubownego jest rozwiązanie sporu przez

pojednanie stron, nie zaś autorytatywne rozstrzygnięcie, a celem zapobieżenie

wytoczeniu powództwa lub wszczęciu postępowania nieprocesowego, co oddziela

je od postępowania rozpoznawczego, które wyprzedza. Przepis art. 184 § 1 k.p.c.

wskazuje, że wymienione w nim sprawy mogą być uregulowane drogą ugody, a nie

rozstrzygnięte. Przedmiotem postępowania pojednawczego jest pojednanie stron,

co uzasadnia traktowanie tego postępowania jako samodzielnego, całkowicie

odrębnego od postępowań rozpoznawczych.

Na stronę wnoszącą pismo procesowe nałożony został, przepisem art. 1261

§ 1 k.p.c., obowiązek wskazania wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu

zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wysokość

opłaty, dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie jest

oznaczona kwota pieniężna. Brak natomiast przepisu nakładającego

na wzywającego do przeprowadzenia postępowania pojednawczego obowiązku

podania wartości przedmiotu sporu. Nie ma też możliwości sprawdzenia przez sąd

prawidłowości określenia go, na wypadek oznaczenia tej wartości z własnej

inicjatywy strony. Podanie jej we wniosku, mimo braku obowiązku i potrzeby, nie

ma znaczenia w tym postępowaniu. Samodzielnie określona została właściwość

rzeczowa i miejscowa sądu (art. 185 § 1 k.p.c.). Postępowanie pojednawcze

6

przeprowadza sąd rejonowy, także w sprawach należących do właściwości sądu

okręgowego, przewidzianej w art. 17 k.p.c., jeżeli mogą być uregulowane drogą

ugody. Wysokość opłaty sądowej od wniosku o przeprowadzenie postępowania

pojednawczego została umieszczona w dziale obejmującym wysokość opłat we

wszystkich rodzajach spraw (art. 23 pkt 3 u.k.s.c.) i jest to jedyna opłata w tej

sprawie. Oznacza to, że art. 1261

k.p.c. nie ma zastosowania w postępowaniu

pojednawczym, a jego przedmiot jest odrębny od tego, co ostatecznie ma być

przedmiotem ugody. Zadaniem sądu jest umożliwienie stronom pojednania się,

niezależnie od tego, co stanowi przedmiot sporu. Sąd Najwyższy, podzielając te

argumenty, opowiada się za uznaniem postępowania pojednawczego za w pełni

samodzielne postępowanie będące odpowiednikiem postępowania w sprawie,

służące załatwianiu sprawy cywilnej, ograniczone do spraw, których charakter

zezwala na zawarcie ugody sądowej. Możliwość wyodrębnienia takiego

postępowania sądowego dopuścił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 lipca

2008 r., I CZ 139/07, (OSNC – ZD z 2009 r., nr 1, poz. 18), w odniesieniu do

postępowania o uznanie lub stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego

wydanego za granicą lub ugody zawartej przed takim sądem, różniącego się

funkcją i zakresem rozpoznania od postępowania pomocniczego o uznanie lub

stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce lub

ugody przed nim zawartej.

Z analizy regulacji dotyczących stawek opłat pełnomocników w sprawach

cywilnych wynika, że w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 kwietnia

1933 r. w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności

zawodowych (Dz. U. nr 24, poz. 201, dalej: „rozporządzenie z 1933 r.”)

zasadniczym kryterium wynagrodzenia była wartość przedmiotu sporu (§ 8),

a w sprawach nieobjętych przepisami rozporządzenia lub do których jego przepisy

nie dadzą się zastosować, wynagrodzenie ustalał sąd, biorąc pod uwagę nakład

pracy i czasu, wagę sprawy i wartość przedmiotu (§ 6). Dotyczyło to również spraw

o prawa niemajątkowe, dla których nie było przewidziane odrębne wynagrodzenie

lub jego stawka. W odniesieniu do postępowania pojednawczego określone zostało

wynagrodzenie w rozmiarze 30% zasadniczego wynagrodzenia, lecz nie mniej niż

7

15 zł, na takim samym poziomie przewidziano wynagrodzenie w postępowaniu

nakazowym (§ 14).

Zmiana stanu prawnego, dokonana rozporządzeniem Ministra

Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 1950 r. w sprawie norm i zasad wynagrodzenia

adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz. U. Nr 35, poz. 319), które

weszło wżycie z dniem 28 sierpnia 1950 r., spowodowała określenie jako

zasadniczego kryterium określenia wynagrodzenia wartości przedmiotu sporu,

a w niektórych jedynie sprawach stałej stawki (np. za prowadzenie sprawy przed

władzą opiekuńczą). Za prowadzenie sprawy cywilnej, nieobjętej przepisami,

określone zostało wynagrodzenie za każdą instancję (§ 6 ust. 11). Nie przewidziano

odrębnej kategorii opłat dla spraw prowadzonych w postępowaniu pojednawczym.

Kolejne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 sierpnia 1953 r.

w sprawie wynagrodzenia adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych

(Dz. U. Nr 40, poz.176) również zasadniczym kryterium wysokości wynagrodzenia

czyniło wartość przedmiotu sporu, ale poszerzyło kategorię spraw objętych opłatą

stałą. Brak uregulowania dotyczącego ustalenia wynagrodzenia w sprawie

nieprzewidzianej w rozporządzeniu został usunięty rozporządzeniem Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 1956 r. w sprawie zmiany przepisów

o wynagrodzeniu adwokatów za wykonywanie czynności zawodowych (Dz. U. Nr

25, poz. 117). Uprawnienie do określenia wynagrodzenia w takich przypadkach

przyznane zostało kierownikowi zespołu adwokackiego lub dziekanowi rady

adwokackiej, w odniesieniu do adwokatów wykonujących zawód poza zespołem

adwokackim, dotyczyło to również możliwości podwyższenia wynagrodzenia.

Następne rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości: z dnia 22 kwietnia

1961 r., z dnia 21 grudnia 1967 r., z dnia 23 grudnia 1980 r., z dnia 31 grudnia

1981 r., z dnia 10 października 1985 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie

w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości, z dnia 14 lipca 1988 r.,

16 października 1989 r., z dnia 20 lutego 1991 r., z dnia 4 czerwca 1992 r., z dnia

12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za

czynności radców prawnych (Dz. U Nr 154, poz. 1013) nie wprowadziły istotnych

zmian w zakresie zasad ustalania wynagrodzeń, poza wysokością stawek i nowych

kategorii spraw, dla których przewidziano oddzielną stawkę wynagrodzenia.

8

Ponadto od dnia wejścia w życie rozporządzenia z dnia 20 lutego 1991 r.

uprawnienie kierownika zespołu adwokackiego do ustalania wynagrodzenia

w sprawach, dla których nie przewidziano wynagrodzenia lub jego stawki,

zastąpiono przepisami o ustaleniu wynagrodzenia na podstawie stawki w sprawach

o najbardziej zbliżonym rodzaju.

Obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę

prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349, ze zm., dalej: „rozp.

2002 r.” lub „rozporządzenie”) wydane zostało na podstawie upoważnienia objętego

art. 223

ust. 2 oraz art. 225

ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (jedn. tekst Dz. U z 2002 r. Nr 123, poz.1059 ze zm.). W odniesieniu do

wynagrodzenia adwokatów kwestie te reguluje analogicznie rozporządzenie

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Określa ono stawki,

które zgodnie z art. 99 w związku z art. 98 § 3 k.p.c. stanowią podstawę ustalenia

przez sąd wynagrodzenia radcy prawnego, nie wyższego niż stawki opłat określone

przepisami tego rozporządzenia. Stawki opłat stanowią podstawę do wyliczenia

opłat zasądzanych przez sąd, opłat za prowadzenie sprawy przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu, są dolną granicą tych opłat oraz ustawowo nakazaną

bazą dla umowy radcy prawnego z klientem w zakresie wynagrodzenia (§ 3 ust.1),

z wyjątkiem przewidzianym w § 3 ust. 2.

Zgodnie z § 2 ust. 1 i 2 rozp. z 2002 r. sąd, decydując o wysokości

wynagrodzenia w granicach stawki minimalnej i jej sześciokrotności, bierze pod

uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, charakter sprawy i przyczynienie się

do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia; nie jest związany wysokością wynagrodzenia

umówionego przez pełnomocnika ze stroną. Dominuje w orzecznictwie Sądu

Najwyższego pogląd, że sąd, dokonując oceny wysokości wynagrodzenia

pełnomocnika, stosownie do art. 109 § 2 k.p.c., nie może ustalić go na poziomie

niższym niż stawka minimalna, poza sytuacją określoną w § 3 ust. rozp. z 2002 r.,

(por. uchwałę z dnia 8 marca 2012 r., III CZP 2/12, OSNC z 2012 r., nr 10, poz. 115

9

oraz postanowienia: z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZ 64/10; z dnia 17 lutego

2011 r., III UZ 18/10; z dnia 15 grudnia 2011 r., II CZ 126/11 i z dnia 16 lutego

2012 r., IV CZ 107/11, niepublikowane). Nie zasługuje na podzielenie, odosobnione

stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 26 stycznia

2011 r., IV CZ 99/10, (niepubl.), dopuszczające możliwość przyjęcia stawki niższej

niż minimalna.

Wysokość stawki minimalnej ustalona została w rozporządzeniu z 2002 r.

w zależności od wartości przedmiotu sprawy (§ 6) lub jej rodzaju (§ 7 do 11),

a w sprawach nieobjętych jego przepisami, określona być powinna według stawek

przewidzianych w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju (§ 5). Oznacza to,

że zgodnie z założeniem kompletności rozporządzenia, każda sprawa cywilna

powinna być zakwalifikowana do jednej z grup spraw objętych jego przepisami.

Podział stawek według tych równorzędnych kryteriów nie ma charakteru

dychotomicznego, ponieważ do spraw wyznaczonych kryterium rodzaju sprawy

należy wiele spraw mających charakter majątkowy (np. § 7 pkt 2, 3, 4, 5, 7; § 8 pkt

1, 2; § 9 pkt 1, 2; § 10 pkt 9, 10, 15). Rodzaj sprawy jako kryterium określenia

stawki, ujęty został, z uwzględnieniem podstawy wyznaczonej prawem materialnym

(sprawy z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, własności i innych praw

rzeczowych, prawa o księgach wieczystych, prawa spadkowego, z podziałem na

podane kategorie - § 6 do 8), w odniesieniu do konkretnego przedmiotu żądania

(sprawy o wydanie nieruchomości - § 9 pkt 2, o uchylenie uchwały organu

spółdzielni - § 10 pkt 1), czy też rodzaju lub trybu postępowania (sprawy z zakresu

postępowania nieprocesowego w sprawie niewymienionej odrębnie - § 10 ust.1 pkt

3, sprawy o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego - § 10 ust. 1 pkt 6 ).

W odniesieniu do postępowania pojednawczego nie została określona

stawka opłaty, a zatem zgodnie z założeniem kompletności regulacji

rozporządzenia, rozstrzygnięcia wymaga na podstawie jakiego kryterium należy ją

ustalić. Analiza historyczna uregulowań dotyczących podstawy wynagrodzenia

pełnomocników wskazuje, że jedynie rozporządzenie z 1933 r. zawierało konkretne

postanowienie, podkreślające specyfikę tego postępowania. Nie doszło do

przywrócenia odrębnej stawki po wejściu w życie z dniem 1 stycznia 1965 r.

kodeksu postępowania cywilnego, chociaż podobnie do k.p.c. z 1930 r.,

10

postępowanie pojednawcze zostało uregulowane jako samodzielne postępowanie, nie

zaś jako odrębne, jak w d.k.p.c. Nie można wykluczyć, że odrębność postępowania

była podstawą do stosowania ogólnych zasad ustalania wynagrodzenia

pełnomocników po dniu 2 października 1950 r., co było w doktrynie krytycznie

oceniane.

Wyłączenie kryterium wartości przedmiotu sprawy jako podstawy

wynagrodzenia radcy prawnego za udział w postępowaniu pojednawczym,

podyktowane jest charakterem tego postępowania, którego przedmiot nie jest

związany ani z prawem majątkowym, ani z prawem niemajątkowym oraz odrębny od

tego, co ostatecznie ma być ugodzone. Jeżeli celem tego postępowania jest

uregulowanie sprawy spornej pomiędzy stronami, drogą ugody zawartej przez nie

przed sądem i pod jego kontrolą, to kwalifikacja stosunku prawnego, z którego

wywodzone są pretensje stron nie ma znaczenia dla wysokości opłaty sądowej,

właściwości sądu, przebiegu postępowania i brak argumentów dla stanowiska,

że należałoby odnosić do tego stosunku prawnego stawkę opłaty będącej podstawą

wynagrodzenia pełnomocnika. Nie ma podstaw do zastosowania drugiego kryterium –

rodzaju sprawy, ponieważ nie zostało ono wprost wymienione w grupie tych spraw.

Postępowanie pojednawcze nie powinno być utożsamiane z postępowaniem

procesowym. Samodzielność i samoistność postępowania pojednawczego, brak

związku z postępowaniem rozpoznawczym, realizowanie celu polegającego na

zapobieżeniu wytoczeniu powództwa lub wszczęciu postępowania nieprocesowego,

funkcja pojednania, stanowią o niezależności obu postępowań. Nie usprawiedliwia

przeciwnego stanowiska uregulowanie art. 186 § 2 k.p.c. Udział w postępowaniu

pojednawczym przeciwnika wniosku pozostawiono jego uznaniu i dlatego nawet

nieusprawiedliwione niestawiennictwo nie wywołuje obowiązku poniesienia w tym

postępowaniu kosztów związanych z wniesieniem wniosku. Możliwość uwzględnienia

przez wzywającego poniesionych kosztów jako elementu kosztów celowych (art. 98

§ 1 k.p.c.), traktowana jest na równi z innymi kosztami, np. udzielenia pomocy prawnej

lub sporządzenia pozwu, czy mediacji. Nie stanowi ono postępowania

nieprocesowego. Przemawia to za przyjęciem jednej stawki opłaty samodzielnie

określonej dla wszystkich spraw, które strony mogą uregulować drogą ugody zawartej

przed sądem.

11

Wysokość stawek ukształtowana została w rozporządzeniu przy uwzględnieniu

oceny nakładu pracy pełnomocnika, wyznaczonego charakterem i stopniem

skomplikowania danej kategorii spraw, w zryczałtowanej wielkości. Przygotowanie

wezwania w uproszczonej postaci zwięzłego oznaczenia sprawy lub odpowiedzi na nie

i udział w posiedzeniu wyznaczonym celem zawarcia ugody, wymaga od

pełnomocników znacznie mniejszego nakładu pracy niż przygotowanie pozwu lub

wniosku albo odpowiedzi na nie i udział w postępowaniu rozpoznawczym. Z tego

względu ustalenie wynagrodzenia pełnomocnika w takiej samej wysokości w obu tych

postępowaniach, w obu typach spraw (należących do trybu procesowego

i nieprocesowego), pozostawałoby w sprzeczności z aksjologią i założeniami

rozporządzenia. W sytuacji związania sądu stawką minimalną, nie ma możliwości

stosownego zróżnicowania wynagrodzenia przez obniżenie tej stawki.

Brak samodzielnego uregulowania w rozporządzeniu stawki opłaty

w postępowaniu pojednawczym stanowi lukę aksjologiczną, która wymagałaby

uzupełnienia przez sięganie do analogii. Nie ma jednak potrzeby stosowania

analogii, skoro § 5 rozporządzenia jako lex specjalis wskazuje na konieczność

ustalenia podobnej kategorii sprawy do postępowania pojednawczego.

Poza wskazaniem, że powinna to być stawka w sprawach o najbardziej zbliżonym

rodzaju, nie ma w przepisie wyjaśnienia jakie cechy powinna spełniać ta sprawa.

Należy odrzucić możliwość odniesienia postępowania pojednawczego do kategorii

spraw, w których stawka uzależniona jest od wartości przedmiotu sprawy, skoro

wartość ta nie ma znaczenia w tym postępowaniu. Odbiegają od specyfiki tego

postępowania sprawy, w których podstawą określenia stawki jest rodzaj stosunków

prawnych lub treść zgłoszonego żądania. Wśród przepisów rozporządzenia,

określających stawki w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu procesowym,

nie ma normy, która odpowiadałaby charakterowi i zmniejszonemu nakładowi pracy

pełnomocnika w postępowaniu pojednawczym. Analiza przepisów rozporządzenia

prowadzi do wniosku, że tylko jedna kategoria spraw została wyodrębniona według

kryterium bliskiemu celowi, funkcji i swoistości postępowania pojednawczego -

objęte § 10 ust. 1 pkt 3 rozp. z 2002 r. sprawy z zakresu postępowania

nieprocesowego, niewymienione odrębnie. Postępowanie to różni się charakterem

12

oraz istotą działalności sądu od postępowania procesowego, nie jest jednolite,

z uwagi na różnorodność spraw przekazanych do rozpoznania w tym trybie.

Wprowadzenie dla postępowania nieprocesowego jednolitej stawki wynagrodzenia

pełnomocnika podyktowane było założeniem, że zmniejszony formalizm oraz

postępowanie sądowe nie wymagają od pełnomocnika takiego nakładu pracy, jak

w postępowaniu procesowym. Te same okoliczności występują w postępowaniu

pojednawczym, które nie polega na rozstrzyganiu przez sąd sporu prawnego,

a zmniejszony formalizm ułatwia to postępowanie. Nie jest to postępowanie

nieprocesowe rozpoznawcze i tym samym brak pomiędzy tymi postępowaniami

bliskiego podobieństwa, ale jest to postępowanie najbliższe, stosownie do § 5

rozp., ponieważ uwzględnia w pewnym stopniu podobne elementy, które składają

się na wysokość wynagrodzenia pełnomocnika.

Z powyższych względów należało podjąć uchwałę o wskazanej treści.