II CSK 384/13

Sygn. akt II CSK 384/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych

Oddział Terenowy w P.

przeciwko Spółdzielni Mleczarskiej "W."

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 kwietnia 2014 r.,

skarg kasacyjnych obu stron

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 8 listopada 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w punkcie 1 (pierwszym) w części

obejmującej uchylenie nakazu zapłaty z dnia 13 maja 2002r.,

sygn. akt I Nc …/02, co do kwoty 117 649 (sto siedemnaście

tysięcy sześćset czterdzieści dziewięć) złotych z ustawowymi

odsetkami od dnia 7 grudnia 2001r. oraz w punkcie 2 (drugim) i 3

(trzecim) i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego

2

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

3

UZASADNIENIE

Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. (następnie Agencja

Własności Rolnej Skarbu Państwa Oddział Terenowy w P.) wystąpiła przeciwko

pozwanej Spółdzielni Mleczarskiej w W. w postępowaniu nakazowym z dwoma

pozwami opartymi na wekslach. W pierwszym wnosiła o wydanie nakazu zapłaty

kwoty 3.243.690,54 zł z ustawowymi odsetkami, stanowiącej zobowiązanie

Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego „B.” spółki z o.o. z tytułu

zawarcia umowy sprzedaży z dnia 20 stycznia 1994 r. majątku ruchomego,

zabezpieczonej wekslem in blanco, którego poręczycielem była pozwana

Spółdzielnia. Nakaz zapłaty w tym przedmiocie został wydany przez Sąd Okręgowy

w P. w dniu 13 maja 2002 r. w sprawie I Nc …/02.

W drugim pozwie wnosiła o wydanie nakazu zapłaty kwoty 3.744.585,35 zł

z ustawowymi odsetkami, stanowiącej także zobowiązanie wyżej wskazanej spółki

„B.” wynikające z zawartej w dniu 31 maja 1993 r. umowy dzierżawy,

zabezpieczonej wekslem in blanco, poręczonym przez pozwaną Spółdzielnię.

Nakaz zapłaty w tym przedmiocie został wydany przez Sąd Okręgowy w P. w dniu

13 maja 2002 r. w sprawie I Nc …/02.

Strona pozwana w zarzutach od obu nakazów zapłaty podniosła między

innymi, że jej zarząd nie mógł udzielić skutecznie poręczenia w zakresie kwot, na

które weksle zostały wypełnione, gdyż każda z tych kwot przewyższa kwotę

1 500 000 zł (po denominacji) określoną w uchwale nr 5/1993 z dnia 29 kwietnia

1993 r. Walnego Zgromadzenia, jako granica zaciągania przez zarząd Spółdzielni

zobowiązań, o czym wiedziała strona powodowa i spółka „B”.

Obie powyższe sprawy zostały połączone na podstawie art. 219 k.p.c. do

łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 21 grudnia

2009 r. utrzymał w mocy nakaz zapłaty wydany w sprawie I Nc …/02, w części

zasądzającej kwotę 3.151.443,82 zł z ustawowymi odsetkami szczegółowo

określonymi w wyroku, a w pozostałej części nakaz ten uchylił i umorzył

postępowanie. Utrzymał także w mocy nakaz zapłaty wydany w sprawie I Nc …/02,

w części zasądzającej kwotę 3.243.690,54 zł z ustawowymi odsetkami

4

szczegółowo określonymi w wyroku, a w pozostałej części nakaz ten uchylił i

umorzył postępowanie.

Rozpoznając apelację pozwanej, wyrokiem z dnia 30 grudnia 2010 r. Sąd

Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił oba nakazy zapłaty i

powództwa oddalił, orzekając o kosztach postępowania.

W wyniku wniesionej przez powódkę skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy

wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r. uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego częściowo,

tj. w zakresie roszczenia objętego nakazem zapłaty z dnia 13 maja 2002 r.

w sprawie toczącej się początkowo pod sygnaturą I Nc …/02.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok w punkcie I 1 w ten sposób, że uchylił nakaz zapłaty z dnia 13 maja 2002

sygnatura akt I Nc …/02 w części objętej punktem 1 co do kwoty 301.146, 72 zł z

odsetkami ustawowymi od 7 grudnia 2001 r. i w tym zakresie powództwo oddalił.

Ponadto oddalił dalej idącą apelację co do kwoty 2.850.297,10 zł z odsetkami

ustawowymi oraz orzekł o kosztach procesu.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny przyjął, że Sąd Najwyższy

przesądził kwestię reprezentacji pozwanej Spółdzielni przy podpisywaniu poręczeń

wekslowych, przyjmując, że doszło do zaciągnięcie przez Spółdzielnię zobowiązań

wekslowych. Ponieważ wcześniejszy wyrok Sądu Apelacyjnego został uchylony

częściowo, to jest w zakresie roszczenia objętego nakazem zapłaty z 13 maja

2002 r. w sprawie toczącej się początkowo pod sygnaturą I Nc …/02, dalszy

proces dotyczył wierzytelności z weksla zabezpieczającego roszczenia z tytułu

nienależytego wykonywania przez wystawcę – spółkę B. umowy dzierżawy z dnia

31 maja 1993 r.

W tym stanie sprawy, według Sądu Apelacyjnego pozostało jedynie

rozpoznać pozostałe zarzuty apelacji strony pozwanej, tj. :

- przedawnienia w chwili wypełniania weksla wierzytelności składających się na

sumę wekslową;

5

- nieuwzględnienia umorzenia wierzytelności na skutek potrącenia kwoty 4.396.508

zł dokonanego na mocy § 6 umowy sprzedaży majątku ruchomego z 6 lipca

2000 r.;

- nieuwzględnienia faktu, że po wypełnieniu spornych weksli i wezwaniu pozwanej

do ich wykupienia, zobowiązanie pozwanej wobec powódki wygasło wskutek

zwolnienia jej długu;

- braku wyliczenia się przez powódkę z weksli gwarancyjnych in blanco

otrzymanych od spółki B.;

- wypełnienia dwukrotnego weksli w celu ich windykowania tych samych należności;

- przyjęcia solidarnej odpowiedzialności dłużników wekslowych na podstawie

różnych egzemplarzy weksli.

Sąd Apelacyjny uznał częściowo za zasadny zgłoszony przez pozwaną

zarzut przedawnienia roszczenia z tytułu czynszu dzierżawnego, ściśle wypełnienia

weksla wystawionego dla zabezpieczenia tych roszczeń niezgodnie

z upoważnieniem, po upływie przedawnienia roszczenia zabezpieczonego

wekslem.

Odrębną kwestią, zdaniem Sądu II instancji, było przedawnienie roszczenia

wekslowego. Roszczenia wekslowe przeciw akceptantowi ulegają przedawnieniu

z upływem lat trzech, licząc od dnia płatności weksla. A zatem zmiana wyroku

i oddalenie powództwa co do kwoty 301.146,72 zł było konsekwencją wypełnienia

weksla po upływie terminu przedawnienia części roszczeń podlegających

zabezpieczeniu. Roszczenia z tytułu czynszu dzierżawnego jako świadczenia

okresowe podlegają trzyletniemu przedawnieniu. Należności z tego tytułu w kwocie

117.648,50 złotych były wymagalne na dzień 30 września 1998 r. zaś w kwocie

183.813,22 złotych na dzień 28 października 1998 r. Jednocześnie Sąd Apelacyjny

przyjął, że weksel został wypełniony przez powódkę tuż przed dniem 6 grudnia

2001 r., wskazanym w wekslu jako termin płatności. Dlatego według Sądu

Apelacyjnego doszło do przedawnienia tych wierzytelności, odpowiednio dnia

30 września 2001 r. oraz dnia 28 października 2001 r., a zatem przed datą

wypełnienia weksli niezupełnych w chwili wydania.

6

W ocenie Sądu Apelacyjnego, w całości okazał się niezasadny zarzut

umorzenia wierzytelności powódki z wierzytelnością pozwanej w wysokości

4.396,508 zł. Zdaniem pozwanej nastąpiło potrącenie jej wierzytelności w kwocie

4.396.508 zł z wierzytelnością powódki na podstawie oświadczenia o potrąceniu

zamieszczonego w § 6 z dnia 6 lipca 2000 r. Jednak według Sądu drugiej instancji

istota § 6 umowy sprowadzała się do określenia formy płatności i prawa

sprzedającego do odmowy przyjęcia świadczenia przelewem lub gotówką.

Zastrzeżenie w tym paragrafie formy płatności za zakupione przez powódkę

ruchomości nie jest oświadczeniem o potrąceniu.

Bezzasadny był też zarzut dotyczący wygaśnięcia zobowiązań pozwanej

wobec powódki wskutek zwolnienia jej z długu. Takie stanowisko jest zdaniem

Sądu Apelacyjnego całkowicie nieuprawnione, nawet jeżeli przyjmuje się, że do

zawarcia umowy o zwolnienie z długu nie jest wymagana forma szczególna. Do

wierzyciela bowiem należy wybór dłużnika, od którego w danym momencie żąda

spełnienia świadczenia i fakt, że wniósł on pozew przeciwko Spółce B. nie świadczy

o tym, że zrezygnował on z roszczeń przeciwko pozwanej.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, bez znaczenia jest fakt, że powódka nie

rozliczyła się z weksli gwarancyjnych in blanco otrzymanych od spółki B. Zarzut ten

mógłby mieć znaczenie, gdyby przedmiotem sporu było całościowe rozliczenie

wzajemnych roszczeń. Tymczasem powódka przedłożyła do zapłaty dwa weksle z

kilkunastu i tylko te roszczenia są dochodzone w przedmiotowej sprawie. Powódka

nie żądała zapłaty za weksle, które nie były wystawione przez spółkę B. bądź za

weksle podlegające umorzeniu. Spór dotyczy weksla z 2 czerwca 1993 r.

wystawionego na zabezpieczenie roszczeń z tytułu nienależytego wykonania przez

spółkę B. umowy dzierżawy z 31 maja 1993 r. Weksel ten dotyczy zaległości

czynszowych z odsetkami ustawowymi.

Według Sądu Apelacyjnego powódka nie windykowała tych samych

należności i w tym celu dwukrotnie wypełniła weksle gwarancyjne. Weksel

dotyczący zabezpieczenia wykonania umowy dzierżawy, który został przedstawiony

w innym postępowaniu dotyczył wcześniejszych należności czynszowych niż objęte

niniejszym sporem.

7

Sąd Apelacyjny podkreślił, że na obecnym etapie spór dotyczy wyłącznie

weksla wystawionego na zabezpieczenie roszczeń z umowy dzierżawy z 31 maja

1993 r.

Z tych wszystkich względów Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok

poprzez uchylenie nakazu zapłaty z dnia 13 maja 2002 r. I Nc …/02, w zakresie

kwoty 301.146,72 zł. i oddalił powództwo w tej części, dalej zaś idącą apelację

pozwanej oddalił i orzekł o kosztach procesu.

W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu drugiej instancji

oddalającego ostatecznie powództwo o zapłatę kwoty 117.649 złotych powód,

zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 118

k.c. i 70 prawa wekslowego i przyjęcie, że mają zastosowanie w sprawie i że na ich

podstawie doszło do przedawnienia roszczenia powoda oraz naruszenie przepisów

postępowania, tj. art. 227 k.p.c., 233 § 1, 321 § 1, 328 § 2 i art. 386 § 1 k.p.c., które

to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Na tych podstawach wniósł

o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez utrzymanie nakazu zapłaty z dnia 13 maja

2002 r. w zakresie powyższej kwoty, ewentualnie o uchylenie wyroku

w zaskarżonej części i przekazania do ponownego rozpoznania sądom niższej

instancji w P.

Pozwana oparła skargę kasacyjną na obu podstawach wymienionych w art.

398 3

§ 1 k.p.c. Według pozwanej Sąd drugiej instancji naruszył:

- art. 47911

k.p.c. w zw. z art. 4791

k.p.c. oraz art. 4792

§ 1 k.p.c. – przez nie

umorzenie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron w sytuacji, gdy

w ustawowym terminie żadna ze stron nie zgłosiła wniosku o jego podjęcie;

- art. 378 § 1 k.p.c. poprzez brak rzetelnego rozpoznania sprawy w granicach

apelacji;

- art. 382 k.p.c. poprzez wydanie orzeczenia bez należytego rozważenia całego

materiału dowodowego, a w pewnym zakresie także w oderwaniu od

zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 zd. 1 k.p.c. przez sporządzenie

uzasadnienia nieodpowiadającego wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis.

8

Ponadto w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa

materialnego,tj.:

- art. 6 k.c. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu,

że w postępowaniu sądowym o zapłatę z weksla gwarancyjnego załączony do

pozwu weksel stanowi wystarczający dowód istnienia zobowiązania dochodzonego

pozwem, a ciężar wykazania nieistnienia zobowiązania prowadzący do oddalenia

powództwa obciąża pozwanego;

- art. 498 § 2 k.c. i art. 499 zd. 2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji,

gdy między Agencją Nieruchomości Rolnych a spółką B. doszło do potrącenia

wzajemnych wierzytelności, prowadząc tym samym do umorzenia zobowiązania ze

stosunku dzierżawy, które było zabezpieczone wekslami gwarancyjnymi;

- art. 65 k.c. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie przy interpretacji oświadczeń

stron prowadzących do zwolnienia pozwanej z długu oraz art. 508 k.c. poprzez jego

niewłaściwe zastosowanie przy rozstrzyganiu sprawy;

- art. 32 prawa wekslowego poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na

przyjęciu, że zachodzi solidarna odpowiedzialność dłużników wekslowych

ponoszących odpowiedzialność z różnych egzemplarzy weksli znajdujących się

w posiadaniu tego samego wierzyciela, jeżeli na zabezpieczenie określonego

zobowiązania dłużnik wydał wierzycielowi większą liczbę egzemplarzy weksli

in blanco;

- art. 10 prawa wekslowego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na

nie uwzględnieniu zarzutu, że uzupełnienie przez powódkę kolejnego egzemplarza

weksla gwarancyjnego in blanco do dochodzenia tej samej należności z umowy

dzierżawy, której powódka już wcześniej dochodziła w odrębnym postępowaniu

sądowym na podstawie innego egzemplarza weksla gwarancyjnego, naruszało

porozumienie wekslowe oraz obowiązujące w tym zakresie zasady postępowania;

- art. 5 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy użycie przez

powódkę kolejnego egzemplarza weksla gwarancyjnego in blanco w celu

wykreowania ponownie zobowiązania pozwanej, jako poręczyciela wekslowego,

mimo iż powódka wcześniej dochodziła już zapłaty należności ze stosunku

9

podstawowego od dłużnika głównego z pominięciem pozwanej, jako poręczyciela

weksla gwarancyjnego, stanowiło nadużycie prawa do zabezpieczenia.

Na tej podstawie pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu sądowi

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego i kosztach zastępstwa

procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty dotyczące naruszenia

przepisów postępowania, gdyż ocena zasadności zarzutów naruszenia prawa

materialnego jest możliwa dopiero przy ustalonym stanie faktycznym.

Odnosząc się do skargi kasacyjnej powódki dotyczącej uchylenia

zaskarżonym wyrokiem nakazu zapłaty z dnia13 maja 2002 r. wydanego w sprawie

I Nc 229/02, odnośnie kwoty 117.649 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia

7 grudnia 2001 r. i oddalenia w tym zakresie powództwa trzeba uwzględnić,

że wymieniony nakaz zapłaty dotyczy roszczenia opartego na wekslu

zabezpieczającym wykonanie umowy dzierżawy. Tymczasem zgłoszony w tym

zakresie przez pozwaną (poza kwotą 183.813,32 złotych) zarzut wypełnienia

weksla niezgodnie z upoważnieniem (k. 521 i 536 akt) odnosił się do roszczenia

opartego na wekslu zabezpieczającym wykonanie umowy wykupu majątku około

dzierżawnego a na etapie postępowania po wyroku kasacyjnym Sądu Najwyższego

należności te nie były objęte żądaniem pozwu. Pominięcie i brak oceny tych

okoliczności przez Sąd drugiej instancji stanowi naruszenie art. 328 § 2 k.p.c.

i prowadzi do uchylenia wyroku w części zaskarżonej przez powódkę.

Uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w pozostałej części jest wynikiem

uwzględnienia skargi kasacyjnej strony pozwanej, pomimo iż większość

wskazanych w niej zarzutów zostało podniesionych bezpodstawnie.

W ten sposób należy ocenić zarzut naruszenia art. 47911

k.p.c. w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 20 marca 2007 r. Przede wszystkim należy

uwzględnić, iż obligatoryjne umorzenie, w razie bezczynności stron postępowania

gospodarczego, postępowania zawieszonego na ich zgodny wniosek odnosiło się

do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 16 listopada

10

2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych

innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699) i to jedynie do czasu zakończenia

postępowania w tych sprawach w danej instancji. Wynika to wprost z treści art. 4

ust. 1 tej ustawy. Natomiast według art. 4 ust. 4, przepis art. 47911

k.p.c.

w brzmieniu nadanym tą ustawą, nakazujący umorzenie zawieszonego

postępowania jedynie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. miał zastosowanie

do postępowań zawieszonych po dniu jej wejścia w życie. W związku należałoby

uwzględnić, że postępowanie przed Sądem pierwszej instancji było dwukrotnie

zawieszane na zgodny wniosek stron (k. 372), przy czym drugi raz postępowanie

zostało zawieszone postanowieniem z dnia 28 lutego 2008 r. (k. 560) a zatem po

wejściu w życie wymienionej ustawy. Gdyby nawet pominąć konsekwencje

wynikające z przepisów intertemporalnych należałoby uwzględnić, że w każdym

przypadku niezbędną przesłanką umorzenia postępowania jest to, aby

postępowanie to było zawieszone. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu

Najwyższego brak stanu postępowania zawieszonego, wyłącza możliwość jego

umorzenia i to nawet wówczas, gdy podjęcie zawieszonego postępowania nastąpiło

już po upływie maksymalnych terminów określonych w art. 47911

k.p.c. do złożenia

wniosku o jego podjęcie, a więc w okresie, w którym Sąd zobowiązany był umorzyć

to postępowanie, gdyby nadal było ono zawieszone (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 25 marca 2010, I CSK 252/09, niepubl.).

Jako uzasadniony należy ocenić zarzut dotyczący naruszenia treści art. 328

§ 2 k.p.c., który wiąże się z brakiem jednoznacznego stanowiska odnośnie do

uwzględnienia i rozliczenia w relacjach pomiędzy stronami kwoty 4.396.508 złotych.

Z akceptowanych przez Sąd drugiej instancji dotychczasowych ustaleń wynika

rozliczenie tej kwoty w ten sposób, że powódka zaliczyła ją na zaległe

zobowiązania spółki (str. 4 uzasadnienia). Sąd drugiej instancji pominął zupełnie te

okoliczności i sprzecznie z nimi podjął się oceny, czy doszło do umorzenia

wierzytelności powódki w tej wysokości przez jej potrącenie z wierzytelnością

pozwanej. Poza tą wyraźną rozbieżnością, której Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił,

trzeba zwrócić także uwagę na brak konsekwencji tego Sądu uzasadniającego

stanowisko o braku podstaw do przyjęcia umorzenia przez potrącenie wskazanej

wierzytelności. Zdaniem tego Sądu, nie mogło dojść do umorzenia przez potrącenia

11

wierzytelności powódki w dniu 6 lipca 2000 r., tj. w dniu zawarcia umowy sprzedaży

majątku ruchomego, ponieważ ta wierzytelność w przeważającej części w tym dniu

nie istniała. Gdyby nawet podzielić powyższe ustalenia to, po pierwsze potrącenie

w dniu 6 lipca 2000 r. byłoby przynajmniej częściowo możliwe w wysokości

przysługującej w tym dniu powódce wierzytelność wobec sprzedawcy, po drugie

oświadczenie o potrąceniu mogło być złożone także później, a zgodnie z treścią art.

498 § 2 k.c. skutki prawne wywołuje ono od chwili, kiedy potrącenie stało się

możliwe. Podsumowując tę część rozważań należy uznać, iż brak precyzyjnych

ustaleń w zakresie rozliczeń kwoty 4.396.508 złotych uniemożliwia ocenę, czy

doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów regulujących instytucje

potrącenia wzajemnych wierzytelności i jaki to wywarło skutek dla istnienia

wierzytelności objętej pozwem.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 382 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że chociaż art. 382 k.p.c. ma

charakter ogólnej dyrektywy określającej istotę postępowania apelacyjnego, jako

kontynuację merytorycznego rozpoznania sprawy, to jednak może stanowić

usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że sąd

drugiej instancji bezpodstawnie pominął cześć zebranego materiału oraz,

że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 r., II CKN 100/98, OSNC 1999, Nr 9, poz. 146

i z dnia 7 lipca 1999 r., I CKN 504/99, OSNC 2000, Nr 1, poz. 17 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 22 lutego 2007 r., III CSK 337/06, niepubl.; z dnia 9 czerwca

2005 r., III CK 674/04, niepubl.; z dnia 12 czerwca 2013 r., II CSK 634/12, niepubl.).

Wbrew twierdzeniom skarżącej, taka sytuacja nie wystąpiła w przedmiotowej

sprawie albowiem Sąd drugiej instancji, poza wskazanymi okolicznościami

dotyczącymi rozliczenia kwoty 4.396.508 złotych ustalił i ocenił wskazane

w skardze kasacyjnej kwestie dotyczące dwukrotnego wypełnienia weksli

gwarancyjnych, zwolnienia pozwanej z długu. Inną natomiast rzeczą jest czy

ustalenia te i wnioski, jakie na ich podstawie wyciągnął Sąd drugiej instancji są

prawidłowe. Mogą one być podważane w inny sposób, na podstawie innych norm

prawnych.

12

Wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach

apelacji oznacza zarówno zakaz wykraczania poza te granice, jak i nakaz

rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków.

Jednocześnie jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31 stycznia 2008 r.,

III CZP 49/07, mającej moc zasady prawnej (OSNC 2008, Nr 6, poz. 55), sąd

apelacyjny jest związany jedynie takimi uchybieniami przepisów postępowania,

które zostały podniesione w apelacji. Naruszenie ustanowionego w art. 378 § 1

k.p.c. obowiązku sądu odniesienia się do sformułowanych w apelacji zarzutów

i wniosków w sposób wskazujący, że sąd rozważył je przed wydaniem orzeczenia

powinno być wykazane w postępowaniu kasacyjnym przez konkretne wskazanie,

które z zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej zostały pominięte przez sąd

odwoławczy. Jest to istotne także, dlatego, że dodatkowym warunkiem

skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania jest możliwość

istotnego wpływu zarzucanych uchybień na wynik sprawy. Tymczasem

w uzasadnieniu podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 378

k.p.c. skarżący stwierdza jedynie ogólnie zaniechanie ustosunkowania się do

poczynionych w sprawie ustaleń i zarzutów ich dotyczących. Tak skonstruowany

zarzut uchyla się spod kontroli kasacyjnej Sądu Najwyższego, który nie jest

uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów.

Częściowe uwzględnienie zarzutów dotyczących przebiegu

dotychczasowego postępowania nie wyklucza możliwości odniesienia się do

niektórych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podniesionych

w skardze kasacyjnej.

Powódka dochodząc roszczeń z weksla gwarancyjnego dołączyła do pozwu,

poza deklaracjami wekslowymi, także zestawienia zadłużenia z umów, których

wykonanie miały zabezpieczać weksle wystawione przez Spółkę B. W toku

procesu powódka wielokrotnie przedstawiała wyliczenie dochodzonej

wierzytelności z tytułu poręczenia należytego wykonania umowy dzierżawy

nieruchomości. W tym stanie rzeczy, na stronie pozwanej, która twierdzi,

że wierzytelność z tego tytułu nie istnieje w całości lub w jakiejkolwiek części,

ciąży obowiązek wykazania tych okoliczności lub też wykazania, że weksel

in blanco został wypełniony niezgodnie z porozumieniem wekslowym.

13

Zarzut wypełnienia weksla w powyższy sposób zalicza się do zarzutów

subiektywnych, jakie dłużnik wekslowy może przeciwstawić posiadaczowi weksla.

Do przedstawienia takiego zarzutu jest uprawniony też poręczyciel weksla

własnego in blanco (zob. m. in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 1973

r., III CRN 269/73 – OSPiKA 1975, z. 10, poz. 210; z dnia 9 września 2003 r., II CK

502/03). W takiej sytuacji nie ma zastosowania art. 17 pr. weksl., aktualizujący się

dopiero po puszczeniu weksla własnego w obieg w drodze indosu.

Zgodnie z art. 47 pr. weksl. poręczyciel odpowiada solidarnie z wystawcą

weksla. Z istoty solidarności dłużników wynika po stronie wierzyciela uprawnienie

do wyboru sposobu zaspokojenia, w tym uprawnienie wyboru dłużnika, od którego

będzie domagał się zaspokojenia. Dlatego pomijając kwestię ustalonych przez Sąd

drugiej instancji rozbieżności roszczeń dochodzonych w niniejszym postępowaniu

z roszczeniami skierowanymi przeciwko spółce B. w innym postpowaniu

nakazowym, samo dokonanie takiego wyboru i skierowanie pozwu przeciwko tylko

jednemu ze współdłużników solidarnych nie jest równoznaczne ze zwolnieniem

z długu pozostałych współdłużników. Dlatego nie może być uwzględniony zarzut

naruszenia art. 65 i 508 k.c. oparty jedynie na opisanym zachowaniu wierzyciela.

W związku z zarzutami dotyczącymi wypełnienia weksla dwóch weksli

dotyczących tej samej wierzytelności i dochodzeniem na podstawie jednego z nich

roszczenia przeciwko wystawcy w postępowaniu nakazowym przed Sądem

Rejonowym w P. sygn. akt I Nc …/00, konieczne jest ponowne odwołanie się do

dotychczasowych ustaleń poczynionych przez Sąd drugiej instancji, który przyjął,

że dochodzone w niniejszym procesie roszczenie dotyczy zaległości czynszowych

należnych za inny okresy płatności, niż objęte sumą wekslową wpisaną na innym

wekslu wystawionym przez Spółkę B.

Bezsporne jest, że Spółka B. wystawiła i wręczyła poprzednikowi prawnemu

powódki kilkanaście egzemplarzy weksla. Na zabezpieczenie tej samej

wierzytelności może być złożonych kilka weksli. Jest to uzasadnione zwłaszcza

w przypadku, gdy zobowiązanie zabezpieczone wekslem wynika ze stosunku

prawnego o trwałym charakterze i świadczenia z tego tytułu mają charakter

okresowy. Jak podkreśla się w piśmiennictwie, wtedy wierzyciel może dochodzić

14

z jednego z weksli zapłaty niespłaconej części zobowiązania, bez konieczności

wypowiadania tej części umowy, której termin płatności jeszcze nie nastąpił.

W porozumieniu wekslowym stron w tym zakresie nie zostały zastrzeżone żadne

dodatkowe warunki, zwłaszcza odnoszące się do sposobu i kolejności wypełnienia

weksli. Wypełnienie kolejnego egzemplarza weksla gwarancyjnego odnoszącego

się do świadczenia wynikającego wprawdzie z tego samego zobowiązania, ale za

inne okresy płatności i dochodzenie tych należności przeciwko poręczycielowi

wekslowemu nie tylko nie narusza art. 32 pr. weksl., ale także nie daje podstaw do

uznania, iż zachowanie wierzyciela stanowi nadużycie prawa podmiotowego

w rozumieniu art. 5 k.c.

Z tych wszystkich względów, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. uchylił wyrok Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i przekazał sprawę

temu Sądowi do ponownego rozpoznania.