II CSK 415/13

Sygn. akt II CSK 415/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 kwietnia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa R. T. i V. T.

przeciwko A.J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 kwietnia 2014 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 marca 2013 r.

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę

1 800 zł ( jeden tysiąc osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Ł., po rozpoznaniu sprawy z powództwa V. i R. małż. T.

przeciwko A. J., wyrokiem z dnia 16 lipca 2012 r. zasądził od pozwanego na rzecz

powodów solidarnie kwotę 192 150 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3 grudnia

2008 r. do dnia zapłaty za równoczesnym zwrotem przez powodów na rzecz

pozwanego i na jego koszt 465 sztuk kompletów opraw oświetleniowych typu BAL

600/230V wraz ze znajdującymi się w nich lampami.

Ustalił, że pozwany, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej,

sprowadzał z Holandii do Polski w celu sprzedaży lampy, składające się ze

statecznika BAL model EB 600SON przeznaczonego do zasilania

wysokociśnieniowej lampy wyładowczej, oprawy przeznaczonej do połączenia

lampy ze statecznikiem i zwiększenia efektywności oświetlenia oraz

wysokociśnieniowej lampy wyładowczej, będącej źródłem światła. W październiku

2005 r. zaoferował powodom kupno 1000 sztuk opraw i lamp sodowych, w tym

oprawy typu BAL 600/230V, a lampy typu GE PSL XO 600/230V, powodowie

planowali bowiem kupno nowych lamp do prowadzonych szklarni.

W dniu 20 listopada 2005 r. powód zawarł z pozwanym umowę użyczenia na

czas od dnia 20 listopada 2005 r. do 30 kwietnia 2006 r., w której pozwany

zobowiązał się dostarczyć powodom w celu prowadzenia badań eksploatacyjnych

1000 sztuk opraw oświetleniowych BAL 600/230V oraz lamp sodowych GE PSL XO

600/230V i zezwolić na ich bezpłatne używanie w prowadzonych szklarniach,

a powodowie zobowiązali się udostępnić pozwanemu przedmiot użyczenia na czas

konieczny do dokonania kontroli eksploatacyjnej. Lampy zostały zamontowane

w szklarni powodów pod nadzorem pozwanego, z tym że w ilości mniejszej od

przewidzianej w umowie. Pozwany przyjeżdżał i sprawdzał sposób ich

funkcjonowania; powód nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń. W dniu 20 grudnia 2005 r.

pozwany przedstawił powodom deklarację zgodności, w której zaświadczył, że

oprawy typu BAL 600W/230V posiadają prawo do opatrzenia znakiem CE oraz że

posiadają taki znak i spełniają wymagania dyrektywy nr 72/73/EWG określającej

obowiązki podmiotu wprowadzającego dany produkt na rynek w zakresie

nadawania znaku CE. Na etykietach dostarczonych powodom opakowań opraw ani

na samych oprawach nie było jednak znaku CE. W dniu 20 marca 2006 r. pozwany

3

dostarczył powodom deklarację zgodności, w której zapewnił, że oprawy BAL

600W/230V są zgodne z wymaganiami dyrektyw nr 73/23/EWG i nr 89/336/EWG.

Pozwany nie otrzymał jednak od holenderskiego dostawcy certyfikatów

potwierdzających zgodność produktu z normami europejskimi.

W dniu 28 marca 2006 r. powodowie kupili od pozwanego 45 opraw BAL

600/230V, spośród zamontowanych na podstawie umowy użyczenia, za cenę

15 372 zł, a w dniu 14 grudnia 2006 r. pozostałe 420 opraw BAL 600/230V oraz

lamp sodowych GE PSL XO 600/230V za cenę 176 778 zł.

Na początku października 2007 r. powodowie stwierdzili, że niektóre z opraw

przestały działać, że zbiera się w nich woda i dochodzi do zwarć. Powód

telefonicznie zawiadomił o tym pozwanego, a wobec braku reakcji z jego strony,

powodowie w dniu 18 października 2007 r. złożyli reklamację na piśmie, w którym

poinformowali pozwanego o stwierdzonych wadach i zażądali zwrotu ceny zakupu

opraw.

W dniu 27 października 2007 r., w wyniku przeglądu opraw z udziałem

pozwanego, w 465 obudowach typu BAL 600/230V stwierdzono zaleganie wody,

powodujące zniszczenie płytki zasilacza elektronicznego. Pozwany doradził

powodom, aby zgłosili wadliwość opraw bezpośrednio do dostawcy, co miało

ułatwić wyegzekwowanie roszczeń. W dniu 28 grudnia 2007 r. powodowie

zawiadomili o wadach B. L., a – ze względu na brak reakcji i bezczynność

pozwanego – w dniu 1 sierpnia 2008 r. zwrócili się do niego o zajęcie stanowiska

czy uznaje reklamację i określenie sposobu jej załatwienia. W dniu 6 października

2008 r. pozwany zaproponował naprawę opraw przez uszczelnienie silikonem, a w

piśmie z dnia 8 października 2008 r. wskazał na możliwość utworzenia otworów w

podstawach zasilaczy, przez które wycieknie woda i nie będzie zagrażać

elektronice.

Pismem z dnia 20 listopada 2008 r. powodowie wezwali pozwanego do

zapłaty kwoty 192 150 zł oraz demontażu opraw w terminie tygodniowym pod

rygorem skierowania sprawy na drogę sądową. Sporne lampy w dalszym ciągu

znajdują się w szklarni powodów, z tym że od października 2007 r. nie są używane.

Sprzedane oprawy typu BAL 600/230V mają wady konstrukcyjne

i formalnoprawne. Przyczyną wnikania wody do wnętrza obudowy lamp jest

4

wadliwa konstrukcja oprawy, niezapewniająca szczelności odpowiedniej do

deklarowanych warunków eksploatacji. Lampy tego typu nie powinny być

oferowane do użytkowania w szklarniach ze względu na brak zabezpieczenia przed

wnikaniem wody i porażeniem prądem elektrycznym. Pozwany powinien dostarczyć

powodom oprawy ze znakiem IP. Na tabliczce znamionowej opraw zakupionych

przez powodów nie umieszczono takiego znaku ani informacji o klasie ich

ochronności. Brak takiego oznaczenia oznacza klasę ochronności „O”,

a zainstalowanie lamp o takiej klasie, niewyposażonych w dodatkowe środki

ochrony przeciwpożarowej, stwarzało zagrożenie dla życia i zdrowia.

Ujawnione wady są wadami konstrukcyjnymi; ich usunięcie może nastąpić

tylko przez wprowadzenie zmian konstrukcyjnych po uprzednim określeniu

wymaganej klasy szczelności lamp. Wady istniały już w dacie wydania lamp

powodom, z tym że nie były widoczne, są bowiem wadami ukrytymi, które mogły

ujawnić się dopiero w czasie eksploatacji.

Pozwany nie posiadał dokumentów upoważniających go do wystawienia

deklaracji zgodności, tj. certyfikatów CE na statecznik, oprawę i lampę wyładowczą,

wystawionych przez notyfikowaną w UE jednostkę certyfikującą, nie dysponował

też wynikami kontroli wewnętrznej producenta ani dokumentacją zawierającą

specyfikacje techniczne wyrobu.

Sąd Okręgowy stwierdził, że powodowie, dochodząc od pozwanego kwoty

192 150 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3 grudnia 2008 r., jako podstawę

prawną żądania wskazali art. 556 i następne k.c. o rękojmi za wady, art. 415 k.c.,

art. 405 w związku z art. 410 k.c., art. 471 k.c., a ponadto powołali się na gwarancję,

jakiej miał im udzielić pozwany. W ocenie Sądu dochodzone żądanie podlega

uwzględnieniu na podstawie przepisów o rękojmi za wady, gdyż z ustaleń

poczynionych na podstawie opinii biegłego wynika, że sprzedane powodom oprawy

mają wady fizyczne, które są wadami ukrytymi i mogły ujawnić się dopiero w czasie

eksploatacji. Poza tym sprzedane oprawy nie miały oznaczeń CE i IP, a pozwany

pomimo to zapewnił, że sprzedany produkt jest zgodny z normą europejską

i spełnia warunki wynikające z obowiązujących dyrektyw, na dowód czego wystawił

deklaracje zgodności, nie dysponując dokumentami upoważniającymi do ich

wystawienia. Powodowie, żądając zwrotu zapłaconej ceny, zrealizowali wynikające

5

z art. 560 § 1 k.c. uprawnienie do odstąpienia od umowy. Zachowany został

również termin przewidziany w art. 568 k.c., powodowie bowiem zażądali zwrotu

ceny sprzedaży 420 lamp przed upływem roku od dnia ich sprzedaży, a upływ

terminu rocznego od dnia sprzedaży pozostałych 45 nie stoi na przeszkodzie

wykonaniu uprawnienia z tytułu rękojmi, ponieważ pozwany podstępnie zataił wadę

polegającą na braku właściwych oznaczeń. Skoro powodowie skutecznie odstąpili

od umowy sprzedaży, mogą żądać zwrotu ceny i odebrania przez pozwanego

przedmiotu sprzedaży (art. 494 k.c.). Podniesiony przez pozwanego zarzut braku

reklamacji samych lamp pozostaje bez znaczenia, ponieważ lampy i oprawy tworzą

całość, a złożona przez powodów reklamacja dotyczyła wszystkiego, co kupili

od pozwanego w dniach 28 marca 2006 r. i 14 grudnia 2006 r.

Wyrokiem z dnia 5 marca 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację

pozwanego, aprobując ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz ich ocenę

prawną. Zauważył nieporadność w formułowaniu żądania pozwu, polegającą na

żądaniu obniżenia ceny o 100%, podkreślił jednak, że skierowane przez powodów

żądanie zwrotu całej ceny zawiera implicite oświadczenie o odstąpieniu od umowy

sprzedaży, natomiast wzgląd na charakter przedmiotu sprzedaży, składającego się

z uzupełniających się wzajemnie elementów powiązanych funkcjonalnie, tj. lamp

i opraw, sprawia, że złożoną w dniu 18 października 2007 r. reklamację opraw

należy uznać za reklamację całego zakupionego towaru. Same lampy, jako

elementy wymienne i wolne od wad, teoretycznie mogą być zamontowane w innych

oprawach i wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem, ale pozwany nie wykazał, by

odpowiednie oprawy były dostępne na rynku. Za trafne Sąd Apelacyjny uznał

również stanowisko Sądu pierwszej instancji w kwestii dwojakiego rodzaju wad

fizycznych, obok wady konstrukcyjnej opraw wystąpiła bowiem dodatkowa wada

w postaci braku oznaczeń CE i IP, których zamieszczenie pozostaje w gestii

producenta. Brak tych oznaczeń dowodzi braku odpowiedniej jakości produktu

i daje podstawę do przyjęcia, że produkt nieoznakowany jest dotknięty wadami.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwany, powołując

się na obie podstawy określone w art. 3983

§ 1 k.p.c., wniósł o jego uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie orzeczenie co do

istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenie powództwa.

6

W ramach pierwszej podstawy wskazał na naruszenie art. 60 i art. 65 § 1 k.c. przez

błędną wykładnię pisma powodów z dnia 18 października 2007 r. i uznanie go za

odstąpienie od umowy, art. 560 § 1 k.c. przez przyjęcie, że powodowie mogli

odstąpić od umowy przed upływem rozsądnego terminu na wymianę towaru na

wolny od wad lub jego naprawę, art. 560 § 2 k.c. przez jego zastosowanie, pomimo

że powodowie nie odstąpili od umowy, art. 568 § 1 k.c. przez przyjęcie, że

uprawnienie z rękojmi nie wygasło, art. 568 § 1 w związku z art. 348 i art. 351 k.c.

przez przyjęcie, że w sytuacji, w której towar został wydany przed zawarciem

umowy sprzedaży, uprawnienia z rękojmi wygasają po upływie roku od dnia

sprzedaży, a nie od dnia wydania towaru, art. 568 § 2 k.c. przez przyjęcie, że

pozwany podstępnie zataił wady towaru, i art. 565 k.c. przez jego zastosowanie do

lamp, które nie były dotknięte wadami i mogły być bez szkody dla powodów

odłączone od wadliwych opraw. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej podniósł

natomiast zarzut obrazy art. 321 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez przyjęcie

za podstawę faktyczną wyroku braku odpowiednich oznaczeń towaru, pomimo że

powodowie powoływali się w pozwie tylko na wadę konstrukcyjną polegającą na

nieszczelności opraw, oraz przez przyjęcie, że powodowie domagali się zwrotu

ceny, podczas gdy domagali się jej obniżenia, art. 227 w związku z art. 217 § 2

k.p.c. w brzmieniu sprzed dnia 3 maja 2012 r. oraz w związku z art. 286 k.p.c. przez

nieuwzględnienie wniosków o przeprowadzenie dowodów: z dokumentów

i informacji wskazanych w piśmie z dnia 2 marca 2011 r., z zeznań świadka M. O.

zgłoszonego w piśmie z dnia 20 kwietnia 2012 r. oraz z opinii innego biegłego z

dziedziny urządzeń elektrycznych zgłoszonego w piśmie z dnia 10 listopada 2010

r., i art. 227 w związku z art. 229 i art. 391 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że niesporna

między stronami okoliczność dostępności na rynku innych opraw, do których można

zamontować niewadliwe lampy, wymagała udowodnienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przystępując do rozważenia zarzutów wypełniających podstawę kasacyjną

określoną w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. trzeba stwierdzić, że skarżący nie przytoczył

argumentów, które mogłyby świadczyć o naruszeniu art. 321 § 1 w związku z art.

391 § 1 k.p.c.

7

Oddalając apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny nie

wyrokował co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani nie zasądzał ponad

żądanie, powodowie bowiem domagali się zasądzenia kwoty 192 150 zł

z ustawowymi odsetkami od dnia 3 grudnia 2008 r. i tylko w takim zakresie ich

żądanie zostało przez Sąd pierwszej instancji uwzględnione. Okoliczność, że

w pozwie powoływali się na wadę fizyczną, polegającą na nieszczelności opraw,

a dopiero w toku postępowania biegły w swojej opinii dodatkowo wskazał na brak

oznaczeń CE i IP, którą to okoliczność Sądy orzekające brały również pod rozwagę,

nie świadczy o naruszeniu art. 321 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. W takiej

sytuacji nie można bowiem przyjmować, że wyrok został oparty na podstawie

faktycznej niepowołanej przez powodów.

Warto przypomnieć, że powód nie ma obowiązku wskazania w pozwie

podstawy prawnej dochodzonego żądania (da mihi factum dabo tibi ius), wobec

czego sąd może je uwzględnić także na innej podstawie prawnej niż wskazana

przez powoda, jeżeli nie wykracza poza ramy przytoczonych okoliczności

faktycznych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I CKN 252/98,

OSNC 1999, nr 9, poz. 152, z dnia 28 lutego 2002 r., III CKN 182/01, nie publ.,

z dnia 24 maja 2007 r., V CSK 25/07, OSNC-ZD 2008, nr B, poz. 32 i z dnia

1 kwietnia 2011 r., III CSK 220/10, nie publ.).

Zarzut, że powodowie domagali się obniżenia ceny, a nie jej zwrotu został

podniesiony jako argument mający świadczyć o naruszeniu art. 60 i art. 65 § 1 k.c.

przez dokonanie błędnej wykładni złożonego oświadczenia woli i w związku z tym

podlega rozważeniu w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c.

Nie może również odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 227

w związku z art. 217 § 2 i art. 286 k.p.c. przez nieuwzględnienie wniosków

o przeprowadzenie dowodów zgłoszonych w pismach z dnia 10 listopada 2010 r.

(k. 281 – 292), z dnia 2 marca 2011 r. (k. 396 – 397) i z dnia 20 kwietnia 2011 r.

(k. 666 – 667). Zarzut taki został przez skarżącego podniesiony w apelacji

od wyroku Sądu pierwszej instancji i Sąd Apelacyjny poddał go szczegółowej

ocenie. Przyjmując, że fakty, które miały być przedmiotem zawnioskowanych

dowodów nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd Apelacyjny

8

nie dopuścił się obrazy przepisów art. 227 w związku z art. 217 § 2 k.p.c. Zgłoszone

wnioski dowodowe dotyczyły kwestii związanych z procedurą umieszczania na

wyrobach oznakowania CE przez producenta lub jego upoważnionego

przedstawiciela, prowadzącego działalność na terenie Unii Europejskiej, i miały

zmierzać do wykazania, że istnienie bądź nieistnienie takiego oznaczenia na

produkcie może być oceniane jedynie jako niedopełnienie obowiązku

administracyjnego, a nie jako potwierdzenie jakości i cech produktu. Dociekanie,

czy chiński producent i jego holenderski przedstawiciel należycie wywiązali się

z ciążących na nich obowiązków z zakresu kontroli produktów wprowadzanych do

obrotu oraz oceny ich zgodności z zasadniczymi i szczegółowymi wymaganiami

dotyczącymi wyrobów, wykracza poza ramy stosunku prawnego łączącego strony.

Kwestie te mogłyby mieć znaczenie w stosunkach między skarżącym a jego

holenderskim dostawcą, nie ma natomiast podstaw do ich wyjaśniania w sprawie

toczącej się między stronami umowy sprzedaży o roszczenia z tytułu rękojmi za

wady rzeczy sprzedanej.

Pozbawiony racji jest też zarzut naruszenia art. 227 w związku z art. 229 i art.

391 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że „…nie mająca znaczenia dla rozstrzygnięcia

sprawy i niesporna między stronami…” dostępność na rynku opraw, do których

można by zamontować niewadliwe lampy, wymagała udowodnienia.

Tak skonstruowany zarzut jest wynikiem założenia, że wspomniana okoliczność

była między stronami niesporna oraz że nie ma ona żadnego znaczenia dla

rozstrzygnięcia. Skarżący istotnie podnosił, że powodowie powinni wykorzystać

nabyte od niego lampy, ponieważ można dokupić do nich odpowiednie oprawy.

Okoliczność tę podnosi także w skardze kasacyjnej, uzasadniając zarzut

naruszenia art. 565 k.c., który będzie przedmiotem dalszych rozważań. Uszło

jednak uwagi skarżącego, że powód w swoich zeznaniach ograniczył się do

stwierdzenia: „…te lampy sodowe można włączyć do innej oprawy…” (k. 681),

co nie jest równoznaczne z potwierdzeniem dostępności na rynku odpowiednich

opraw.

Przechodząc do rozważenia podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983

§ 1

pkt 1 k.p.c., w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia art. 60

i art. 65 § 1 k.c. przez dokonanie błędnej wykładni oświadczenia woli powodów

9

wyrażonego w piśmie z dnia 18 października 2007 r. przez uznanie złożonego

oświadczenia za odstąpienie od umowy. Wspierając ten zarzut skarżący odwołał

się do reguł tłumaczenia oświadczeń woli, przyjmowanych w orzecznictwie

i w doktrynie, jednak nie wywiódł z nich trafnych wniosków.

Odstąpienie od umowy sprzedaży rzeczy ruchomej, jako uprawnienie

przysługujące kupującemu z tytułu rękojmi za wady, jest jednostronną czynnością

prawną, powodującą przejście własności tej rzeczy z powrotem na zbywcę (art. 560

§ 1 i 2 k.c.; zob. też uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

27 lutego 2003 r., III CZP 80/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 141 i z dnia 5 lutego

2004 r., III CZP 96/03, OSNC 2004, nr 6, poz. 88). Dla dokonania właściwej

kwalifikacji czynności prawnej miarodajny jest prawnie wiążący sens złożonego

oświadczenia woli, a nie jego dosłowne powtórzenie. Dlatego też – jak trafnie

zauważył skarżący – treść oświadczenia woli powodów wyrażonego w ich piśmie

z dnia 18 października 2003 r. wymagała ustalenia w drodze wykładni według reguł

interpretacyjnych określonych w art. 65 k.c.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, sens oświadczeń woli ujętych

w formie pisemnej, czyli wyrażonych w dokumencie, ustala się, przyjmując za

podstawę przede wszystkim tekst dokumentu, a w procesie jego interpretacji

podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym. Wykładni

poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w tym

związków treściowych występujących między zawartymi w tekście postanowieniami.

Uwzględnieniu podlegają również okoliczności, w jakich oświadczenie woli zostało

złożone oraz jego cel wskazany w tekście lub zrekonstruowany na podstawie

zawartych w nim postanowień (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995, nr 12, poz.

168 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97,

OSNC 1998, nr 5, poz. 81, z dnia 3 września 1998 r., I CKN 815/97, OSNC 1999,

nr 2, poz. 38, z dnia 20 maja 2004 r., II CK 354/03, OSNC 2005, nr 5, poz. 91

i z dnia 4 października 2006 r., II CSK 117/06, nie publ.).

W piśmie z dnia 18 października 2007 r. powodowie szczegółowo opisali

ujawnione wady opraw BAL 600/230/V, stwierdzili, że lampy nie nadają się do

wykorzystania w szklarni, że sprzedany towar jest niezgodny z umową, ponieważ

10

nie ma właściwości, o istnieniu których zapewniał pozwany oraz że wnoszą o zwrot

zapłaconej ceny zakupu (k. 22 – 23). Treść tego pisma nie pozostawia wątpliwości

co do tego, że intencją powodów było odstąpienie od umowy, następstwem

odstąpienia od umowy na podstawie art. 560 § 2 w związku z art. 494 k.c. jest

bowiem jej rozwiązanie ze skutkiem ex tunc oraz obowiązek zwrotu świadczeń.

Skierowane do sprzedawcy żądanie zwrotu zapłaconej ceny zawiera więc implicite

oświadczenie o odstąpieniu od umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

7 października 2007 r., IV CK 31/02, nie publ.).

Nie przekonuje przytoczona w skardze kasacyjnej argumentacja, mająca

przemawiać za odmienną interpretacją oświadczenia woli powodów, skarżący

bowiem – wbrew regułom wykładni – przywiązuje wagę do dosłownych

sformułowań tekstu, a późniejsze starania podejmowane przez powodów

interpretuje w sposób odpowiadający koncepcji jego obrony w procesie. Pomija fakt,

że sam doradzał powodom zawiadomienie o wadach holenderskiego dostawcy, co

miało ułatwić wyegzekwowanie roszczeń. To, że powodowie dążyli do jak

najszybszego „…załatwienia sprawy…” i podejmowali dalsze starania w celu

pozyskania pełnowartościowego produktu nie niweczyło skutków złożonego

oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy. Skarżący starał się uwolnić

od odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady, kierując powodów do swojego

partnera handlowego mającego siedzibę w Holandii i oczekując na jego reakcję.

W skardze kasacyjnej natomiast interpretuje zrozumiałe i w pełni usprawiedliwione

starania powodów jako przejaw woli sprzeciwiającej się odstąpieniu od umowy

sprzedaży. Wykładni takiej nie można zaaprobować.

Oceny tej nie zmienia fakt, że w pismach składanych w toku procesu

powodowie formułowali swoje żądanie jako żądanie obniżenia ceny o 100%.

Trzeba zgodzić się z wywodami autora skargi kasacyjnej, że taka redakcja nie

może być uznana za precyzyjną, niemniej żądanie obniżenia ceny o 100%

sprowadza się w istocie do żądania jej zwrotu.

Konkludując ten wątek rozważań, trzeba stwierdzić, że Sąd Apelacyjny

trafnie zinterpretował oświadczenie woli powodów wyrażone w piśmie z dnia

18 października 2007 r. i w niczym nie naruszył przepisów art. 60 i art. 65 k.c.

11

Pozbawiony racji jest tym samym zarzut obrazy art. 560 § 2 k.c. przez jego

zastosowanie, pomimo że powodowie nie odstąpili od umowy sprzedaży.

Skarżący nie ma również racji, zarzucając Sądowi Apelacyjnemu naruszenie

art. 560 § 1 k.c. przez przyjęcie, że powodowie mogli odstąpić od umowy przed

upływem rozsądnego terminu na wymianę towaru na wolny od wad lub jego

naprawę. Z powołanego przepisu istotnie wynika, że sprzedawca ma prawo

uniemożliwić kupującemu realizację jego uprawnienia do odstąpienia od umowy.

Może tego dokonać przez niezwłoczną wymianę rzeczy wadliwej na niewadliwą

albo przez niezwłoczne usunięcie wad rzeczy sprzedanej, nie może jednak

wykonywać tych uprawnień w sposób całkowicie dowolny. Jeżeli naprawa nie jest

możliwa, sprzedawca powinien niezwłocznie wymienić rzecz wadliwą na wolną od

wad (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 r., II CKN 921/98, nie

publ.). Jeżeli z kolei proponowany przez sprzedawcę sposób usunięcia wady

fizycznej nie jest właściwy, kupujący, nie wyrażając zgody na taki sposób naprawy,

zachowuje prawo do odstąpienia od umowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

7 stycznia 2009 r., II CSK 399/08, M. Prawn. 2009, nr 3, s. 117). Nie jest też

wystarczające samo oświadczenie przez sprzedawcę gotowości wymiany rzeczy

wadliwej na wolną od wad, gdyby następnie nie została ona zrealizowana

z przyczyn nieleżących po stronie kupującego.

Zarzut naruszenia art. 560 § 1 k.c. został podniesiony w oderwaniu od

przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych, z których

wynika, że ujawnione wady są wadami nienaprawialnymi. Ich usunięcie jest

możliwe wyłącznie przez wprowadzenie zmian konstrukcyjnych, po uprzednim

określeniu wymaganej klasy szczelności lamp. Proponowana przez skarżącego

naprawa, mająca polegać na uszczelnieniu opraw silikonem lub utworzeniu w nich

otworów, przez które mogłaby wyciekać zbierająca się woda, została zasadnie

odrzucona, jako nieprofesjonalna i stwarzająca zagrożenie dla życia i zdrowia

użytkowników. Skarżący nie wyraził natomiast gotowości niezwłocznej wymiany

sprzedanego sprzętu na wolny od wad. Wręcz przeciwnie, nie zareagował na

telefoniczną informację o ujawnieniu wad, co skłoniło powodów do wysłania pisma

z dnia 18 października 2007 r. Także w dalszych kontaktach z powodami skarżący

nie wyrażał gotowości wymiany sprzętu na wolny od wad, odsyłał ich do swojego

12

dostawcy i proponował naprawę zagrażającą bezpieczeństwu dla życia i zdrowia

użytkowników. W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje odwoływanie się w skardze

kasacyjnej do wykładni takich pojęć, jak: „niezwłoczne usunięcie wady

w rozumieniu art. 560 § 1 k.c.”, uczynienie zadość obowiązkom wynikającym

z gwarancji we „właściwym czasie” w rozumieniu art. 579 k.c. czy zwłoka

sprzedawcy w wymianie rzeczy na wolne od wad, dokonanej w wyrokach Sądu

Najwyższego z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 564/99 (OSP 2002, nr 11, poz.

144), z dnia 20 maja 2003 r., III CKN 1200/00 (nie publ.) i z dnia 15 czerwca 2005 r.,

IV CK 786/04 (OSP 2006, nr 10, poz. 112). Uszło przy tym uwagi skarżącego,

że wyrok z dnia 20 maja 2003 r., III CKN 1200/00, zapadł przed wejściem w życie

ustawy z dnia 23 sierpnia 1996 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 114,

poz. 542), którą dokonano zasadniczej zmiany art. 579 k.c.

Zarzut naruszenia art. 568 § 1 w związku z art. 348 i art. 351 k.c. przez

przyjęcie, że w sytuacji, gdy towar został wydany przed zawarciem umowy

sprzedaży, okres rękojmi, o którym mowa w art. 568 § 1 k.c., wygasa po upływie

roku od dnia sprzedaży, a nie od dnia wydania towaru, jest nieuzasadniony. Już

z samej tylko lokaty przepisów art. 556 – 576 k.c. w tytule XI księgi trzeciej kodeksu

cywilnego poświęconym umowie sprzedaży wynika, że instytucja rękojmi za wady

jest ściśle związana z tą umową. Jest ona zbiorem dodatkowych uprawnień

kupującego, zmierzających do wyrównania jego pozycji w umowie wzajemnej,

zgodnie z którą w zamian za uiszczoną cenę powinien otrzymać od sprzedawcy

świadczenie ekwiwalentne w postaci rzeczy niewadliwej i odpowiadającej umowie.

Przesłanką odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady jest zawarcie

umowy sprzedaży oraz wydanie i odebranie rzeczy przez kupującego.

Przewidziany w art. 568 § 1 k.c. termin do dochodzenia uprawnień, liczony „…od

dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana…”, nie może więc rozpocząć biegu

przed zawarciem umowy sprzedaży. Jeżeli sprzedaż dotyczyła rzeczy znajdującej

się – na podstawie innej umowy – w posiadaniu kupującego, termin ten rozpoczyna

bieg z chwilą zawarcia umowy sprzedaży. W niniejszej sprawie skarżący wydał

powodom sprzęt oświetleniowy na podstawie umowy użyczenia, a dopiero później

strony zawarły umowę jego sprzedaży. W tej sytuacji termin, o którym mowa w art.

568 § 1 k.c., należało liczyć od dnia zawarcia umowy sprzedaży. Pozbawiony racji

13

jest tym samym zarzut obrazy art. 568 § 1 k.c. przez przyjęcie, że roszczenie

powodów z tytułu rękojmi nie wygasło przed wniesieniem pozwu.

Sąd Apelacyjny nie naruszył również art. 568 § 2 k.c. przyjmując, że

w odniesieniu do 45 sztuk lamp sprzedanych w dniu 28 marca 2006 r. za cenę

15 372 zł powodowie, pomimo upływu rocznego terminu, mogli realizować

uprawnienia z tytułu rękojmi, ponieważ skarżący podstępnie zataił wadę,

polegającą na braku oznaczeń CE i deklaracji zgodności. Nie chodziło przy tym

o sposób wypełnienia przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela

obowiązków, o których mowa w art. 8 w związku z art. 5 pkt 3, 5 i 10 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności (jedn. tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 204,

poz. 2087 ze zm., a obecnie: Dz.U. z 2010 r. Nr 138, poz. 935 ze zm.), ani o rodzaj

i charakter czynności podejmowanych przez te podmioty, lecz – jak stwierdził Sąd

Apelacyjny – o zatajenie braku oznaczeń CE i IP symbolizujących bezpieczeństwo

dostarczonego sprzętu i równoczesne zapewnienie powodów, że jest on zgodny

z zasadniczymi wymaganiami określonymi w obowiązujących przepisach.

Na zakwalifikowanie zachowania sprzedawcy jako podstępnego pozwala

sam fakt, że wiedząc o istnieniu wady, nie poinformował o niej pozostającego

w nieświadomości kupującego. W niniejszej sprawie dopiero powołany przez Sąd

pierwszej instancji biegły wskazał na potrzebę umieszczania na sprzęcie

elektrycznym oznaczenia IP oraz bliżej wyjaśnił procedurę związaną

z umieszczaniem oznaczenia CE i znaczenie obu oznaczeń. Uprawnione było

zatem przyjęcie, że powodowie zawierzyli zapewnieniem skarżącego

o prawidłowości wystawionej przezeń deklaracji zgodności.

Nie może też odnieść skutku zarzut naruszenia art. 565 k.c. przez jego

zastosowanie do lamp, które nie miały wad, mogły być odłączone od wadliwych

opraw i wykorzystane przez powodów przy użyciu innych opraw dostępnych na

rynku.

Zgodnie z art. 565 k.c., jeżeli spośród rzeczy sprzedanych tylko niektóre są

wadliwe i dają się odłączyć od rzeczy wolnych od wad, bez szkody dla stron obu,

uprawnienie kupującego do odstąpienia od umowy ogranicza się do rzeczy

wadliwych. Przepis ten dotyczy sytuacji, w których przedmiotem sprzedaży jest

zbiór rzeczy jednorodzajowych lub rzeczy różnego rodzaju. Częściowe odstąpienie

14

od umowy jest wyłączone, gdyby w jego wypadku poniósł szkodę bądź kupujący,

bądź sprzedawca. Niebezpieczeństwo takiej szkody powstaje przy sprzedaży

zbioru rzeczy, jeżeli wymiana rzeczy będących jego składnikami byłaby bardzo

utrudniona, w szczególności połączona z wysokimi kosztami demontażu, ponownej

instalacji i związaną z tym stratą czasu.

Powodowie, jak wynika z poczynionych ustaleń, kupili sprzęt oświetleniowy,

który składał się ze statecznika służącego do zasilania wysokociśnieniowej lampy

wyładowczej, oprawy służącej do połączenia lampy ze statecznikiem i zwiększenia

efektywności oświetlenia oraz wysokociśnieniowej lampy wyładowczej, będącej

źródłem światła. Wszystkie te elementy stanowiące pewną całość, powiązaną

funkcjonalnie i nie inaczej traktowaną przez skarżącego, który w ofercie cenowej

określił cenę jednostkową dla całego kompletu (k. 14). Nie podjął przy tym nawet

próby wykazania, że odpowiednie oprawy są rzeczywiście łatwo dostępne na

lokalnym rynku oraz że czynności związane z demontażem wadliwych opraw,

zakupem i instalacją nowych nie byłyby połączone z nadmiernymi staraniami, stratą

czasu i niewspółmiernie wysokimi kosztami.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw i orzekł

o kosztach postępowania kasacyjnego na zasadzie art. 98 § 1 i art. 99 w związku

z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c. oraz w związku z § 6 pkt 6 i § 12 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego

z urzędu (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 490).