II PK 282/13

Sygn. akt II PK 282/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 września 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa A. Z.

przeciwko Prokuratorowi Apelacyjnemu w […], Prokuraturze Rejonowej […] o

przywrócenie do świadczenia czynności aplikanckich,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 30 września 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w […]

z dnia 28 czerwca 2013 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od powoda A. Z. na rzecz pozwanej Prokuratury

Rejonowej 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z 28 czerwca 2013 r. oddalił apelację powoda A. Z.

od wyroku Sądu Rejonowego z 11 lipca 2012 r., oddającego powództwo o

przywrócenie do świadczenia czynności aplikanckich (pozaetatowej aplikacji

prokuratorskiej) skierowane do Prokuratury Rejonowej […] oraz umarzającego

postępowanie w odniesieniu do Prokuratora Prokuratury Rejonowej […] i

odrzucającego powództwo w stosunku do Prokuratora Apelacyjnego. Ustalono, że

Prokurator Apelacyjny w […] zezwolił powodowi na odbywanie aplikacji

pozaetatowej w Prokuraturze Rejonowej […] w okresie od 1 października 2001 r. do

30 września 2004 r. – na podstawie art. 94a w związku z art. 90 ustawy z 20

czerwca 1985 r. o prokuraturze. Później Prokurator ten cofnął powodowi od 1

sierpnia 2003 r. zezwolenie na dalsze odbywanie aplikacji w trybie art. 94b ustawy

o prokuraturze. Cofnięcie zezwolenia spowodowane było postępowaniem karnym,

w którym wskazywano na popełnienie przez powoda czynów z art. 286 § 1 k.k.

Ostatecznie Sąd Rejonowy wyrokiem z 17 sierpnia 2011 r. uniewinnił powoda. W

aspekcie powrotu do aplikacji powód pierwotnie wszczął postępowanie na drodze

administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z 4 marca 2005

r. odrzucił jego skargę na cofnięcie zezwolenia i w uzasadnieniu stwierdził między

innymi, że „aplikanta-w ramach aplikacji - wiąże z osobą sprawującą nadzór nad jej

odbywaniem szczególnego rodzaju stosunek zobowiązaniowy o charakterze

zbliżonym do stosunku pracy …”. Odpis tego postanowienia powód otrzymał 24

marca 2005 r. Sąd Rejonowy uznał, że sprawa ma charakter administracyjny

(postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 10 czerwca 2008 r., P 15/06),

jednakże należało ją rozpoznać, gdyż sądy administracyjne nie uznały się właściwe

do jej rozpoznania (art. 464 § 1 k.p.c.). Powództwo nie mogło zostać uwzględnione,

gdyż żądanie cofnięcia zezwolenia na odbywanie aplikacji i związane z nim

roszczenia o przywrócenie do świadczenia czynności aplikanta pozaetatowego

prokuratorskiego nie mają oparcia w prawie. Stosunek aplikacji pozaetatowej

prokuratorskiej nie był stosunkiem regulowanym przez prawo pracy (nawet przez

analogię). Brak jest elementu wynagrodzenia za pracę. Ustawodawca świadomie

nie przewidział możliwości orzekania o przywróceniu do świadczenia czynności

aplikanta prokuratorskiego na aplikacji pozaetatowej. Jeżeliby nawet zastosować

przepisy prawa pracy, to pozew był spóźniony ze względu na termin 14 dni z

3

art. 264 k.p. Powód otrzymał decyzję Prokuratora Apelacyjnego 30 lipca 2003 r.,

pozew zaś złożył 24 lutego 2006 r. Jednakże już 24 marca 2005 r. zapoznał się ze

stanowiskiem Sądu Administracyjnego, który wskazał, że droga sądowa jest

właściwa w niniejszej sprawie. Ponadto ustawodawca nie przewidział możliwości

kontynuowania aplikacji wedle starych przepisów po wejściu w życie nowej

organizacji aplikacji – na podstawie ustaw z 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum

Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury i z 23 stycznia 2009 r. o

Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Te nowe regulacje nie mają styczności

i analogii z aplikacją według poprzedniej ustawy o prokuraturze z 1985 r., stąd

niemożliwe jest kontynuowanie przerwanej z jakichś powodów aplikacji na

podstawie tej ustawy. Z tych przyczyn powództwo zostało oddalone. Brak zdolności

sądowej Prokuratora Apelacyjnego prowadził do odrzucenia pozwu w odniesieniu

do tego pozwanego (art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.), natomiast umorzono postępowanie w

odniesieniu do pozwanego Prokuratora Rejonowego Prokuratury Rejonowej […]

wobec cofnięcia żądania. W apelacji powód żądał zmiany wyroku przez

uwzględnienie powództwa w całości i przywrócenie do świadczenia czynności

aplikanckich w Prokuraturze Rejonowej […] i w Prokuraturze Apelacyjnej w […] na

poprzednich warunkach. Sąd Okręgowy w uzasadnieniu oddalenia apelacji wskazał,

że podziela ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu Rejonowego. Ostatecznie

sprecyzowane powództwo było kierowane przeciwko Prokuratorowi Apelacyjnemu,

Prokuratorowi Rejonowemu Prokuratury Rejonowej […] oraz Prokuraturze

Rejonowej […]. Prokuratura Apelacyjna nie była pozwana (wezwana) w sprawie.

Apelacją zaskarżono jedynie rozstrzygnięcie w części dotyczącej Prokuratury

Rejonowej. Co do Prokuratora Apelacyjnego to pracodawcą dla prokuratora

(aplikanta prokuratorskiego) jest prokuratura, a nie prokurator, czyli organ kierujący

jednostką. Z tej przyczyny pozew przeciwko Prokuratorowi Prokuratury Apelacyjnej

podlegał odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Powoda nie łączył z

pozwaną prokuraturą stosunek pracy. Odbywał on jedynie aplikację na podstawie

zgody udzielonej przez Prokuratora Apelacyjnego. Do tego stosunku prawnego nie

można stosować per analogiam przepisów prawa pracy, ze względu na brak

elementów stosunku pracy (art. 22 k.p.). Brak wynagrodzenia jest wystarczającą i

zupełną przesłanką do zakwestionowania poglądu skarżącego. W okolicznościach

4

sprawy mamy do czynienia ze szczególną formą wolontariatu (stosunku

szkoleniowego sui generis). Nie był zasadny zarzut skarżącego związania

uprzednim poglądem Sądu Okręgowego, wyrażonym w postanowieniu z 18 grudnia

2007 r., jako że dotyczyło kwestii zawieszenia postępowania. Nie miał racji Sąd

pierwszej instancji, że sądy administracyjne nie uznały się za właściwe do

rozpoznania odwołania skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny

postanowieniem z 7 listopada 2008 r. uchylił postanowienie o odrzuceniu skargi

powoda na cofnięcie zezwolenia na dalsze odbywanie aplikacji. Wojewódzki Sąd

Administracyjny wyrokiem z 8 lipca 2010 r. oddalił jego skargę na decyzję

Prokuratora Generalnego z podkreśleniem (i nie odwołując się do merytorycznej

oceny przesłanki „nieskazitelności”), iż ówczesny art. 96 ustawy o prokuraturze nie

miał zastosowania do aplikanta prokuratorskiego pozaetatowego, albowiem odnosił

się wyłącznie do aplikantów etatowych, których łączył z prokuraturą stosunek pracy.

Sąd Rejonowy rozpoznał sprawę, z uwagi na fakt, iż wedle koncepcji powoda,

stosunek prawny łączący go z jednostką prokuratury uzasadniał zastosowanie

przepisów prawa pracy i przywrócenie do pracy. Zdaniem Sądu Okręgowego,

dopuszczenie możliwości odwołania się skarżącego od czynności cofającej mu

prawo do kontynuowania aplikacji, zrealizowało w sposób zupełny tok kontroli

instancyjnej. W razie oceny odmiennej od Prokuratora Apelacyjnego, organy

wyższego rzędu i Sąd Administracyjny, były uprawnione do jej zmiany. Wytoczenie

zatem przed Sąd Pracy pozwu o przywrócenie do świadczenia czynności

aplikacyjnych jest próbą obejścia niekorzystnych rozstrzygnięć organów i sądów

administracyjnych i nie zasługuje na akceptację. Nie zmienia to zasadniczej oceny

materialnej, że stron nie łączył stosunek pracy i niedopuszczalne jest stosowanie

per analogiam przepisów prawa pracy. Nie został zatem naruszony art. 477 k.p.c.

przez zaniechanie wezwania do udziału sprawie Prokuratury Apelacyjnej w

Warszawie, gdyż konstrukcja tego wezwania nie jest oparta na automatyźmie.

Powód kwestionował też taką konieczność. Ze względu na negatywną ocenę

żądania wezwanie Prokuratury Apelacyjnej nie miałoby wpływu na wynik procesu

(również ten podmiot nie był pracodawcą powoda). Z tej przyczyny zarzut

naruszenia art. 225 k.p.c. nie był zasadny. Skoro powodowi nie przysługiwało

5

prawo odwołania się do Sądu, to nie miały zastosowania przepisy dopuszczające

taką możliwość (art. 264 i 265 k.p.).

W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie prawa materialnego i

procesowego. I. W zakresie pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c.) zarzuty dotyczyły naruszenia: 1) art. 22 § 1 k.p. przez błędną wykładnię i

niezastosowanie w związku z art. 76 k.p. w związku z art. 5 k.p. przez jego

niezastosowanie, polegające na mylnym przyjęciu, iż powoda nie łączył z pozwaną

jednostką prokuratury stosunek pracy, gdy poprzez wydanie powodowi zezwolenia

na odbywanie pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej pismem z 23 lipca 2001 r.

przez Prokuratora Apelacyjnego został nawiązany pozaumowny stosunek pracy z

wszelkimi cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy z mianowania, co w

konsekwencji skutkowało niezastosowaniem dla stosunku prawnego aplikacji

prokuratorskiej przepisów prawa pracy; 2) art. 8 k.p. przez niezastosowanie,

polegające na nieprzyjęciu tego, iż niesłusznym i stanowiącym nadużycie prawa do

rozwiązania z powodem stosunku prawnego aplikacji było cofnięcie zezwolenia na

dalsze odbywanie pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej pismem z 30 lipca 2003 r.

ze skutkiem na 1 sierpnia 2003 r., w sytuacji gdy powoda prawomocnie

uniewinniono od stawianych mu zarzutów, co w konsekwencji skutkowało wyjściem

poza zasady współżycia społecznego w momencie uniemożliwienia powodowi

dokończenia odbywania pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej poprzez

przywrócenie do świadczenia czynności aplikanckich na poprzednich warunkach; 3)

art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie, polegające na dokonaniu nieprawidłowej wykładni oświadczenia woli

zawartego w akcie zezwalającym na odbywanie pozaetatowej aplikacji

prokuratorskiej pismem z 23 lipca 2001 r., jak i w akcie uzewnętrznienia woli

przystąpienia do jej odbywania przez powoda we wrześniu 2001 r., rozumianym

jako nawiązanie szczególnego rodzaju wolontariatu (stosunku szkoleniowego sui

generis) podczas, gdy dokonanie prawidłowej wykładni przedmiotowych

oświadczeń powoda i pozwanej jednostki prokuratury prowadzi do wniosku o

zgodnym zamiarze i woli stron, których celem było nawiązanie pozaumownego

stosunku pracy z wszelkimi cechami charakterystycznymi dla stosunku pracy z

mianowania; 4) art. 265 § 1 i § 2 k.p. w związku z art. 264 k.p. przez

6

niezastosowanie w związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 76 k.p. w związku z

art. 5 k.p. przez błędną wykładnię i niezastosowanie, polegające na mylnym

przyjęciu, iż powód nie wykazał, aby uchybienie terminowi do wniesienia odwołania

na cofnięcie powodowi zezwolenia na dalsze odbywanie pozaetatowej aplikacji z 30

lipca 2003 r. nastąpiło bez jego winy, podczas gdy powód uprawdopodobnił

okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu w postaci wskazania w pozwie z

24 lutego 2006 r. okoliczności powzięcia konkretnej i jednoznacznej wiadomości

dopiero na rozprawie kasacyjnej 17 lutego 2006 r. przed Naczelnym Sądem

Administracyjnym w sprawie o uznaniu przez Sąd Okręgowy 9 sierpnia 2005 r.

właściwości sądu pracy w sprawie z powództwa innego pozaetatowego aplikanta

radcowskiego; 5) art. 59 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 76 k.p. w

związku z art. 5 k.p. w związku z art. 70 ust. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o

Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (…) w związku z art. 8 ustawy z 29

marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów

Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw przez niezastosowanie,

polegające na nieprzyjęciu, iż powodowi przysługuje roszczenie o przywrócenie do

pracy na poprzednich warunkach; 6) art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p. w

związku z art. 76 k.p. w związku z art. 5 k.p. w związku z art. 70 ust. 3 ustawy z 23

stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w związku z art. 8

ustawy z 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr

Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw przez

niezastosowanie, polegające na nieprzyjęciu, iż powodowi przysługuje roszczenie o

przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach; 7) art. 56 § 1 k.p. w związku z

art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 76 k.p. w związku z art. 5 k.p. w związku z art. 70

ust. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w

związku z art. 8 ustawy z 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum

Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw

przez niezastosowanie, polegające na nieprzyjęciu, iż powodowi przysługuje

roszczenie o przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach; 8) art. 45 § 2 k.p.

oraz art. 56 § 2 k.p. przez niezastosowanie w związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z

art. 76 k.p. w związku z art. 5 k.p. w związku z art. 70 ust. 3 ustawy z 23 stycznia

2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w związku z art. 8 ustawy z

7

29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów

Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw przez niezastosowanie,

polegające na przyjęciu o niemożliwości przywrócenia powoda do świadczenia

czynności aplikanckich na poprzednich warunkach na zasadach przewidzianych w

ustawie z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze w brzmieniu nadanym także przez

wskazaną ustawę z 29 marca 2007 r. w sytuacji, gdy do osób będących w chwili

wejścia w życie, tj. 1 stycznia 2008 r. powyższej ustawy aplikantami powszechnych

jednostek organizacyjnych prokuratury stosuje się przepisy dotychczasowe, jakimi

były przepisy ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze w brzmieniu nadanym,

przez ustawę z 29 marca 2007 r., a nie jedynie przepisy ustawy z 1 lipca 2005 r. o

Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury; 9) art. 70

ust. 3 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury

przez błędną wykładnię i niezastosowanie, a polegające na błędnym przyjęciu, iż

aplikacja prokuratorska w powszechnych jednostkach prokuratury rozpoczęta przed

1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin prokuratorski odbywa się jedynie na

podstawie przepisów ustawy z 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr

Sądów Powszechnych i Prokuratury, podczas gdy taka aplikacja rozpoczęta w

2001 r. odbywa się na podstawie przepisów ustawy z 20 czerwca 1985 r. o

prokuraturze w brzmieniu nadanym także przez ustawę z 29 marca 2007 r. o

zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i

Prokuratury oraz niektórych innych ustaw; 10) art. 8 ustawy z 29 marca 2007 r. o

zmianie ustawy o Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i

Prokuratury oraz niektórych innych ustaw przez jego niezastosowanie, a polegające

na nieprzyjęciu, iż do osób będących w chwili wejścia w życie tej ustawy – 1

stycznia 2008 r. – aplikantami powszechnych jednostek organizacyjnych

prokuratury stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli ustawy z 20 czerwca 1985 r.

o prokuraturze w brzmieniu nadanym także przez wskazaną ustawę z 29 marca

2007 r., a nie jedynie przepisy ustawy z 1 lipca 2005 r. o Krajowym Centrum

Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury; 11) art. 30 § 5 k.p. w związku

z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 76 k.p. w związku z art. 5 k.p. przez błędną

wykładnię i niezastosowanie, polegające na mylnym przyjęciu, iż sąd

administracyjny pouczył powoda o przysługującym pracownikowi prawie odwołania

8

się do sądu pracy w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w

sprawie ze skargi powoda na cofnięcie zgody na odbywanie aplikacji (sygn.

SA …/03) odrzucającego skargę na tego rodzaju czynność z 4 marca 2012 r.,

podczas gdy ówczesna pełnomocnik pozwanej zgłosiła w obecności powoda wobec

sądu administracyjnego po raz pierwszy zarzut dopuszczalności drogi sądowej na

rozprawie kasacyjnej 17 lutego 2006 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym

w sprawie I OSK …/05, powołując się na uznanie przez Sąd Okręgowy w dniu 9

sierpnia 2005 r. w sprawie PZ …/04 właściwości sądu pracy w sprawie z

powództwa innego pozaetatowego aplikanta radcowskiego; 12) art. 30 § 4 k.p. w

związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 76 k.p. w związku z art. 5 k.p. przez

błędną wykładnię i niezastosowanie, polegające na przyjęciu, iż oświadczenia

pozwanej jednostki prokuratury o cofnięciu powodowi zezwolenia na dalsze

odbywanie pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej pismem z 30 lipca 2003 r. na

dzień 1 sierpnia 2003 r. powinno zawierać wskazanie przyczyny uzasadniającej

rozwiązanie stosunku aplikacji, co w konsekwencji skutkowało odmową

uwzględnienia powództwa o przywrócenie do świadczenia czynności aplikanckich

na poprzednich warunkach. II. W zakresie drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§

1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie: 13) art. 379 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 460

k.p.c. w związku z art. 86 k.p.c. i art. 89 § 1 k.p.c. przez niewłaściwe zastosowanie,

polegające na niepominięciu czynności procesowych zdziałanych pismami

procesowymi z 3 listopada 2006 r., 4 stycznia 2007 r., 6 marca 2007 r., 2 kwietnia

2007 r. i z 12 czerwca 2012 r., jak i na rozprawie 27 czerwca 2012 r., a

ustanowionych w sprawie przez Prokuratora Rejonowego […] – Skarb Państwa

oraz Prokuratora Apelacyjnego – Skarb Państwa, pełnomocników zawodowych, co

skutkowało nieważnością prowadzonego postępowania przed Sądem pierwszej

instancji przez dopuszczenie do udziału nienależycie umocowanych

pełnomocników podmiotów niemających zdolności sądowej do występowania po

stronie pozwanej w postępowaniu cywilnym w sprawach odrębnych z zakresu

prawa pracy; 14) art. 379 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 460 k.p.c. w związku z art. 31

§ 1 k.p. przez niezastosowanie, polegające na mylnym przyjęciu, iż zdolność do

dokonania czynności procesowych w imieniu pozwanej jednostki organizacyjnej

Prokuratury Rejonowej […] ma Prokurator Rejonowy […], podczas gdy jest nim

9

przełożony tego Prokuratora Prokurator Okręgowy; 15) art. 194 § 3 k.p.c. w

związku z art. 460 k.p.c. w związku z art. 477 k.p.c. w związku z art. 3 k.p. –

odwołując się również w tym zarzucie do podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. –

przez niezastosowanie i niedopozwanie z urzędu przez Sąd pierwszej instancji

Prokuratury Apelacyjnej do udziału w sprawie po stronie pozwanej, podczas gdy ze

względu na istotę postępowania odrębnego w sprawach z zakresu prawa pracy sąd

ma obowiązek dopozwać z urzędu pozostałego pracodawcę powoda; 16) art. 225

k.p.c. przez nieotwarcie na nowo rozprawy, zamkniętej 27 czerwca 2012 r., w

sytuacji gdy obligatoryjne rozpoznanie wniosków procesowych, wniesionych przez

powoda w piśmie z 29 czerwca 2012 r. nakazywało kontynuowanie rozprawy; 17)

art. 386 § 6 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze k.p.c. przez błędne

przyjęcie, iż Sądu nie wiązała ocena prawna charakteru stosunku prawnego

pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej i istnienia roszczenia o przywrócenie na

aplikację na warunkach poprzednich wyrażona przez Sąd Okręgowy w niniejszej

sprawie w postanowieniu z 18 grudnia 2007 r.; 18) art. 359 § 1 k.p.c. przez błędne

przyjęcie, iż istniały podstawy do zamiany postanowienia Sądu pierwszej instancji,

wydanego na rozprawie 14 listopada 2006 r. o przywróceniu terminu do wniesienia

pozwu, podczas gdy w sprawie powoda po tym dniu nie doszło do zamiany

okoliczności sprawy, będących podstawą faktyczną wydania tego postanowienia;

19) art. 382 w związku z art. 316 § 1 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez

przekroczenie zasad logicznego myślenia, prawidłowego rozumowania oraz

doświadczenia życiowego przy ocenie zgromadzonego materiału dowodowego

sprawy, to jest błędnego przyjęcia o braku regularnego obowiązku stawiennictwa w

pracy powoda, co w konsekwencji skutkowało odebraniem powodowi przymiotu

pracownika w pozwanej jednostce prokuratury; 20) art. 382 k.p.c. w związku z art.

316 § 1 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie zasad logicznego

myślenia, prawidłowego rozumowania oraz doświadczenia życiowego przy ocenie

zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, że nie jest możliwym skończenie

pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej w Prokuraturze Rejonowej według zasad

przewidzianych w 2003 r., podczas gdy uwzględnienie zasad prawidłowego

rozumowania i logicznego myślenia przekonuje do konstatacji, iż do osób będących

w chwili wejścia w życie 1 stycznia 2008 r. ustawy z 1 lipca 2005 r. o Krajowym

10

Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury aplikantami

powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury stosuje się przepisy

dotychczasowe, jakimi były przepisy ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze w

brzmieniu nadanym ustawą z 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o Krajowym

Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury oraz niektórych

innych ustaw.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw i dlatego została oddalona.

W pierwszej kolejności uporządkowania wymaga kwestia podmiotowa. W

skardze kasacyjnej jako pozwanych wskazano: 1) Prokuratora Apelacyjnego, 2)

Prokuraturę Rejonową i 3) Prokuraturę Apelacyjną. Skarga kasacyjna przysługuje

od wyroku sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.) i na tym etapie rozstrzygnięto

sprawę wyrokiem tylko przeciwko Prokuraturze Rejonowej [...]. Przed Sądem

Okręgowym po stronie pozwanej nie było już Prokuratora Rejonowego Prokuratury

Rejonowej i Prokuratora Apelacyjnego, jako że Sąd pierwszej instancji umorzył

postępowanie wobec pierwszego i odrzucił pozew wobec drugiego. Postanowienia

te nie zostały zaskarżone, gdyż w apelacji powód zaskarżył tylko w części wyrok

Sądu pierwszej instancji, tj. „w takim zakresie w jakim oddalono powództwo”, czyli

do Prokuratury Rejonowej […]. Zaskarżony wyrok odnosi się do tego pozwanego i

tylko w takim zakresie podmiotowym spór może być przedmiotem kontroli w

skardze kasacyjnej. Powód w sposób nieuprawniony wskazał więc w skardze

kasacyjnej jako pozwanych Prokuratora Apelacyjnego i Prokuraturę Apelacyjną.

Wobec Prokuratora Apelacyjnego postępowanie zakończyło się odrzuceniem

pozwu przed sądem pierwszej instancji i postanowienie to uprawomocniło się.

Natomiast już po zamknięciu rozprawy przed Sądem pierwszej instancji powód

złożył wniosek o otwarcie rozprawy i dopozwanie z urzędu Prokuratury Apelacyjnej.

Wniosek ten nie został uwzględniony i zarzuty apelującego zasadnie zostały

oddalone (o czym niżej). W ocenie składu nie zachodziła więc procesowa

konieczność podejmowania odrębnych orzeczeń o odrzuceniu skargi kasacyjnej w

11

odniesieniu do Prokuratora Apelacyjnego i do Prokuratury Apelacyjnej, tylko

dlatego, że podmioty te zostały wymienione w skardze, w sytuacji, gdy nie były

objęte zakresem podmiotowym postępowania i rozstrzygania sprawy przed Sądem

Okręgowym.

Prowadzi to do negatywnej oceny zarzutów skargi o nieważności

postępowania (xiii i xiv), gdyż znaczenie miałaby tylko ewentualna nieważność

postępowania przed Sądem Okręgowym, wszak skarga kasacyjna przysługuje od

wyroku sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.). Zarzut nieważności łączy się z

nieprawidłową reprezentacją pozwanych, czyli w aspekcie powyższej oceny,

dotyczącej podmiotów w sprawie, odnosić się może tylko do Prokuratury Rejonowej.

Zarzut nie jest zasadny, gdyż Prokuraturę Rejonową reprezentował radca prawny

W. C. (k. 333 akt), który uzyskał pełnomocnictwo od Prokuratora Rejonowego P. Ś.

do reprezentowania Skarbu Państwa - Prokuratury Rejonowej […]. Prokuratura

należy do Skarbu Państwa, a to, że w sprawach przed sądem pracy przyjmuje się,

iż zdolność sądową i procesową – ze względu na regulację art. 460 k.p.c. – ma

także pracodawca, chociażby nie posiadał osobowości prawnej, nie oznacza, że to

pełnomocnictwo procesowe było wadliwe. Niespornie sprawa toczyła się przeciwko

Prokuraturze Rejonowej […] jako podmiotowi pozwanemu. Skarga kasacyjna

podlega rozpoznaniu tylko w granicach zarzutów podstawy kasacyjnej (art. 39813

§

1 k.p.c.). Z przepisów art. 460 k.p.c. w związku z art. 31

§ 1 k.p. nie wynika, że tylko

Prokurator Okręgowy […] może działać w procesie w imieniu pozwanej Prokuratury

Rejonowej […]. Natomiast wobec pozostałych pozwanych postępowanie zostało

zakończone przed Sądem pierwszej instancji umorzeniem postępowania i

odrzuceniem pozwu. Nawet gdyby próbować rozważać wobec tych pozwanych

podstawę nieważności z art. 379 pkt 2 k.p.c., to zarzut ten nie jest zasadny, dlatego

że nie ma wpływu na wynik sprawy zakończonej prawomocnym wyrokiem, czyli

wyrokiem Sądu Okręgowego. Zarzut naruszenia przepisów postępowania ma

znaczenie, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). O wyniku sprawy w przypadku rozstrzygnięcia sprawy wyrokiem

decyduje prawo materialne. Skoro Sąd Okręgowy nie rozstrzygał już sprawy

przeciwko Prokuratorowi Rejonowemu i Prokuratorowi Apelacyjnemu, to traci na

znaczeniu zarzut naruszenia art. 379 pkt 2 k.p.c. w związku z art. 460 w związku z

12

art. 86 i art. 89 § 1 k.p.c.; kierowany do Sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.)

powinien być łączony z zarzutem naruszenia art. 386 § 2 k.p.c., co też byłoby

bezprzedmiotowe, jako że wskazani Prokuratorzy nie występowali już w sprawie

jako pozwani.

Prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) samo w sobie nie gwarantuje

powodzenia powództwa. Prawo do sądu realizują sądy, a w tym przypadku sądy

administracyjne i sądy powszechne. Zakresy rozpoznawanych spraw są jednak

odrębne. Zaskarżonym wyrokiem Sąd rozpoznał sprawę jako sprawę cywilną (art. 1

k.p.c.). Odniósł się do powództwa w którym powód wniósł „o przywrócenie do

świadczenia czynności aplikanckich na dotychczasowych warunkach odbywania

aplikacji na III roku z tytułu naruszenia per analogiam przepisów o rozwiązaniu bez

wypowiedzenia terminowej umowy o pracę zawartej na czas odbywania

pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej, nawiązanej wydaniem przez pozwanego

Prokuratora Apelacyjnego zezwolenia na odbywanie pozaetatowej aplikacji

prokuratorskiej”. Sąd Okręgowy nie dostrzegł podstaw do wykluczenia sporu jako

sprawy cywilnej (art. 1 k.p.c.). Ocena roszczenia, a które skarżący w skardze

kasacyjnej całkowicie już kotwiczy w stosunku pracy (wskazując na naruszenie

szeregu przepisów prawa pracy) nie mogła pomijać decyzji i wyroków sądów

administracyjnych, gdyż te ze względu na przedmiot i stosowanie regulacji do

sytuacji skarżącego miały pierwszoplanowe znaczenie. Naczelny Sąd

Administracyjny w sprawie ze skargi powoda stwierdził, że w toku postępowania

zarówno kwalifikacyjnego jak i cofnięcia aplikantowi zezwolenia na odbywanie

aplikacji pozaetatowej rozstrzygana jest indywidualna sprawa z zakresu

administracji publicznej (postanowienie NSA z 7 listopada 2008 r., I OSK 1236/08,

LEX nr 533170 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 11

lutego 2009 r.). To co stanowi więc domenę sądu administracyjnego nie przypada

już osądowi sądu powszechnego jako sprawa cywilna (art. 1 k.p.c.). Prokuratorowi

Apelacyjnemu została przyznana kompetencja zarówno do ustalania listy osób

zakwalifikowanych do odbycia aplikacji, mianowania tych osób na aplikantów, jak

również cofnięcia zezwolenia na odbywanie aplikacji pozaetatowej. Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 maja 2013 r., II SA/Wa 452/13,

LEX nr 1317087, oddalił skargę powoda na decyzję w przedmiocie cofnięcia

13

zezwolenia na odbywanie pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej. Zasadniczo

stwierdził, że w sytuacji, gdy toczy się postępowanie karne dochodzi do rażącego

naruszenia obowiązków aplikanta. Istnieje więc, określona w art. 94b ust. 1 pkt 2

ustawy z 1985 r. o prokuraturze, przesłanka do cofnięcia pozwolenia na odbywanie

aplikacji pozaetatowej. Przepis art. 94b ust. 1 pkt 2 tej ustawy, przewidywał, że

prokurator apelacyjny, na wniosek prokuratora okręgowego, cofa aplikantowi

zezwolenie na odbywanie aplikacji pozaetatowej, jeżeli aplikant rażąco narusza

obowiązki aplikanta. Powodem cofnięcia skarżącemu zgody na odbywanie aplikacji

pozaetatowej było wszczęcie przez Prokuraturę Rejonową (...) śledztwa w sprawie

przyjmowania korzyści majątkowych od różnych osób przez skarżącego,

pełniącego funkcję asystenta doradcy prawnego Spółdzielni (...). W zaskarżonej

decyzji okoliczność tą uznano jako naruszenie obowiązków aplikanta, do których

zdaniem organu zalicza się m.in. posiadanie nieskazitelnego charakteru oraz

postępowanie zgodnie z zasadami uczciwości. Przepis art. 94b ust. 1 pkt 2 ustawy

o prokuraturze, odwołujący się do obowiązków aplikanta, należy bowiem czytać

łącznie z art. 14 ust. 1 tej ustawy, który wprowadza wymóg legitymowania się przez

aplikanta nieskazitelnym charakterem. W świetle wyżej powołanych regulacji

prawnych, za aplikanta rażąco naruszającego swoje obowiązki, należy uznać

osobę, która utraciła przymiot nieskazitelności charakteru. W związku z tym, że w

stosunku do skarżącego toczyło się postępowanie karne organ zasadnie uznał, iż

skarżący rażąco naruszył obowiązki aplikanta. Istniała więc, określona w art. 94b

ust. 1 pkt 2 ustawy o prokuraturze, przesłanka do cofnięcia mu pozwolenia na

odbywanie aplikacji pozaetatowej. Postępowanie karne pozbawiło go przymiotu

nieskazitelności charakteru, co stało się wystarczającą podstawą do wydania

skarżonej decyzji. Sąd administracyjny stwierdził ponadto, że prawidłowo również

organ ocenił, iż w odniesieniu do aplikantów pozaetatowych, nie znajduje

zastosowania norma art. 96 ustawy o prokuraturze. Przepis ten odnosi się bowiem

wyłącznie do aplikantów etatowych, których łączy z prokuraturą stosunek pracy. Za

taką wykładnią omawianego przepisu przemawia sama treść tej normy prawnej,

która odsyła do zasad stosowanych wobec urzędników mianowanych. Skarżącego,

jako aplikanta pozaetatowego, nie łączył zaś z prokuraturą żaden z ww. stosunków.

Odbywał on jedynie aplikację na podstawie zgody udzielonej przez prokuratora

14

apelacyjnego, w trybie art. 94a ustawy o prokuraturze. Takie rozdzielenie dziedzin

administracyjnej od cywilnej potwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie, który

wyrokiem z 17 lutego 2010 r., I ACa 1094/09, LEX nr 1120052, oddalił apelację

powoda (skarżącego) od wyroku oddalającego jego powództwo o cywilną

kompensatę szkód łączonych z pozbawieniem prawa do odbycia aplikacji przez

cofnięcie zezwolenia na jej odbywanie. Stwierdził, że w postępowaniu cywilnym

sądy nie są władne badać prawidłowości podjęcia decyzji administracyjnej, w

szczególności czy istnieją przesłanki, które w świetle przepisów prawa

materialnego stanowiły podstawę jej podjęcia. Dzieje się tak niezależnie od treści

uzasadnienia decyzji. Decyzja bowiem w zakresie objętym jej treścią jest - bez

względu na motywy jej podjęcia wyrażone w uzasadnieniu - wyrazem stanowiska

organu administracji publicznej wiążącym sądy w postępowaniu cywilnym. Do tego

stanowiska dodać można, że rozdzielenie sfery administracyjnej i ewentualnej sfery

cywilnej stosunku prawnego aplikacji pozaetatowej, to nie to samo co rzecz

osądzona w rozumieniu art. 366 k.c. (w tym przypadku przez sąd administracyjny),

gdyż regulacja ta działa w sferze sprawy (spraw) cywilnej i między tymi samymi

podmiotami. Wynika więc z określonego zakresu sprawy cywilnej, która może być

rozpoznana przez sąd powszechny – art. 1 i 2 k.p.c., a więc nie obejmuje

rozstrzygania indywidualnej sprawy z zakresu administracji publicznej. Gdyby tylko

do tego była redukowana sprawa, to sąd powszechny musiałby odrzucić pozew

(art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 379 pkt 1 k.p.c.).

Prowadzi to do kwestii czy skarżący był w stosunku pracy. Odpowiedź jest

negatywna. Aplikacja prokuratorska polega na przygotowaniu aplikanta do

należytego wykonywania obowiązków prokuratora, co nie oznacza, że wszyscy

aplikanci byli zatrudniani na podstawie stosunku pracy. Aplikanci pozaetatowi nie

nawiązywali stosunku pracy i wynika to z samej nazwy (aplikacja pozaetatowa)

przyjętej w ustawie z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (art. 95). Treść

oświadczenia woli należy do stanu faktycznego i w sprawie nie ustalono, iżby

strony złożyły oświadczenia woli o zatrudnieniu powoda jako pracownika. Zarzut

naruszenia art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. nie jest więc zasadny.

Wymagana byłaby zgoda pracodawcy (art. 11 k.p.). Tu zaś przeciwnie ustalono, że

powód został przyjęty na aplikację jako aplikant pozaetatowy. Nie otrzymywał

15

wynagrodzenia. To, że wykonywał określone czynności nie świadczy o stosunku

pracy, jako że celem wykonywania tych czynności było przygotowanie aplikanta

pozaetatowego do wykonywania obowiązków prokuratora, a wcześniej do zdania

egzaminu prokuratorskiego. W sprawie ustalono, że powód był wówczas

zatrudniony w spółdzielni. Konsekwentnie tracą więc na znaczeniu wszystkie

zarzuty, które odwołują się do przepisów kodeksu pracy, gdyż powód nie

pozostawał z pozwaną w stosunku pracy. W szczególności przez wydanie

powodowi zezwolenia na odbywanie pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej pismem

z 23 lipca 2001 r. przez Prokuratora Apelacyjnego nie został nawiązany stosunek

pracy z mianowania (art. 22 § 1 w związku z art. 76 i art. 5 k.p.). Mianowanie nie

było tu równoznaczne z mianowaniem jako podstawą pracowniczego zatrudnienia

(art. 2 k.p.). Brak stosunku pracy wyklucza ocenę zarzutu dotyczącego naruszenia

art. 8 k.p. Bezprzedmiotowe są również zarzuty naruszenia art. 265 § 1 i 2 w

związku z art. 264 k.p.

Wykluczenie istnienia stosunku pracy nastąpiło po określonych ustaleniach i

ocenie prawnej, co uzasadnia stwierdzenie, że pozew nie mógł zostać odrzucony,

gdyż droga sądowa była dopuszczalna. Zakres sprawy cywilnej determinowała

argumentacja odwołująca się do stosunku pracy. Powód szeroko ujmował

podstawę sprawy, jednak gdyby nawet tak samo szeroko prowadzić ocenę żądania

na tle stosunku prawnego, który choć nie był stosunkiem pracy i nie zamykał się w

indywidualnej sprawie administracyjnej, to należałoby stwierdzić, iż skarżący nie

zarzuca naruszenia podstawowego przepisu w sporze, czyli art. 94b ust. 1 pkt 2

ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (art. 39813

§ 1 k.p.c.). Nie ma zatem

podstaw do stwierdzenia zarzucanych wadliwości zaskarżonego wyroku, a ściślej

do podważenia decyzji o cofnięciu zezwolenia na odbywanie pozaetatowej aplikacji

prokuratorskiej. Konsekwentnie tracą na znaczeniu zarzuty łączone z naruszeniem

przepisów ustaw o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, o Krajowym

Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury, o zmianie ustawy o

Krajowym Centrum Szkolenia Kadr Sądów Powszechnych i Prokuratury (zarzuty v-

x), gdyż roszczenie o przywrócenie do czynności aplikanckich okazało się

niezasadne. Przepis art. 30 § 5 k.p. stanowi, że w oświadczeniu pracodawcy o

wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia powinno być

16

zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu

pracy, zatem regulacja ta nie obejmuje sytuacji opisanej w kolejnym zarzucie skargi

(xi). Tak samo gdy idzie o treść regulacji z art. 30 § 4 k.p. i sytuację opisaną w

następnym zarzucie skargi (xii).

Sprawa nie okazała się sprawą z zakresu prawa pracy, gdyż stron nie łączył

stosunek pracy, dlatego niezasadne jest odwołanie się do „obowiązku dopozwania

z urzędu pozostałego pracodawcy powoda” – art. 194 § 3 k.p.c. w związku z

art. 460 k.p.c. w związku z art. 477 k.p.c. i art. 3 k.p. (zarzut xv). Wniosek o

otwarcie na nowo zamkniętej rozprawy nie musiał zostać uwzględniony, pomijając,

że art. 225 k.p.c. miałby naruszyć Sąd pierwszej instancji, a skargę kasacyjną

wnosi się od wyroku Sądu drugiej instancji - naruszenia prawa w tym wyroku

(zarzut xvi). Zarzut naruszenia art. 386 § 6 k.p.c. nie jest zasadny, gdyż przepis ten

za punkt odniesienia ma wyrok a nie postanowienie Sądu drugiej instancji. Ponadto

przepis ten nie został naruszony, gdyż Sąd Okręgowy nie orzekał po uprzednim

uchyleniu wyroku Sądu pierwszej instancji i po ponownym rozpoznaniu sprawy

przez ten Sąd (art. 386 § 4 k.p.c.) – (zarzut xviii). Granicę ustaleń stanu

faktycznego stanowi dwuinstancyjne postępowanie przed sądem powszechnym,

dlatego podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia

faktów lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). Uwaga ta odnosi się do zarzutu

(xix) naruszenia art. 382 w związku z art. 316 § 1 i 233 § 1 k.p.c. Stawiennictwo

powoda w prokuraturze, zgodne z planem (harmonogramem), nie powodowało,

iżby status aplikanta pozaetatowego przekształcał się w pracownicze zatrudnienie.

Ostatni zarzut skargi (xx), naruszenia tych samych przepisów jak w zarzucie

poprzednim, nie jest adekwatny do treści zarzutu, gdyż nie chodzi w nim o

naruszenie przepisów procesowych, lecz o stosowanie prawa w określonej sytuacji

osób będących 1 stycznia 2008 r. aplikantami.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.

Zgodnie z art. 98 k.p.c. i 99 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c. pozwany ma

prawo do zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie składu koszty te

należało ustalić stosując odpowiednio stawki przewidziane dla spraw o

przywrócenie do pracy – czyli z § 11 ust. 1 pkt 1 i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

17