I PK 44/14

Sygn. akt I PK 44/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

w sprawie z powództwa R. I.

przeciwko E. Spółce Akcyjnej w G.

o przywrócenie do pracy i odszkodowanie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 października 2014 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w O.

z dnia 31 października 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i przyznaje od strony pozwanej na

rzecz strony powodowej 1 350 zł (jeden tysiąc trzysta

pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Powód wniósł o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę

oraz o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia za ewentualny okres

2

pozostawania bez pracy w wysokości 2.890 zł miesięcznie za każdy miesiąc

pozostawania bez pracy w przypadku przywrócenia do pracy.

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z 19 lipca 2013 r. przywrócił powoda do pracy

u pozwanego na poprzednich warunkach i zasądził 6.966,05 zł tytułem

odszkodowania za czas pozostawania bez pracy pod warunkiem podjęcia pracy.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony w K. S.A. od 1 grudnia 2006

r. na podstawie umowy o pracę na czas określony do 31 grudnia 2007 r. w Rejonie

E. na stanowisku elektromonter pogotowia elektroenergetycznego. Pismem z 9

listopada 2007 r. powód zwrócił się do pracodawcy z wnioskiem o zatrudnienie go

na stanowisku elektromontera pogotowia elektroenergetycznego na czas

nieokreślony. 14 listopada 2007 r. pracodawca wyraził zgodę na zmianę warunków

zawartej z powodem umowy poprzez przedłużenie dotychczasowej umowy o pracę

na czas nieokreślony. Nowe warunki umowy weszły w życie 1 stycznia 2008 r.

26 lutego 2013 r. pozwany wręczył powodowi wypowiedzenie umowy o

pracę. Jako przyczynę wypowiedzenia wskazano likwidację stanowiska pracy w

związku z zaprzestaniem przez E. S.A. wykonywania oględzin sieci na liniach nN i

stacjach SN/nN.

1 sierpnia 2007 r. weszła w życie Umowa Społeczna nr 1/1/ GK Energa/2007

dotycząca zabezpieczenia praw i interesów pracowniczych w procesie konsolidacji i

restrukturyzacji Grupy Kapitałowej E. W Umowie postanowiono, że ilekroć w jej

treści używa się terminu „pracownicy”, należy przez to rozumieć osoby zatrudnione

na podstawie umowy o pracę u pracodawcy na dzień wejścia Umowy w życie.

„Okresem gwarancyjnym” jest okres obowiązywania Gwarancji Zatrudnienia. Art. 5

ust. 1 Umowy wskazuje, że postanowienia Umowy obejmują wszystkich

Pracowników. W art. 12 wskazano, że pracownikom objętym postanowieniami

Umowy zapewnia się szczególną ochronę stosunku pracy. Pracodawca

zobowiązuje się, że w ciągu 120 miesięcy od wejścia Umowy w życie zapewnią

gwarancję zatrudnienia.

Sąd Rejonowy uznał, że powód korzysta z gwarancji zatrudnienia

przewidzianej Umową. Wobec powyższego, na podstawie art. 45 § 1 k.p. Sąd I

instancji przywrócił powoda do pracy na poprzednich warunkach pracy i płacy.

Jednocześnie zgodnie z art. 15 ust. 6 Umowy przyznał powodowi odszkodowanie.

3

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany. Zaskarżył powyższy wyrok

w całości, zarzucając naruszenie art. 5, art. 12, art. 14 Umowy, art. 65 k.c. w

związku z art. 300 k.p., art. 233 § 1 k.p.c.

W uzasadnieniu apelacji pozwany podniesiono między innymi, że ze

stanowiska z 22 sierpnia 2008 r. Komisji powołanej na mocy umowy społecznej do

jej interpretacji, szczególna ochrona stosunku prac, w przypadku pracownika

objętego Umową Społeczną zatrudnionego na podstawie umowy o pracę na czas

określony w momencie wejścia w życie tej Umowy, wygasa z chwilą zakończenia

tej umowy niezależnie od zawarcia następnych umów o pracę.

Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z 31 października 2013 r. oddalił apelację. W

uzasadnieniu stwierdzono przede wszystkim, że pismem z dnia 14 listopada 2007 r.

Dyrektor Generalny pozwanego poinformował powoda, że z dniem 1 stycznia 2008

r. zmienia warunki zawartej umowy o pracę w ten sposób, że przedłuża

dotychczasową umowę o pracę na czas nieokreślony, przyznaje wynagrodzenie

wg. Kategorii 10, a pozostałe warunki umowy o pracę pozostawia bez zmian. Tym

samym, umowa zawarta na czas określony nie uległa rozwiązaniu z dniem 31

grudnia 2007 r., strony przekształciły bowiem treść istniejącego stosunku pracy w

ten sposób, że stała się ona umową bezterminową. W ocenie Sądu niewątpliwie

mamy tu do czynienia z ciągłością stosunku pracy.

Szczególna ochrona stosunku pracy pracowników, przewidziana

postanowieniami Umowy Społecznej oznacza zobowiązanie wobec pracodawców

do podejmowania czynności w zakresie jakichkolwiek zmian w stosunkach pracy, a

w szczególności do rozwiązywania stosunku pracy oraz wypowiadania pracy i płacy

jedynie na warunkach i w trybie zgodnym z postanowieniami tej Umowy (art. 12 pkt

2j Umowy). W przypadku naruszenia Gwarancji Zatrudnienia pracodawca

zobowiązany był do wypłacenia pracownikowi odszkodowania w wysokości

stanowiącej iloczyn miesięcy kalendarzowych pozostałych do końca Okresu

Gwarancyjnego, liczonych od dnia rozwiązania umowy o pracę oraz wynagrodzenia

miesięcznego pracownika ustalonego na dzień rozwiązania stosunku pracy według

zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu jak za urlop wypoczynkowy. W

przypadku przywrócenia pracownika do pracy, pracodawca miał zapłacić

4

pracownikowi odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za pracę, za cały okres

pozostawania pracownika bez pracy (art. 15 ust. 1 i 6 Umowy).

Na powyższy wyrok skargę kasacyjną złożył pozwany. Zarzucono

naruszenie art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531

k.c. w zw. z art. 300 k.p. przez uznanie,

że w sprawie umowa o pracę na czas określony z 1 grudnia 2006 r. została w

drodze oświadczenia pozwanego z 14 listopada 2007 r. przekształcona w umowę o

pracę na czas nieokreślony z dniem 1 stycznia 2008 r., a tym samym do powoda

mają zastosowanie postanowienia Umowy Społecznej nr l/l/GK/Energa/2007,

podczas gdy prawidłowa interpretacja oświadczenia pozwanego z 14 listopada

2007 r. prowadzi do wniosku, że strony faktycznie zawarły nową umowę o pracę na

czas nieokreślony, a tym samym doszło do przerwania ciągłości stosunku pracy,

zatem powód nie jest objęty Gwarancjami Zatrudnienia określonymi w Umowie

Społecznej.

W ocenie skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

które przedstawiono w formie pytania; czy możliwa jest zmiana umowy o pracę na

czas określony na umowę o pracę na czas nieokreślony z jednoczesnym

zachowaniem tożsamości stosunku prawnego łączącego strony?

Stwierdzono także, że zachodzi potrzeba wykładni przepisów budzących

rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych, a także budzących wątpliwości

w doktrynie.

Powołano wyrok Sąd Najwyższy z 5 sierpnia 1980 r., I PR 52/80, w którym

stwierdzono, że porozumienie stron w przedmiocie zmiany umowy o pracę zawartej

na czas nieokreślony na umowę o pracę na czas określony jest dopuszczalne i

wywołuje wynikające z treści porozumienia skutki prawne.

Wskazano również na w uchwałę Sądy Najwyższego z 28 kwietnia 1994 r.,

I PZP 52/93, w której dokonano wyraźnego rozróżnienia między warunkami pracy i

płacy, o których mowa w art. 42 k.p. a rodzajem umowy o pracę określonym w

art. 25 § 1 k.p. Rodzaj umowy o pracę, jako niemieszczący się w kategorii

warunków pracy i płacy określonych w art. 42 k.p. nie może podlegać

wypowiedzeniu zmieniającemu.

W skardze podano pogląd glosatorki uchwały I PZP 52/93 Teresa Bińczycka-

Majewska, OSP 1995 nr 12, poz. 545. Rodzaj umowy o pracę jest wyznacznikiem

5

podstawy prawnej stosunku pracy i jego zmiana może nastąpić jedynie w sposób

przewidziany dla zmiany podstawy stosunku prawnego, to znaczy przez rozwiązanie

dotychczasowej umowy i zawarcie nowej.

W ocenie skarżącego konieczne jest ustalenie, czy możliwe jest dokonanie

zmiany rodzaju umowy o pracę w drodze wypowiedzenia zmieniającego lub też w

drodze porozumienia stron, zachowując tożsamość stosunku prawnego, czy też

każda zmiana rodzaju umowy o pracę powoduje rozwiązanie trwającej umowy o

pracę, np. na czas określony i zawarcie kolejnej umowy np. na czas nieokreślony.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w O. z 31

października 2013 r. w całości oraz uchylenie w całości poprzedzającego wyroku

Sądu Rejonowego w O. z 19 lipca 2013 r. oraz o przekazanie sprawy Sądowi

Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje.

Ewentualnie wniesiono o uchylenie wyroków Sądu Rejonowego i

Okręgowego w O. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa

w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej przedstawiony został jeden zarzut naruszenia prawa

materialnego – art. 65 § 2 k.c. w związku z art. 3531

k.c. w związku z art. 300 k.p.

Zarzut ten odnosi się do wykładni oświadczenia woli pozwanego w sprawie

okoliczności zawarcia z powodem nowej umowy o pracę.

W związku z powyższym zarzutem należało więc ocenić, czy wolą stron było

przekształcenie (kontynuacja) umowy o pracę na czas określony w umowę o pracę

na czas nieokreślony. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że strona

pozwana zmieniła warunki zawartej wcześniej umowy w ten sposób, że

„przedłużyła” dotychczasową umowę o pracę (na czas określony) na czas

nieokreślony, pozostawiając bez zmian pozostałe warunki umowy. Natomiast w

piśmie Dyrektora Generalnego skierowanego do powoda brak jest choćby wzmianki

o rozwiązaniu umowy dotychczasowej. Wynika więc z tego jednoznacznie, że

6

stronom chodziło o kontynuację wcześniej zawartej umowy na czas określony.

Oświadczenie woli pracodawcy doszło do wiadomości pracownika. Tak więc nie

powinno ulegać wątpliwości, że Sąd Okręgowy prawidłowo zinterpretował wolę

stron umowy o pracę. Jest także oczywiste, że strony umownego stosunku pracy

mogą skutecznie zmienić rodzaj wiążącej ich umowy o pracę (zob. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 września 1998 r., I PKN 298/98, OSNP 1999 nr 20,

poz. 647). Na tej podstawie należało więc uznać, że Sąd Okręgowy nie naruszył

wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, gdyż prawidłowo

zinterpretował wolę stron umowy (zmianę jej rodzaju).

Skarżący dążąc do zmiany zaskarżonego wyroku opiera swoje argumenty na

innym zagadnieniu. Chodzi mianowicie o rozstrzygnięcie skutków zawartego

między stronami porozumienia zmieniającego rodzaj umowy o pracę, co miałoby w

rezultacie decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu (przywróceniu do pracy i

odszkodowaniu z porozumienia zbiorowego). W skardze kasacyjnej przedstawione

zostały wywody odnoszące się do tego problemu. Jednak skarżący nie wskazał w

skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów, które miałby naruszyć Sąd

drugiej instancji przyjmując, że doszło do przekształcenia rodzaju umowy o pracę.

W tej sytuacji (braku zarzutów w skardze kasacyjnej) Sąd Najwyższy był związany

ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd Rejonowy i Okręgowy w kwestii

przekształcenia (modyfikacji) umowy o pracę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

7 marca 1997 r., I PKN 33/97, OSNP 1997 nr 22, poz. 431).

Można więc jedynie stwierdzić, że problem skutku zawarcia porozumienia

stron zmieniającego rodzaj zawartej umowy o pracę jest kontrowersyjny. Zarówno

w doktrynie, jak i orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane były dotychczas

różne stanowiska. Twierdzono więc, że dopuszczalne jest przekształcenie rodzaju

umowy o pracę (np. T. Liszcz: Prawo pracy, Warszawa 2011, s. 194), jak i

odmiennie, że zmiana rodzaju umowy o pracę może zostać dokonana jedynie

poprzez rozwiązanie umowy dotychczasowej i zawarcie nowej (np. T. Bińczycka–

Majewska: Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1994 r., I PZP

52/93, OSP 1995 nr 12, s. 545 oraz B. Wagner: Zakres swobody umów w

pracowniczym stosunku pracy, Kraków 1986, s. 122).

7

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wspomniano o porozumieniu zbiorowym

(Umowie Społecznej), którego postanowienia stanowiły podstawę materialną

roszczeń powoda. Sąd Okręgowy dokonał interpretacji tego aktu. W szczególności

odniósł się do postanowień wyłączających gwarancje zatrudnienia i ich interpretacji

dokonanej przez komisję. Jednak w skardze kasacyjnej, poza ogólnikowym

odwołaniem się do woli stron porozumienia zbiorowego, nie powołano przepisów

porozumienia, które miałyby zostać naruszone, ani przepisów dotyczących

związania sądu wykładnią porozumienia zbiorowego dokonaną przez jego strony.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.