I CSK 651/13

Sygn. akt I CSK 651/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 października 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSA Elżbieta Fijałkowska

Protokolant Justyna Kosińska

w sprawie z powództwa A. O. i J. O.

przeciwko Miastu W.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 23 października 2014 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2013 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powodów na rzecz

pozwanego kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powodowie A. O. i J. O. domagali się zobowiązania pozwanego miasta W.

do złożenia oświadczenia woli przenoszącego na ich rzecz prawo własności lokalu

nr 3, położonego w W. w budynku przy ulicy G. 41, dla którego Sąd Rejonowy w

W. prowadzi księgę wieczystą Kw nr […] , wraz z udziałem w nieruchomości

wspólnej wynoszącym 10/392.

Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2012 r. oddalił powództwo

a Sąd Apelacyjny wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił apelację

powodów od tego orzeczenia, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia następujące

ustalenia i wnioski.

Powodowie od 27 maja 1994 r. są najemcami lokalu nr 3 położonego

w budynku przy ulicy G. 41 w W., stanowiącym własność pozwanego. W budynku

tym znajduje się sześć lokali mieszkalnych i jeden lokal użytkowy. W dniu 11

czerwca 2008 r. Zarząd Dzielnicy Ś. M. W. podjął uchwałę nr …/08 w sprawie

skierowania do zaopiniowania przez Radę Dzielnicy Ś. M. W. projektu wykazu nr

10/L/08 lokali mieszkalnych położonych przy ulicy G. 39 i 41, przeznaczonych do

sprzedaży w trybie bezprzetargowym z prawem użytkowania wieczystego części

gruntu. Projekt ten został zaopiniowany pozytywnie przez Radę Dzielnicy Ś.

uchwałą nr …/2008 z dnia 26 czerwca 2008 r. W wykazie określono średnią

wartość 1 m2

lokalu z gruntem i częściami wspólnymi na sumę 11.250 zł a cenę 1

m2

gruntu na kwotę 3941 zł; zastrzeżono jednak, że cena 1 m2

lokalu zostanie

ustalona na podstawie wartości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego na

dzień sporządzenia operatu szacunkowego. W dniu 13 sierpnia 2008 r. Urząd

Dzielnicy Ś. wysłał do najemców lokali objętych wzmiankowanym wykazem

zawiadomienie o przeznaczeniu zajmowanych przez nich lokali do sprzedaży i

wskazał warunki ich nabycia, zaznaczając, że podstawą zawarcia umowy będzie

protokół uzgodnienia warunków sprzedaży sporządzony – z udziałem

zainteresowanych - po dokonaniu ostatecznej wyceny lokali przez rzeczoznawcę

majątkowego. Powodowie złożyli oświadczenie wyrażające wolę nabycia

3

najmowanego przez nich lokalu w przewidzianym terminie, jednak pozwany nie

podjął w tym kierunku dalszych działań, gdyż odstąpił od zamiaru sprzedaży lokali.

Sąd Apelacyjny uznał, że uchwały Zarządu Dzielnicy Ś. z dnia 11 czerwca

2008 r. i Rady Dzielnicy Ś. z dnia 26 czerwca 2008 r. oraz zawiadomienie Urzędu

Dzielnicy Ś. z dnia 13 sierpnia 2008 r. nie mogą być poczytywane za ofertę w

rozumieniu art. 66 k.c. Pierwsza z wymienionych uchwał była adresowana do

organu stanowiącego gminy; nie wyrażono w niej stanowczo woli zawarcia umowy,

lecz potrzebę uzyskania pozytywnej opinii dla przygotowanego projektu. Uchwała

Rady Dzielnicy stanowiła natomiast źródło prawa powszechnie obowiązującego na

obszarze działania tego organu. W obu tych uchwałach wskazano wyraźnie, że

treść konkretnych umów sprzedaży lokali wymaga dodatkowych uzgodnień między

stronami, które bezspornie nie zostały dokonane. Podobne zastrzeżenie,

wskazujące na konieczność sporządzenia protokołu uzgodnień warunków

sprzedaży lokalu, zawarte zostało w zawiadomieniu wysłanym do powodów.

Zawiadomienie to można traktować wyłącznie jako złożenie zaproszenia do

złożenia oferty.

W konkluzji Sąd Apelacyjny stwierdził, że w wyniku przytoczonych działań

pozwanego po stronie powodów nie powstało roszczenie o wykupu

wynajmowanego lokalu; nabyli oni jedynie pierwszeństwo jego nabycia na wypadek,

gdyby został on przeznaczony do sprzedaży. Uprawnienie to nie usprawiedliwia

jednak żądania pozwu.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach kasacyjnych określonych

w art. 3983

§ 1 k.p.c., powodowie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

W ramach podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania

zarzucili naruszenie: art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 i art.

232 k.p.c.

Pierwszą podstawę kasacyjną oparli natomiast na zarzutach: błędnej

wykładni art. 65 i art. 66 k.c., art. 34 ust. 1 pkt 3 i art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r.

4

Nr 261, poz. 2603 ze zm.; dalej: „u.g.n.”) oraz wadliwego niezastosowania art. 5

k.c., art. 2 i art. 7 Konstytucji RP.

Strona pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do podstawy kasacyjnej naruszenia

przepisów postepowania, należy stwierdzić, że wypełniające ją zarzuty nie mogły

zostać uznane za usprawiedliwione.

Naruszenie przepisów postępowania może stanowić usprawiedliwioną

podstawę kasacyjną jedynie wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego

utrwalił się pogląd – aprobowany przez skład orzekający – zgodnie z którym

sporządzenie wadliwego uzasadnienia orzeczenia w zasadzie nie może mieć

wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z tego też względu przyjmuje się, że zarzut

naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może zostać

skutecznie podniesiony wyjątkowo wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego

orzeczenia nie ma wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera kardynalne

braki, które uniemożliwiają przeprowadzenie kontroli kasacyjnej (zob. m.in. wyroki:

z dnia 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000, Nr 5, poz. 100; z dnia

16 stycznia 2006 r., V CK 405/04, nie publ.; z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK

364/06, nie publ.; z dnia 21 marca 2007 r., I CSK 458/06, nie publ.).

Wbrew odmiennym twierdzeniom skarżących uzasadnienie zaskarżonego wyroku

nie jest dotknięte tego rodzaju mankamentami. Wynika z niego jednoznacznie,

iż u podstaw kwestionowanego rozstrzygnięcia legło stwierdzenie, iż powodom nie

służy wobec strony pozwanej roszczenie o wykup lokalu mieszkalnego

zajmowanego przez nich na podstawie umowy najmu. Konstatację tę Sąd

Apelacyjny wyprowadził z ustalenia, iż pozwane m. W. - wbrew odmiennym

twierdzeniom przytoczonym w pozwie i apelacji – nie złożyło powodom oferty

sprzedaży tego lokalu. Ustalenie to dokonane zostało po przeprowadzeniu oceny

znaczenia uchwał Zarządu i Rady Dzielnicy Ś. oraz zawiadomienia

wystosowanego do przez Urząd Dzielnicy Ś. do najemców lokali. Trafność

przytoczonych w uzasadnieniu orzeczenia Sądu drugiej instancji ustaleń

5

faktycznych i ich oceny prawnej nie może być skutecznie podważona za pomocą

zarzutu naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Sąd Apelacyjny, prezentując stanowisko negujące powstanie po stronie

powodowej roszczenia o wykup lokalu, nie mógł jednocześnie uznać – jak

oczekiwali skarżący - że przyjęli oni ofertę strony pozwanej. Prawidłowo również nie

dostrzegł w tej sytuacji potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego

rzeczoznawcy majątkowego w celu zaktualizowania ceny przedmiotowego lokalu

oraz dokonania oceny zachowania pozwanego w kontekście nadużycia prawa

podmiotowego. Zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. należy więc uznać za chybiony.

Zamierzonego skutku nie mógł wywrzeć wreszcie zarzut wskazujący na

dokonanie przez Sąd Apelacyjny wadliwej oceny przeprowadzonych w sprawie

dowodów. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania

faktów lub oceny dowodów (art. 3983

§ 3 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu

Najwyższego zostało już wyjaśnione, że ograniczenie to wyłącza dopuszczalność

skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia 233 § 1 k.p.c.

Za nieusprawiedliwioną należy uznać również podstawę kasacyjną

naruszenia prawa materialnego. Ocenę zasadności podniesionych w ramach tej

podstawy zarzutów należy wypada poprzedzić przypomnieniem, że naruszenie

prawa materialnego przez jego błędną wykładnię polega - najkrócej rzecz ujmując -

na mylnym zrozumieniu, tj. wadliwej interpretacji treści normy prawnej wynikającej

z przepisu objętego zarzutem naruszenia. Nieodzownym elementem zarzutu

błędnej wykładni prawa materialnego dokonanej przez sąd drugiej instancji, jest

więc wyraźne wskazanie, na czym polega wadliwa interpretacja dokonana przez

ten sąd, a także wyjaśnienie, jak - zdaniem skarżącego - określony przepis

powinien być rozumiany (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 stycznia

1998 r., I CKN 424/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 136; z dnia 19 marca 1997 r.,

II CKN 16/97 – nie publ. i z dnia 22 listopada 2002 r., V CKN 1505/00, nie publ.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono przy tym uwagę na to,

że ujęcie podstaw kasacyjnych w art. 3983

k.p.c. ma charakter abstrakcyjny,

dlatego w każdej sprawie muszą być one w sposób właściwy skonkretyzowane.

Skuteczne przytoczenie podstawy kasacyjnej wymaga zatem sprecyzowania, które

6

przepisy - oznaczone numerem artykułu, paragrafu (ustępu) ustawy - zostały

naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik

sprawy (zob. m.in. wyroki: z dnia 18 maja 2012 r., IV CSK 496/11, nie publ.; z dnia

27 stycznia 2010 r., II CSK 352/09, nie pub.).

Skarżący podnieśli zarzuty naruszenia art. 65 i art. 66 k.c. oraz art. 34 ust.

1 pkt 3 u.g.n. w sposób nieodpowiadający wskazanym wymaganiom; co do

pierwszych dwóch przepisów nie wskazali, których ich jednostek redakcyjnych

(§) zarzuty te dotyczą, zaś w odniesieniu do wszystkich - nie sprecyzowali, na

czym polega ich wadliwa wykładnia oraz w jaki sposób powinny one być właściwie

rozumiane. Skoro skarżący upatrywali naruszenia wymienionych przepisów

w wadliwym uznaniu przez Sąd Apelacyjny, że w świetle zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego nie można przyjąć, iż pozwany nie przedstawił

powodom oferty sprzedaży lokalu nr 3, to właściwą płaszczyznę do krytyki tego

zapatrywania powinny stanowić zarzuty niewłaściwego zastosowania

wymienionych przepisów, a nie ich błędnej wykładni.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżących, Sąd Apelacyjny nie uznał,

że podstawę do zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowego lokalu może stanowić

wyłącznie protokół rokowań podpisany przez zbywcę i nabywcę, lecz wskazał,

że wszystkie istotne warunki tej umowy (w tym choćby cena lokalu uwzgledniająca

bonifikatę oraz sposób jej płatności) nie zostały przez strony ostatecznie

uzgodnione mimo, że zarówno w uchwałach Zarządu oraz Rady Dzielnicy Ś., jak i

w zawiadomieniu wystosowanym do najemców wyraźnie zastrzeżono konieczność

dokonania takich uzgodnień. Konstatacja ta nie jest zatem wynikiem wskazanej

przez skarżących nieprawidłowej wykładni art. 28 ust. 2 i 3 u.g.n. zarzut naruszenia

tego przepisu nie mógł być uwzględniony.

Chybione okazały się również zarzuty naruszenia art. 5 k.c. oraz art. 2 i art. 7

Konstytucji RP. Pierwszy z tych zarzutów oparty został na wadliwym założeniu,

że strona pozwana złożyła powodom ofertę nabycia zajmowanego przez nich lokalu,

drugi zaś nie zawiera wskazania jakichkolwiek przepisów, których naruszenia –

wedle twierdzeń skarżących - miało dopuścić się m. W.

7

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł, jak

w sentencji.