I UK 126/14

Sygn. akt I UK 126/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSA Anna Szczepaniak - Cicha

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z odwołania K. Spółki z o.o. obecna nazwa – J. Spółka Akcyjna w Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawnych,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 12 listopada 2014 r.,

skargi kasacyjnej J. Spółki Akcyjnej w Z.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 20 listopada 2013r.

oddala skargę.

UZASADNIENIE

„P.”, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, następnie Spółka Akcyjna w

D., a obecnie J. Spółka Akcyjna z siedzibą w Z., zwróciła się w styczniu 2012 r. do

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z wnioskiem o wydanie interpretacji

indywidualnej na podstawie art. 10 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie

działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 672 ze zm.; dalej

2

„ustawa o swobodzie działalności gospodarczej”). Jako fakty wymagające

interpretacji przedstawiła zawarcie w dniu 28 grudnia 2011 r. kontraktów

menedżerskich z członkami swego zarządu, których wykonywanie rozpoczęto od

dnia 1 stycznia 2012 r., wskazując, że jej kontrahenci prowadzą jednocześnie

działalność gospodarczą w zakresie usług zarządzania, w rozumieniu przepisów

ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, tj. na podstawie wpisu do

Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). W praktyce

działalność ich polega wyłącznie na zarządzaniu przedsiębiorstwem wnioskodawcy,

a w szczególności na kierowaniu przedsiębiorstwem spółki oraz zarządzaniu jej

majątkiem, w tym na gospodarowaniu mieniem i zapewnianiem jego ochrony,

wykonywaniu uchwał i współdziałaniu z pozostałymi organami spółki, prowadzeniu

racjonalnej polityki kadrowej. Umowa zobowiązuje menedżera do zachowania

najwyższej staranności przy jej wykonaniu, z uwzględnieniem charakteru

działalności spółki oraz z zachowaniem troski o wszelkie interesy majątkowe i

niemajątkowe spółki. Menedżer zobowiązany jest do osobistego wykonywania

umowy, za co otrzymuje wynagrodzenie stałe miesięczne oraz premię roczną, po

spełnieniu określonych warunków. Wynagrodzenie stałe i premia roczna

powiększane są o należną stawkę podatku VAT.

Wnioskująca spółka oświadczyła najpierw, że dokonała terminowego

zgłoszenia menedżerów do ubezpieczenia społecznego z tytułu kontraktów

menedżerskich, traktowanych jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje

się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zleceniu, przyjmując, iż

osoby wykonujące taką umowę podlegają ubezpieczeniom społecznym na

zasadach przewidzianych dla zleceniobiorców, jednak następnie menedżerów

wyrejestrowała w związku z wątpliwościami co do swych obowiązków w zakresie

ich ubezpieczeń społecznych. W drodze interpretacji domagała się więc ustalenia,

czy w przedstawionym stanie faktycznym jest płatnikiem składek za

ubezpieczonych menedżerów, tj. czy na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (wówczas jednolity tekst:

Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej „ustawa o systemie ubezpieczeń

społecznych”) ma obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania co miesiąc do

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe

3

chorobowe i wypadkowe. Przedstawiła własne stanowisko prawne, że członkowie

zarządu spółki prowadzący w zakresie usług zarządzania działalność gospodarczą

na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, którzy zawarli ze

spółką umowy o świadczenie usług w zakresie zarządzania (tzw. kontrakty

menedżerskie), podlegają ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu wyłącznie z

tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, a tym samym są zobowiązani do

samodzielnego zgłoszenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych faktu rozpoczęcia

działalności gospodarczej oraz do obliczania i przekazywania składek

ubezpieczeniowych. Wywiodła, że wykonywanie działalności na podstawie

przepisów o swobodzie działalności gospodarczej lub innych przepisów

szczególnych stanowi bezwzględny tytuł do objęcia obowiązkowym

ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z tytułu pozarolniczej działalności na

podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia 16 lutego 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, uznał

stanowisko prawne wnioskodawcy za nieprawidłowe. Wskazał, że tytułem do

objęcia osób wymienionych we wniosku ubezpieczeniem społecznym jest kontrakt

menadżerski, pochłaniający tytuł podlegania ubezpieczeniom z tytułu wpisanej do

ewidencji działalności gospodarczej, gdy w jej ramach menedżer uzyskuje

przychody tylko z tytułu umowy. Podniósł, że ze względu na treść art. 13 pkt 9

ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) przychód z kontraktu

menedżerskiego wykonywanego w ramach działalności gospodarczej jest

kwalifikowany jako przychód z działalności wykonywanej osobiście, a tym samym

nie jest tytułem do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych jako umowa

wykonywana w ramach działalności gospodarczej. W tej samej decyzji organ

rentowy odmówił wydania interpretacji w przedmiocie obowiązku zgłaszania się do

ubezpieczeń społecznych przez osoby zarządzające, jako wykraczającą poza

dopuszczalny jej zakres.

Wyrokiem z dnia 6 listopada 2012 r. Sąd Okręgowy w K. uwzględnił

odwołanie wnioskodawcy i stwierdził, że osoby pełniące funkcję członków zarządu i

w ramach prowadzonej działalności gospodarczej realizujące kontrakt

menedżerski, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym wyłącznie z

4

tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, także gdy działalność ta polega tylko

na stałym wykonywaniu rodzajowo jednej umowy (usługi) dla jednego podmiotu.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r. uwzględnił apelację

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji.

Oddalając odwołanie, wskazał na niezarobkowy charakter działalności prowadzonej

w formie usług menedżerskich i przez to brak istotnej jej cechy wymienionej w art. 2

ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Sytuację prawną spółki

przedstawioną we wniosku o interpretację rozstrzygnął stwierdzając, że kontrakt

menadżerski stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom

społecznym, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy, obejmująca wyrok Sądu drugiej instancji w

całości, z wnioskiem o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, została oparta na podstawie naruszenia

art. 10 ust. 1 i 5 w związku z art. 2 oraz art. 4 ust. 1 ustawy o swobodzie

działalności gospodarczej przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że sąd

drugiej instancji w sprawie zainicjowanej wnioskiem o udzielenie interpretacji prawa

w odniesieniu do wskazanego we wniosku stanu faktycznego, może dokonywać

ustaleń faktycznych oraz prowadzić w tym zakresie postępowanie dowodowe. W

szczególności skarżący zakwestionował możliwość dokonywania ustaleń, czy

działalność gospodarcza w zakresie zarządzania, prowadzona przez B. S. -

jednego z członków zarządu spółki, związanego z nią umową o świadczenie usług

w zakresie zarządzania - spełnia przesłanki określone w art. 2 ustawy o swobodzie

działalności gospodarczej. Podniósł, że procedura przewidziana w art. 10 ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej nie obejmuje prowadzenia postępowania

dowodowego, a sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu rentowego wydanej

w trybie art. 10 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej nie dokonuje

żadnych ustaleń faktycznych, a jedynie kontroluje, czy dokonana interpretacja

przepisów w odniesieniu do wskazanego we wniosku stanu faktycznego jest

prawidłowa. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 2 oraz 4 ust. 1 ustawy o

swobodzie działalności gospodarczej w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie, że realizacja umowy o

5

świadczenie usług w zakresie zarządzania (kontraktu menadżerskiego) przez

prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą członków zarządu nie stanowi

o rzeczywistym prowadzeniu przez nich pozarolniczej działalności gospodarczej

tylko z tego względu, że realizacja kontraktu menadżerskiego stanowi wyłączny

przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej oraz że czynności takie nie mają

zarobkowego charakteru. Dalej zarzucił naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 w związku

z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędną

wykładnię a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy,

na skutek przyjęcia, że osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w zakresie

zarządzania (kontrakt menadżerski), prowadząca działalność gospodarczą

podlegającą wpisowi do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności

Gospodarczej, która nie wykonuje innych czynności w ramach zarejestrowanej

działalności gospodarczej, podlega z tytułu kontraktu menedżerskiego

ubezpieczeniom społecznym na zasadach przewidzianych dla zleceniobiorców, a

nie z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Podniósł ponadto

naruszenie przepisów postępowania - art. 391 § 1 w związku z art. 328 § 2 k.p.c.,

przez to, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów

zgłoszonych w odwołaniu oraz zarzutów apelacyjnych ani do argumentów

podniesionych w odpowiedzi na apelację, w tym powołania się przez stronę na

wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 20 lutego 2014 r., III AUa .../12, w sprawie z

odwołania B. S. od interpretacji w jego indywidualnej sprawie, oddalający apelację

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i tym samym uznający za prawidłowe

stanowisko, iż podlega on ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia

działalności pozarolniczej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niepowiązany z zarzutami formalnymi wstępny zarzut skargi co do zakresu i

sposobu rozpoznania przez sąd drugiej instancji sprawy zainicjowanej wnioskiem o

udzielenie interpretacji indywidualnej wymaga przypomnienia, że interpretacja, o

której mowa w art. 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, w kwestiach

wskazanych w art. 83d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przybiera

6

formę decyzji organu ubezpieczeń społecznych wydawanej w sprawie

indywidualnej. Od takich decyzji – zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych – przysługuje odwołanie do sądu na zasadach

określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2011 r., II UK 331/10, OSNP 2012 nr 11-12,

poz. 147, oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2011 r.,

II UK 33/11, niepubl). Odwołanie rozpoznaje sąd ubezpieczeń społecznych jako

sprawę cywilną, w której prowadzi postępowanie dowodowe w sposób regulowany

przepisami Kodeksu postępowania cywilnego zawartymi w księdze pierwszej, tytule

VI, dziale III oraz w tytule VII, dziale III. Może i powinien dążyć do pełnego

wyświetlenia podłoża sprawy oraz wszechstronnego rozważenia wszystkich kwestii

spornych przez podjęcie niezbędnych działań mających na celu ustalenie stanu

faktycznego na podstawie wszelkich dowodów, własnego przekonania oraz

wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zwrócił na to uwagę Sąd

Najwyższy, wykładając użyte w art. 10 ust. 2 ustawy o swobodzie działalności

gospodarczej sformułowanie „zaistniały stan faktyczny” jako element wymagania,

by stan faktyczny zaistniał rzeczywiście, a jego skutki trwały w czasie zgłoszenia

wniosku o interpretację i wymagały interpretacji sytuacji prawnej (postanowienie z

dnia 5 grudnia 2013 r., III UK 179/13, niepubl.).

Uznając za trafny pogląd, że stan faktyczny sprawy o udzielenie pisemnej

interpretacji przepisów prawa wyznacza treść wniosku wszczynającego

postępowanie, której organy orzekające nie mogą podważać, uzupełniać ani

zmieniać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2011 r., III UK

117/10, niepubl.), trzeba respektować fakt, iż postępowanie sądowe prowadzące do

uwzględnienia lub oddalenia odwołania kończy się wydaniem wyroku. Wyrok sądu

ubezpieczeń społecznych nie może być traktowany tak, jak sama interpretacja,

uważana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za udzielenie

informacji i będąca tylko informacją (por. uchwałę Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 7 lipca 2014 r., II FPS 1/14, niepubl.). Wyrok w

przedmiocie interpretacji sytuacji prawnej przedsiębiorcy zmienia jej status;

interpretacja staje się wiążąca dla przedsiębiorcy oraz dla organów ubezpieczeń

społecznych w zakresie stanu faktycznego uwzględnionego przez sąd. Strony

7

postępowania związane są już nie interpretacją, lecz wyrokiem, co powoduje

podporządkowanie w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym,

zasad obliczania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne,

Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz

Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek (art. 366 k.p.c.).

W ten sposób Sąd Najwyższy odniósł się do przedstawionej w skardze

kasacyjnej kwestii, „czy dopuszczalne - oraz w jakich warunkach procesowych - jest

żądanie przez sąd odwoławczy przedłożenia do akt sprawy dokumentów (w

analizowanym przypadku kontraktów menedżerskich), w oparciu o które

wnioskodawca formułuje wniosek o udzielenie interpretacji w jego indywidualnej

sprawie, przedstawiając samodzielnie stan faktyczny objęty zapytaniem”. Odnosząc

się natomiast do meritum, zważył, że w niniejszej sprawie przedmiotem dowodu

były: „umowa o świadczenie usług – kontrakt menedżerski” zawarty w dniu 28

grudnia 2011 r. między „P.”, spółką z ograniczoną odpowiedzialnością a B. S., a

ponadto wpis firmy B. S. do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności

Gospodarczej RP z odnotowaniem rozpoczęcia działalności polegającej na

doradztwie w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania od

dnia 1 stycznia 2012 r. oraz wpis do Krajowego Rejestru Sądowego w Rejestrze

Przedsiębiorców B. S. jako powołanego uchwałą rady nadzorczej z dnia 15 lutego

2010 r. członka zarządu „P.” przekształconej w spółkę akcyjną. Wszystkie te

dowody dotyczyły faktów wskazanych we wniosku o interpretację i miały dla

rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Fakty te, jako mające wpływ na

obowiązki spółki jako płatnika w zakresie ubezpieczeń społecznych wykonawców

kontraktów menedżerskich, należy rozpatrywać łącznie, co oznacza uwzględnienie

pokrywania się pól aktywności w ramach prowadzenia działalności gospodarczej,

wykonywania kontraktu menedżerskiego i członkostwa w zarządzie spółki.

Skarżący podkreślał, że realizacja kontraktu menadżerskiego stanowi

wyłączny przedmiot prowadzonej działalności gospodarczej, zatem chodzi tylko o

wskazanie na tle art. 17 ust. 1 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jego

obowiązku w zakresie ubezpieczenia osób, z którymi zawarł kontrakty

menedżerskie, co pozbawia znaczenia orzeczenie w przedmiocie wniosku o

8

interpretację złożonego przez B. S. w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 20 lutego

2014 r., III AUa …/12, które obowiązków wnioskodawcy nie dotyczy.

Pozornie trafny jest wniosek skarżącego, że członkowie zarządu, których

ubezpieczenie społeczne jest przedmiotem interpretacji, spełniali równolegle

warunki podlegania ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z czym usunięcie skutków

zbiegu dwu podstaw ubezpieczenia powinno nastąpić na podstawie art. 9 ust. 2a

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Niewątpliwie, opierając się na

zasadzie wyrażonej w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, że ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają

obowiązkowo między innymi osoby fizyczne, będące na obszarze Rzeczypospolitej

Polskiej osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o świadczenie usług,

do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,

zwane „zleceniobiorcami” (ust. 1 pkt 4), należy stwierdzić ich podleganie

ubezpieczeniom z tego tytułu. Są traktowani jako zleceniobiorcy, gdyż co do

świadczenia usług w ramach tzw. kontraktu menedżerskiego w praktyce utrwaliło

się wydzielenie takich umów w ramach umów o świadczenie usług, do których

stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Ich teść obejmuje obowiązek

starannego działania, jednak w kształcie niepokrywającym się z definicją żadnej

umowy regulowanej w kodeksie cywilnym, jak też w innych ustawach, zatem jako

nienazwane umowy prawa cywilnego ujmowane są jako zawierane między

samodzielnym podmiotem – zarządcą a przedsiębiorcą zlecającym zarządzanie,

mając za przedmiot zarządzanie cudzym przedsiębiorstwem w imieniu

przedsiębiorcy (rzadziej w imieniu własnym), na rzecz i w interesie przedsiębiorcy

zlecającego oraz na jego rachunek i ryzyko. Umowę o zarządzanie wyróżnia

głównie to, że jej zawarcie powoduje przeniesienie przez właścicieli

przedsiębiorstwa na osobę zarządzającą (menedżera) uprawnień do

samodzielnego podejmowania czynności faktycznych i prawnych dotyczących

zarządzania przedsiębiorstwem, a to oznacza samodzielność w zakresie

kierowania, swobodę w wyborze sposobu zarządzania, możliwość wykorzystania

dotychczasowych kontaktów handlowych, doświadczenia zawodowego,

9

umiejętności organizacyjnych, reputacji oraz własnego wizerunku (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2002 r., I PKN 776/00, OSNP 2004 nr 6, poz. 94).

W stanie faktycznym przedstawionym we wniosku o interpretację,

wychodząc od wielości stosunków prawnych łączących menedżerów ze spółką,

należy uwzględnić pierwotne pełnienie przez nich funkcji w zarządzie spółki i

wtórne zawarcie umowy o zarządzanie mającej postać kontraktu zawartego jako

umowa gospodarcza (między przedsiębiorcami). Taka dodatkowa umowa o

zarządzanie może, ale nie musi być zawarta z członkiem zarządu „powołanym”

zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych, przy czym nie ma sporu, że

osoba fizyczna pełniąca funkcję członka zarządu spółki handlowej może być

powiązana ze spółką podwójnie, w ramach stosunku organizacyjnego i w ramach

umowy prawa pracy lub umowy cywilnej.

Powierzenie zarządzania przedsiębiorstwem w sposób odpowiadający

umowie o świadczenie usług może nastąpić na podstawie umowy menedżerskiej

zawieranej z osobą fizyczną osobiście lub z taką osobą w ramach prowadzonej

przez nią działalności objętej wpisem do ewidencji działalności gospodarczej w

zakresie zarządzania. Gdy umowa jest zawierana między przedsiębiorcami i w

związku z tym czynności związane z zarządzaniem realizowane są w ramach

prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, nic nie stoi na przeszkodzie,

by osoba prowadząca taką działalność podlegała ubezpieczeniu społecznemu jako

przedsiębiorca (art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Taki wniosek wypływa z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., I UK

138/08 (OSNP 2010 nr 11–12, poz. 144). Także poprzednio Sąd Najwyższy

uwzględniał spełnianie usług zarządczych w ramach prowadzonej działalności

gospodarczej, jeżeli było powiązane z otrzymywaniem honorarium na podstawie

faktury VAT i z samodzielnym uiszczaniem składek na ubezpieczenie społeczne

oraz zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 12 listopada 2003 r., I PK 10/03, niepubl.). Ta linia

orzecznictwa utrwaliła się w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca

2009 r., III UK 24/09 (niepubl.) i z dnia 11 sierpnia 2009 r., III UK 31/09 (niepubl.) i

jest podzielana przez skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę.

Prowadzenie działalności gospodarczej jako tytuł ubezpieczenia w takich

10

wypadkach wyprzedza i pochłania wykonywanie umowy menadżerskiej, stąd

przedsiębiorca zawierający w ramach prowadzonej działalności umowę o

świadczenie usług (umowę gospodarczą) z własnych środków finansuje składki na

ubezpieczenie społeczne, emerytalne i rentowe na ogólnych zasadach

ubezpieczenia wynikającego z prowadzenia działalności gospodarczej.

Sytuacja się zmienia, gdy konieczne staje się określenie jako podmiotu

ubezpieczeń społecznych osoby zarejestrowanej jako prowadząca działalność

gospodarczą w zakresie zarządzania, a wykonującej zarząd na podstawie stosunku

organizacyjnego z podmiotem zarządzanym. Ocena z punktu widzenia zasad

podlegania ubezpieczeniu podmiotów występujących w tej podwójnej roli ze

względu na postulowane przez skarżącego zastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, musi respektować zawartą w tym przepisie

definicję ubezpieczonego. Chodzi w szczególności o określenie podmiotu

ubezpieczenia społecznego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6

pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jako osoby prowadzącej

działalność gospodarczą, za którą uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą

działalność na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych

przepisów szczególnych. Odwołując się do przepisów o działalności gospodarczej,

należy stwierdzić, że prowadzeniem działalności pozarolniczej jest zarobkowa

działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa lub poszukiwanie,

rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa,

wykonywane w sposób zorganizowany i ciągły. Na gruncie tej definicji, ze względu

na kryterium ekonomicznej klasyfikacji działalności, jej zarobkowy cel, zawodowy

charakter i sposób wykonywania uwzględniający organizację i częstotliwość,

wykonywanie kontraktu menedżerskiego w ramach działalności gospodarczej ma –

inaczej niż przyjął Sąd drugiej instancji – charakter zarobkowy, a jednocześnie –

inaczej niż przyjmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych – nie pozbawia cech

działalności gospodarczej wykonywanie tej umowy na rzecz jednego tylko

zleceniodawcy, gdyż swoboda działalności gospodarczej przedsiębiorcy w tym

zakresie nie ogranicza.

Odesłanie do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej - ze względu na

określenie w niej działalności gospodarczej jako wykonywanej we własnym imieniu

11

(art. 4) - ma inny, decydujący w rozpatrywanej kwestii skutek. Oznacza

wykonywanie umowy w imieniu własnym, samodzielne podejmowanie decyzji, ale

też ponoszenie ryzyka oraz pełną odpowiedzialność cywilną i publicznoprawną. W

orzecznictwie dostrzeżono, że samodzielności takiej nie wykazują członkowie

zarządu spółki powiązani ze spółki dodatkowym stosunkiem pracy i ze względu na

brak samodzielności i wykonywanie czynności pracowniczych wyłącznie na rzecz i

w interesie pracodawcy uznawano wykonywanie działalności gospodarczej na tym

polu za wyłączone (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1935 r.,

C I 1242/35, Zb.Urz. 1936 poz. 336, z dnia 29 maja 1935 r., C II 325/35, Przegląd

Sądowy 1936 poz. 180, wyrok z dnia 23 lipca 1998 r., I PKN 245/98, OSNAPiUS

1999 nr 16, poz. 517).

Należy stwierdzić, że w takiej samej sytuacji jak pracownicy są

przedsiębiorcy, którzy zawarli umowy menedżerskie, będąc członkami zarządu

spółki-kontrahenta. Ich status piastunów osoby prawnej, wyznaczany przez

przepisy kodeksu spółek handlowych powoduje, że ani na rzecz spółki, ani w jej

interesie nie mogą działać we własnym imieniu. Zwraca się uwagę, że powiązanie

menedżera z zarządzanym przedsiębiorstwem stosunkiem organizacyjnym przez

członkostwo w zarządzie wyłącza traktowanie go jako samodzielnego podmiotu w

stosunku kontraktowym (por. Z. Kubot, Rodzaje kontraktów menedżerskich,

Przegląd Prawa Handlowego, 1999 nr 7; J. Kruczalak-Jankowska, Pojęcie

zarządzania i zarządu w kontekście umów menedżerskich, Gdańskie Studia

Prawnicze, 2000 nr 7; M. Szydło, Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim,

Państwo i Prawo 2002 nr 7-8; M. Etel, Pojęcie przedsiębiorcy w prawie polskim i

prawie Unii Europejskiej oraz w orzecznictwie sądowym, Warszawa 2012, s. 205).

Stosownie do art. 38 k.c., osoba prawna działa przez swoje organy w sposób

przewidziany w ustawie i wydanym na jej podstawie statucie, a działanie organu

wywołuje bezpośredni skutek w obszarze praw i obowiązków tej osoby prawnej

(por. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r.,

III CZP 8/90, OSNCP 1990 nr 10-11, poz. 124). Każda czynność zarządu jest

wykonywana w imieniu zarządzanej spółki, więc występujący w roli przedsiębiorcy-

menedżera członek zarządu jako piastun osoby prawnej może działać tylko jako jej

organ (spółka sama), w więc w jej imieniu i na jej rachunek. Wynika z tego wniosek,

12

że członek zarządu spółki kapitałowej związany z nią kontraktem menedżerskim nie

jest samodzielnym przedsiębiorcą bezpośrednio uprawnionym lub zobowiązanym

działaniami we własnym imieniu. Ten argument został użyty w orzecznictwie sądów

administracyjnych wyrażającym stanowisko, że osoba będąca członkiem zarządu-

menedżerem nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług (por. wyrok

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 maja 2005 r., I SA/Lu

74/05 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2012 r.,

I FSK 1645/11, niepubl.).

Trzeba uwzględnić także brak jakichkolwiek racji uzasadniających

eksternalizację kosztów ubezpieczenia społecznego organu osoby prawnej, skoro

członkowie jej zarządu, reprezentujący ją i prowadzący jej sprawy, czynności te

wykonują jako podmioty wewnętrzne, działające w warunkach zależności prawnej,

nie jak przedsiębiorcy.

W rezultacie, choćby kontrakt menedżerski został zawarty w ramach

działalności gospodarczej prowadzonej przez członka zarządu spółki kapitałowej,

zarządzanie spółką na podstawie takiego kontraktu nie jest prowadzeniem

działalności gospodarczej, stanowiącym tytuł podlegania ubezpieczeniu

społecznemu przewidziany w art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zarejestrowanie działalności

gospodarczej przez członka zarządu powiązanego ze spółką prawa handlowego

kontraktem menedżerskim nie ma wpływu na istniejący obowiązek spółki, jako

płatnika, w zakresie zgłoszenia menedżera do ubezpieczenia na podstawie art. 6

ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz obliczania,

rozliczania i przekazywania co miesiąc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz chorobowe za

tych ubezpieczonych (art. 17 ust. 1 ustawy).

Mimo więc, że analiza prawna interpretacji wydanej na podstawie art. 10 ust.

1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej przez Zakład Ubezpieczeń

Społecznych, w decyzji z dnia 16 lutego 2012 r. wymagała innej argumentacji niż

ujęta w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego, jego wyrok ostatecznie

odpowiada prawu.

13

Uwzględniając to, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną (art. 39814

k.p.c.).