III PK 11/14

Sygn. akt III PK 11/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Krzysztof Staryk

w sprawie z powództwa M. M.

przeciwko Publicznemu Gimnazjum w S.

o przywrócenie do pracy w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę z dnia 29

maja 2012 roku i z dnia 13 czerwca 2012 roku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 25 listopada 2014 r.,

skarg kasacyjnych powódki i strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 23 września 2013 r.,

oddala obie skargi kasacyjne i znosi między stronami koszty

postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r., Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Z.: 1) zasądził od strony pozwanej Publicznego Gimnazjum w S. na

rzecz powódki M. M. kwotę 11.796,18 zł z odsetkami od dnia 12 września 2012 r.

tytułem odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę za

2

wypowiedzeniem z dnia 29 maja 2012 r.; 2) oddalił roszczenie o przywrócenie

powódki do pracy w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę z dnia 29 maja

2012 r.; 3) oddalił roszczenie o przywrócenie powódki do pracy w związku z

wypowiedzeniem umowy o pracę z dnia 13 czerwca 2012 r.; 4) orzekł o kosztach

procesu i rygorze natychmiastowej wykonalności.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powódka pracowała w pozwanym

Gimnazjum na stanowisku nauczyciela, początkowo na czas określony, a od 1

września 2000 r. na czas nieokreślony. Powódka posiada uprawnienia do nauczania

języka polskiego oraz bibliotekoznawstwa. W dniu 29 maja 2000 r. powódka

otrzymała stopień nauczyciela mianowanego. W roku szkolnym 2011/12 dla

pozwanego Gimnazjum przydzielono 33 godziny nauczania języka polskiego i 7

godzin bibliotecznych tygodniowo, przy czym powódka miała przydzielonych 10

godzin nauczania języka polskiego, 1 godzinę wychowawczą i 7 godzin

bibliotecznych. W maju 2012 r. opracowano nowy projekt arkusza organizacyjnego

Gimnazjum, w którym na rok szkolny 2012/13 przewidziano 21 godzin nauczania

języka polskiego i nie przewidziano ani jednej godziny bibliotecznej. W tym arkuszu

powódce nie przydzielono żadnych godzin. Oprócz powódki nauczaniem języka

polskiego w pozwanym Gimnazjum zajmowała się B. P., której w roku szkolnym

2012/13 przydzielono wszystkie godziny nauczania języka polskiego (w liczbie 21).

B. P. jest nauczycielem dyplomowanym zatrudnionym na podstawie mianowania i

legitymuje się 32-letnim stażem zawodowym. Z kolei powódka do dnia 17 maja

2012 r. posiadała 22-letni staż pracy. W związku ze zmianami organizacyjnymi

zaplanowanymi na rok szkolny 2012/13 (między innymi ograniczeniem liczby

godzin nauczania języka polskiego) dyrekcja Gimnazjum w maju 2012 r. podjęła

decyzję o wytypowaniu powódki do zwolnienia z pracy - spośród dwóch

nauczycielek języka polskiego - z tej przyczyny, że B. P. w tym czasie podlegała

szczególnej ochronie przedemerytalnej. Sąd pierwszej instancji ustalił ponadto, że

powódka jest wdową i jako jedyny żywiciel rodziny zamieszkuje wspólnie ze

studiującym synem. Pismem z dnia 29 maja 2012 r., które powódce zostało

doręczone 4 czerwca 2012 r., pozwane Gimnazjum na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (aktualnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2014 r., poz. 191) rozwiązało z powódką stosunek pracy z zachowaniem

3

trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Jako przyczynę wypowiedzenia

pracodawca wskazał zmiany organizacyjne uniemożliwiające dalsze zatrudnienie

powódki w nowym roku szkolnym na dotychczasowym stanowisku w pełnym

wymiarze zajęć. Kiedy pracodawca zorientował się, że to oświadczenie zostało

powódce doręczone dopiero w dniu 4 czerwca 2012 r. (a więc z rozwiązaniem

stosunku pracy po dniu 31 sierpnia 2012 r.), złożył powódce kolejne oświadczenie

(w dniu 13 czerwca 2012 r.), w którym, powołując się na podstawę prawną z art. 20

ust. 1 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela, rozwiązał z powódką

stosunek pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia skróconego do dwóch

miesięcy, który miał upłynąć z dniem 31 sierpnia 2012 r. W oświadczeniu z dnia 13

czerwca 2012 r. pracodawca podał tę samą przyczynę wypowiedzenia, co w piśmie

doręczonym powódce w dniu 4 czerwca 2012 r. Powódka w dniach 18 maja - 7

czerwca 2012 r. przebywała na zwolnieniu chorobowym i nie wyraziła zgody na

cofnięcie przez pozwane Gimnazjum oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku

pracy z dnia 29 maja 2012 r. Od obydwu wypowiedzeń powódka odwołała się w

terminie ustawowym do sądu pracy.

Na podstawie takich ustaleń faktycznych Sąd Rejonowy doszedł do wniosku,

że powództwo należy uwzględnić jedynie częściowo, w zakresie roszczenia o

odszkodowanie za wadliwe rozwiązanie stosunku pracy dokonane pismem z dnia

29 maja 2012 r., bowiem przywrócenie powódki do pracy w pozwanym Gimnazjum

byłoby "niemożliwe". Sąd pierwszej instancji przyjął, że przyczyny wypowiedzenia

wskazane w obydwu pismach rozwiązujących stosunek pracy za wypowiedzeniem

były uzasadnione (prawdziwe oraz dostatecznie skonkretyzowane). W ocenie Sądu

Rejonowego, pozwany pracodawca nie był zobowiązany do wskazywania w piśmie

wypowiadającym stosunek pracy kryteriów, jakie brał pod uwagę przy wyborze

powódki do zwolnienia. Tym niemniej pierwsze z dwóch oświadczeń złożonych

powódce przez Gimnazjum okazało się wadliwe, bo powodowało rozwiązanie

stosunku pracy z powódką dopiero w dniu 30 września 2012 r., zamiast z końcem

roku szkolnego 2011/12 (31 sierpnia 2012 r.), jak tego wymaga art. 20 ust. 3 Karty

Nauczyciela. Wypowiedzenie z dnia 29 maja 2012 r. było zasadne, bo w pozwanym

Gimnazjum rzeczywiście doszło do zmian organizacyjnych a pracodawca -

decydując się na zwolnienie powódki zamiast drugiej nauczycielki języka polskiego,

4

która legitymowała się dłuższym stażem i była objęta szczególną ochroną

przedemerytalną - kierował się usprawiedliwionymi względami. Jednak

wypowiedzenie naruszało przepisy prawa pracy o rozwiązywaniu nauczycielskich

stosunków pracy. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że celowe jest

zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powódki odszkodowania, gdyż

przywrócenie jej do pracy w Gimnazjum na dotychczasowych warunkach

zatrudnienia byłoby "niemożliwe" (art. 45 § 2 k.p.). W konsekwencji Sąd oddalił

roszczenie o przywrócenie do pracy w związku z wadliwym wypowiedzeniem

dokonanym w piśmie pozwanego Gimnazjum z dnia 29 maja 2012 r. Według Sądu

pierwszej instancji, oświadczenie datowane na 29 maja 2012 r., a doręczone

powódce w dniu 4 czerwca 2012 r., doprowadziło do skutecznego rozwiązania z

powódką stosunku pracy po upływie okresu trzymiesięcznego, czyli z dniem 30

września 2012 r. Późniejsza "korekta" tego oświadczenia, dokonana pismem z dnia

13 czerwca 2012 r., polegająca na skróceniu okresu wypowiedzenia do dwóch

miesięcy nie wywołała żadnych skutków prawnych, bowiem pozwany pracodawca

nie dokonał prawidłowego (skutecznego) cofnięcia pierwszego oświadczenia o

wypowiedzeniu stosunku pracy. Cofnięcie tego oświadczenia było możliwe

wyłącznie za zgodą powódki (art. 61 k.c.), a tej powódka nie udzieliła. Skoro pismo

pracodawcy z dnia 13 czerwca 2012 r. nie wywołało żadnych skutków prawnych, to

roszczenie o przywrócenie powódki do pracy w związku z wypowiedzeniem

dokonanym w tym piśmie podlegało oddaleniu.

Od wyroku Sądu pierwszej instancji obie strony wniosły apelacje. Wyrokiem

z dnia 23 września 2013 r., Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w Z. oddalił obie apelacje. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz

rozważania prawne Sądu pierwszej instancji i uznał je za własne. Tytułem

uzupełnienia wywiódł, że w pozwanym Gimnazjum nastąpiły zmiany organizacyjne

powodujące zmniejszenie w roku szkolnym 2012/13 liczby godzin nauczania języka

polskiego i z tej przyczyny dalsze zatrudnienie powódki w pełnym wymiarze na

stanowisku nauczyciela języka polskiego stało się niemożliwe. Ponadto, w nowym

roku szkolnym w Gimnazjum już nie funkcjonowała biblioteka, wobec czego nie było

możliwe przydzielenie powódce godzin bibliotecznych. Pracodawca stanął przed

koniecznością zwolnienia jednej z dwóch pracownic (nauczycielek języka polskiego).

5

Wybór powódki do zwolnienia z pracy został poprzedzony porównaniem kwalifikacji

obu nauczycielek (powódki oraz B. P.). Z tego porównania wynikało, że powódka

posiada krótszy staż pracy i ma kwalifikacje tylko do nauczania języka polskiego,

natomiast B. P. podlegała wówczas szczególnej ochronie trwałości stosunku pracy.

W sytuacji, w której pozwane Gimnazjum naruszyło art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela,

ale przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy wskazane w obu pismach

pracodawcy (z dnia 29 maja i 13 czerwca 2012 r.) były prawdziwe i uzasadnione, to

usprawiedliwiona była odmowa uwzględnienia przez Sąd Rejonowy żądania w

zakresie orzeczenia o restytucji stosunku pracy i zasądzenie na rzecz powódki

stosownego odszkodowania.

Od wyroku Sądu Okręgowego obie strony wniosły skargi kasacyjne.

Powódka zarzuciła naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. w wyniku nierozpoznania sprawy

w granicach apelacji, w szczególności przez nierozpoznanie zarzutów dotyczących

naruszenia: 1) art. 316, art. 233 § 1 w związku z art. 227 i art. 328 § 2 k.p.c. - przez

pominięcie, że w związku z brakiem uchwały o częściowej likwidacji szkoły w

pozwanym Gimnazjum nie nastąpiły żadne zmiany organizacyjne w roku szkolnym

2012/13, w szkole jest prowadzona biblioteka zaś D. O. nie mógł pełnić obowiązków

dyrektora Gimnazjum, wobec czego nie był uprawniony do składania oświadczenia

woli w imieniu pracodawcy, 2) art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela - w wyniku

uznania, że "bezwzględnie nieważne z prawem" zmiany organizacyjne szkoły

uzasadniają rozwiązanie z nauczycielem umowy o pracę a sąd pracy nie ma

obowiązku ani prawa badania ich legalności, 3) art. 45 § 2 k.p. - przez jego

zastosowanie, mimo że istnieje możliwość dalszego zatrudnienia powódki w

pozwanym Gimnazjum. W uzasadnieniu podstawy kasacyjnej powódka wywiodła,

że Sąd Okręgowy "w żaden sposób nie odniósł się do zdecydowanej części

zarzutów apelacyjnych" i "zupełnie pominął kluczowe zagadnienia dla sprawy". W

szczególności nie dokonał oceny legalności reformy oświatowej na terenie gminy L.

"w kontekście skuteczności decyzji personalnych". Według powódki zmiany

organizacyjne, które stanowiły podstawę wypowiedzenia stosunku pracy były

"bezwzględnie nieważne", skoro "pomimo braku stosownej uchwały rozpoczęto

likwidację jedynego Gimnazjum Publicznego istniejącego na terenie gminy L." (tym

samym naruszono art. 59 ust. 1 ustawy o systemie oświaty). Według skarżącej,

6

przepisy prawa wymagają, by w każdej szkole funkcjonowała biblioteka szkolna. To

oznacza, że biblioteka w dalszym ciągu stanowi "część składową" pozwanego

Gimnazjum, a kwalifikacje do jej prowadzenia posiada powódka. Wobec tego

należy przyjąć, że w pozwanym Gimnazjum nie zaszły żadne legalne zmiany

organizacyjne, które uzasadniałyby wypowiedzenie powódce stosunku pracy.

Tymczasem Sąd Okręgowy, nie analizując w ogóle powyższego problemu,

zaakceptował sytuację, w której dochodzi do obejścia prawa (likwidacji szkoły bez

przeprowadzenia stosownej procedury). Jego obowiązkiem było uznać te czynności

za nieważne i stwierdzić, że przyczyny wskazane powódce w wypowiedzeniu w

ogóle nie miały miejsca. W sytuacji, gdy zmiany organizacyjne w Gimnazjum

okazały się nieważne, to nie było przeszkód, aby powódka została przywrócona do

pracy. W związku z powyższym skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi na

rozprawie, a następnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

Sądowi Okręgowemu sprawy do ponownego rozpoznania.

Strona pozwana - zaskarżając orzeczenie Sądu drugiej instancji w części

oddającej jej apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji - zarzuciła obrazę: 1)

art. 45 k.p. przez zasądzenie na rzecz powódki odszkodowania, mimo ustalenia

zasadności (prawdziwości) przyczyn wypowiedzenia stosunku pracy dokonanego

przez pracodawcę; 2) art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. i w związku z art. 91c

Karty Nauczyciela polegającą na pominięciu, że pracodawca w piśmie z dnia 13

czerwca 2012 r. złożył powódce oświadczenie o skróceniu okresu wypowiedzenia,

do czego był uprawniony na podstawie art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela; 3) art. 61

k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz w związku z art. 91c Karty Nauczyciela wskutek

przyjęcia, że pismo z dnia 13 czerwca 2012 r. zawierające oświadczenie

pracodawcy o skróconym okresie wypowiedzenia wymagało uprzedniego cofnięcia,

za zgodą powódki, oświadczenia złożonego w piśmie z dnia 29 maja 2012 r. W

uzasadnieniu podstaw kasacyjnych strona pozwana wywiodła, że oświadczenie

pracodawcy o skróceniu okresu wypowiedzenia nauczycielskiego stosunku pracy

składane w trybie art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela jest oświadczeniem woli

skierowanym do pracownika, w związku z czym zostaje dokonane z chwilą, w której

doszło do pracownika w taki sposób, że adresat mógł zapoznać się z jego treścią.

Pozwane Gimnazjum złożyło powódce w dniu 13 czerwca 2013 r. pisemne

7

oświadczenie o skróceniu okresu wypowiedzenia. Kierując się regułami wykładni

oświadczeń woli (art. 65 k.c.), należy przyjąć, że oświadczenie o skróceniu okresu

wypowiedzenia zostało powódce skutecznie zakomunikowane. Według Gimnazjum,

dopóki trwa stosunek pracy, to każda czynność pracodawcy zmierzająca do jego

rozwiązania wywołuje skutek prawny bez potrzeby uzyskiwania w tym przedmiocie

jakiejkolwiek zgody ze strony pracownika. Ponowne wypowiedzenie stosunku pracy

(skrócenie okresu wypowiedzenia) może wynikać z potrzeby wyeliminowania z

obrotu prawnego (skorygowania) poprzedniego (wadliwego) oświadczenia woli

pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy. Pozwana wniosła o uchylenie wyroku w

zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów procesu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódki strona pozwana wniosła o

nieprzyjęcie skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie w całości, a także o

zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strony pozwanej powódka wniosła o

odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi

kasacyjnej oraz o zasądzenie na rzecz powódki kosztów postępowania

kasacyjnego.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga kasacyjna powódki jest niezasadna przede wszystkim dlatego, że

została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. Powódka

zarzuciła Sądowi odwoławczemu "nierozpoznanie sprawy w granicach apelacji", w

szczególności przez nierozpoznanie wskazanych przez nią trzech zarzutów

apelacyjnych. Przytoczenie przez skarżącą przepisów prawa materialnego (art. 20

ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela oraz art. 45 § 2 k.p.) służy jedynie wyjaśnieniu, które

zarzuty apelacji - w ocenie powódki - zostały pominięte przez Sąd drugiej instancji.

Podstaw skargi kasacyjnej powódki nie stanowią więc zarzuty naruszenia prawa

materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.), a wyłącznie zarzut naruszenia prawa

procesowego (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.), którego zasadność zależy od wykazania,

że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W utrwalonym orzecznictwie

8

przyjmuje się, że wynikający z art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w

granicach apelacji oznacza nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w niej

zarzutów i wniosków (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2002 r., V CKN

1348/00, LEX nr 77047; z dnia 21 sierpnia 2003 r., III CKN 392/01, OSNC 2004 nr

10, poz. 161; z dnia 13 stycznia 2006 r., III CSK 5/05, LEX nr 191157; z dnia 11

grudnia 2008 r., IV CSK 331/08, LEX nr 487529; z dnia 17 lipca 2009 r., IV CSK

110/09, LEX nr 518138; z dnia 2 października 2009 r., II PK 97/09, LEX nr 559941;

z dnia 9 czerwca 2009 r., II CSK 55/09, LEX nr 677890; z dnia 10 sierpnia 2010 r.,

I PK 41/10, LEX nr 667488; z dnia 13 maja 2011 r., V CSK 349/10, LEX nr 864024

oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 r., II CSK 321/06,

LEX nr 428715). Jednakże zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. (jako podstawa

skargi kasacyjnej) jest uzasadniony dopiero wówczas, gdy sąd drugiej instancji nie

rozważy wszystkich (lub większości) istotnych zarzutów zgłoszonych przez stronę

apelującą (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r., I PK 222/06, OSNP

2008 nr 11-12, poz. 159), a więc przypadku, gdy sąd drugiej instancji "pomija

milczeniem" istotne zarzuty i wnioski apelacyjne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3

lutego 2012 r., II PK 134/11, LEX nr 1167467). Z tej przyczyny rozpoznanie

wszystkich - nawet "nieistotnych" - zarzutów apelacyjnych w okolicznościach

konkretnej sprawy może okazać się zbyteczne (postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 11 października 2005 r., V CK 507/04, LEX nr 604063). Prowadzi to do

wniosku, że obowiązek nałożony na sąd drugiej instancji w art. 378 § 1 k.p.c. nie ma

charakteru kategorycznego (bezwzględnego) w tym sensie, że nie oznacza

konieczności szczegółowego odniesienia się do wszystkich (bez wyjątku)

argumentów przytoczonych przez apelującego (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30

listopada 2007 r., IV CSK 313/07, LEX nr 623819 i z dnia 24 lipca 2009 r., I PK

38/09, LEX nr 523541). Zarzut obrazy art. 378 § 1 k.p.c. nie stanowi więc

usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej, gdy sąd drugiej instancji - dokonując

merytorycznej oceny zgłoszonych zarzutów apelacji - uznaje je za nieuzasadnione,

a także, gdy pomija niektóre nieistotne argumenty apelującego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i

rozważania prawne Sądu Rejonowego i przyjął je za własne, po uprzednim ich

zreferowaniu. Oznacza to, że zaaprobował rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji

9

w zakresie, w jakim - w miejsce żądanego przywrócenia do pracy - zasądzono na

rzecz powódki zryczałtowane odszkodowanie za wadliwe rozwiązanie stosunku

pracy. Tej aprobacie Sąd odwoławczy dał jednoznaczny wyraz w uzasadnieniu

swego wyroku. Wobec powyższego nie zachodziła konieczność, aby Sąd Okręgowy

drobiazgowo odnosił się do wszystkich zarzutów apelacyjnych (argumentów), w tym

wymienionych przez powódkę w uzasadnieniu podstawy kasacyjnej. Skoro

wypowiedzenie powódce stosunku pracy zostało uznane za niezgodne z prawem

jako naruszające określone przepisy o wypowiadaniu, to traciły na znaczeniu

zarzuty (argumenty) dotyczące naruszenia jeszcze innych (dalszych) przepisów.

Sąd Okręgowy - wbrew temu, co twierdzi powódka - rozpoznał więc sprawę "w

granicach apelacji" i dał temu wyraz w pisemnych motywach swego rozstrzygnięcia,

gdyż ustosunkował się do wszystkich istotnych zarzutów apelacji. Natomiast ocena,

czy dokonana przez ten Sąd analiza była merytorycznie prawidłowa w świetle

przepisów prawa materialnego, nie mieści się w granicach kasacyjnego zarzutu

naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

Podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku stanowi ustalenie, że w

pozwanym Gimnazjum w roku szkolnym 2012/13 przewidziano 21 godzin

nauczania języka polskiego i nie przewidziano ani jednej godziny bibliotecznej.

Powódce nie przydzielono żadnych godzin a wszystkie godziny nauczania języka

polskiego przydzielono drugiej z nauczycielek, która legitymowała się dłuższym

stażem i była objęta szczególną ochroną przedemerytalną. Przy wyborze powódki

do zwolnienia z pracy pracodawca kierował się więc usprawiedliwionymi względami.

Sądy obu instancji uznały, że dokonane powódce wypowiedzenie naruszało

przepisy prawa pracy, ale przywrócenie jej do pracy na dotychczasowych

warunkach byłoby "niemożliwe" (art. 45 § 2 k.p.) i dlatego zostało zasądzone na

rzecz powódki odszkodowanie. Sąd drugiej instancji ocenił, że została spełniona

przesłanka wypowiedzenia z art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela polegająca na

zmianie organizacyjnej w szkole, powodującej zmianę planu nauczania

uniemożliwiającą dalsze zatrudnianie nauczyciela (powódki) w pełnym wymiarze

zajęć. Taka kwalifikacja prawna ustalonego stanu faktycznego jest prawidłowa,

skoro po uzasadnionym przydzieleniu wszystkich godzin nauczania języka

polskiego drugiej z nauczycielek, nie pozostały żadne godziny nauczania, które

10

można by przydzielić powódce. Oznacza to równocześnie trafność oceny, że

przywrócenie powódki do pracy byłoby niecelowe (art. 45 § 2 k.p. w związku z art.

91c Karty Nauczyciela), skoro po takim przywróceniu szkoła nie mogłaby przydzielić

powódce żadnych godzin nauczania.

Jedynie tytułem nawiązania do podniesionej w skardze powódki

argumentacji zmierzającej do wykazania wadliwości prawnych zmian

organizacyjnych dotyczących Gimnazjum, Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że

przesłanką stosowania art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela jest faktyczne

(rzeczywiste) dokonanie zmiany organizacyjnej w szkole, powodującej zmianę

planu nauczania uniemożliwiającą dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym

wymiarze zajęć. Czynności, na podstawie których dochodzi do takich zmian,

powinny być zgodne z prawem (legalne), a więc dokonane w ramach

obowiązującego porządku prawnego. Nie oznacza to jednak, że sąd pracy, który

rozpoznaje spór między pracownikiem a pracodawcą samorządowym oparty na

zmianach organizacyjnych pracodawcy, powinien oceniać we własnym zakresie,

czy czynności leżące u podstaw tych zmian (w szczególności uchwała właściwego

organu gminy o likwidacji publicznej placówki oświatowej) były zgodne z

odpowiednimi przepisami i merytorycznie uzasadnione. Ocena, czy uchwała rady

gminy dotycząca likwidacji gminnych placówek oświatowych (mająca charakter

publicznoprawny) jest zgodna z prawem oraz dokonywana jest we właściwym trybie,

należy do kognicji sądów administracyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

23 marca 2009 r., I PK 205/08, OSNP 2010 nr 23-24, poz. 282). Z tej przyczyny

podnoszone przez powódkę twierdzenia na temat rzekomej sprzeczności z prawem

decyzji podjętych przez władze samorządowe co do zmian organizacyjnych w

pozwanym Gimnazjum, nie mogą być przedmiotem oceny sądu pracy. Z punktu

widzenia zasadności powództwa o przywrócenie do pracy znaczenie miał jedynie

stan faktyczny polegający na dokonaniu (w ramach obowiązującego porządku

prawnego) zmian organizacyjnych w pozwanym Gimnazjum jako następstwo

decyzji (uchwał) podjętych przez organy samorządowe. Tak więc rzekome

nieprawidłowości w podejmowaniu przez organy gminy L. decyzji (uchwał) w

zakresie ograniczenia w roku szkolnym 2012/13 liczby godzin nauczania języka

11

polskiego i likwidacji biblioteki w pozwanym Gimnazjum nie podlegały kontroli sądu

pracy a istotne było, że takie zmiany organizacyjne w rzeczywistości miały miejsce.

Co się tyczy skargi kasacyjnej pozwanego Gimnazjum, to zasadne są

podniesione w niej zarzuty naruszenia art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 91c

Karty Nauczyciela oraz art. 61 k.c. w związku z art. 300 k.p. i art. 91c Karty

Nauczyciela. Taka ocena nie prowadzi jednak do uwzględnienia skargi kasacyjnej,

bowiem wyrok Sądu drugiej instancji, mimo częściowo wadliwego uzasadnienia,

ostatecznie odpowiada prawu (art. 39814

in fine k.p.c.). Odnosząc się szczegółowo

do postawionych przez pozwane Gimnazjum zarzutów, należy przypomnieć, że

rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty

Nauczyciela, następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym

wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 Karty Nauczyciela). Okres wypowiedzenia może być

skrócony do jednego miesiąca i w takim wypadku nauczycielowi przysługuje

odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia w wysokości

wynagrodzenia liczonego jak za okres urlopu wypoczynkowego, a okres, za który

przysługuje odszkodowanie wlicza się nauczycielowi pozostającemu w tym okresie

bez pracy do okresu zatrudnienia (art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela). Pozwane

Gimnazjum mogło więc rozwiązać z powódką stosunek pracy ze skutkiem

przypadającym na koniec roku szkolnego 2011/12 (z dniem 31 sierpnia 2012 r.) a

powinno być ono - co do zasady - poprzedzone trzymiesięcznym okresem

wypowiedzenia. Oznacza to, że wypowiedzenie powinno zostać powódce dokonane

najpóźniej 31 maja 2012 r. W oparciu o przepis art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela,

pracodawca mógł jednak zastosować okres wypowiedzenia krótszy od

trzymiesięcznego, z tym zastrzeżeniem, że musiał on wynosić co najmniej 1 miesiąc,

a za pozostałą (skróconą) część okresu wypowiedzenia powódce należało się

odszkodowanie. W tym przypadku strona pozwana mogła złożyć powódce

oświadczenie wypowiadające stosunek pracy w okresie przypadającym po dniu 31

maja 2012 r. a przed 31 lipca 2012 r.

Pozwane Gimnazjum w pierwszej kolejności złożyło powódce w dniu 4

czerwca 2012 r. oświadczenie z zastosowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia, a gdy okazało się, że nie będzie ono mogło wywrzeć skutku w

postaci rozwiązania stosunku pracy z dniem 31 sierpnia 2012 r., bez zgody powódki

12

na cofnięcie tego wypowiedzenia, złożyło powódce w dniu 13 czerwca 2012 r.

drugie oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy, tym razem z zastosowaniem

skróconego okresu wypowiedzenia, który miał upłynąć 31 sierpnia 2012 r. Powódka

odwołała się od obu wypowiedzeń a kwestią sporną jest ocena, prawidłowość

którego z tych wypowiedzeń (z dnia 4 czerwca 2012 r., czy też z dnia 13 czerwca

2012 r.) decyduje o zgodności z prawem rozwiązania stosunku pracy. Ocena ta

wyznacza też kolejność analizy prawnej takiego stanu faktycznego, a konkretnie,

zgodność prawem którego z wypowiedzeń powinna być oceniana w pierwszej

kolejności.

Sądy obu instancji poddały w pierwszej kolejności ocenie prawnej wcześniej

dokonane wypowiedzenie (złożone w dniu 4 czerwca 2012 r.) i uznały je za

niezgodne z prawem, nie oceniając już zgodności z prawem później złożonego

oświadczenia o wypowiedzeniu (w dniu 13 czerwca 2012 r.). Powódka akceptuje to

w odpowiedzi na skargę kasacyjną, powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 23 października 1986 r., III PZP 62/86 (OSNCP 1987 nr 10, poz. 156; OSPiKA

1987 nr 10, poz. 184, z glosą T. Zielińskiego), według której ponowne

wypowiedzenie pracownikowi umowy o pracę dokonane w okresie pierwszego

wypowiedzenia przez zakład pracy, będąc w błędnym przekonaniu, że

wypowiedzenie wcześniejsze zostało skutecznie cofnięte, jest bezskuteczne, a w

takiej sytuacji należy badać zasadność pierwszego wypowiedzenia. W ocenie Sądu

Najwyższego orzekającego w rozpoznawanej sprawie, wykładnia ta jest nieaktualna,

gdyż została podjęta w stanie prawnym, w którym nie obowiązywały regulacje

ustawowe (kodeksowe) uprawniające pracodawcę do jednostronnego skrócenia

okresu wypowiedzenia umowy o pracę (art. 361

k.p. wszedł w życie dopiero z dniem

1 maja 1989 r.). Przed tą zmianą stanu prawnego wypowiedzenie dokonane

wcześniej zawsze wywoływało skutek rozwiązujący stosunek pracy przed upływem

okresu wypowiedzenia dokonanego później.

W późniejszym orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że

pracodawca po dokonaniu pierwszego wypowiedzenia umowy o pracę, może do

czasu rozwiązania stosunku pracy dokonać ponownego jej wypowiedzenia, bez

potrzeby uzyskania zgody pracownika na cofnięcie wcześniejszego wypowiedzenia,

co oznacza w konsekwencji, że prawomocne zakończenie postępowania w sprawie

13

z odwołania pracownika od wypowiedzenia umowy o pracę nie jest warunkiem

dopuszczalności ponownego jej wypowiedzenia (por. zwłaszcza wyrok z dnia 18

grudnia 2002 r., I PK 49/02, OSNP 2004 nr 13, poz. 220). W razie dokonania przez

pracodawcę wypowiedzenia umowy o pracę a następnie dokonania kolejnego

wypowiedzenia, o zgodności z prawem rozwiązania stosunku pracy decyduje

prawidłowość tego z wypowiedzeń, które wcześniej wywołało skutek rozwiązujący.

W pierwszej kolejności należy więc ocenić zgodność z prawem tego z wypowiedzeń,

wskutek którego wcześniej doszło do rozwiązania umowy pracę, a nie tego, które

wcześniej zostało złożone. Roszczenia o przywrócenie do pracy (odszkodowanie)

przysługują bowiem wtedy, gdy doszło do rozwiązania umowy o pracę wskutek

niezgodnego z prawem (niezasadnego) wypowiedzenia. Inaczej mówiąc,

wypowiedzenie, które nie doprowadziło do rozwiązania umowy o pracę nie

uzasadnia tych roszczeń, gdyż nie wynikają one z samej wadliwości wypowiedzenia

(poza roszczeniem o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, które z istoty może

być zrealizowane tylko przed rozwiązaniem umowy wskutek upływu okresu

wypowiedzenia). Jeżeli wypowiedzenie złożone później wywołało skutek

rozwiązujący umowę przed wypowiedzeniem złożonym wcześniej, to wcześniejsze

wypowiedzenie staje się bezprzedmiotowe, gdyż nie może doprowadzić do

rozwiązania stosunku pracy, który już nie istnieje, gdyż uległ rozwiązaniu (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r., I PKN 317/00, OSNAPiUS 2002 nr 24,

poz. 597). Podobnie jest w razie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, w

okresie wcześniej dokonanego wypowiedzenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 28 czerwca 2005 r., III PK 44/05, OSNP 2006 nr 9-10, poz. 147; z dnia 8 maja

2007 r., II PK 277/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 103; OSP 2009 nr 3, poz. 29, z glosą

K. Terpiłowskiej; z dnia 10 lipca 2007 r., I PK 241/06, OSNP 2008 nr 17-18, poz.

254; z dnia 16 grudnia 2008 r., I PK 88/08, OSNP 2010 nr 11-12, poz. 137 oraz z

dnia 4 marca 2009 r., II PK 202/08, OSNP 2010 nr 19-20, poz. 231; PiZS 2010 nr 8,

s. 37, z glosą W. Pudełko; Monitor Prawniczy 2010 nr 17, s. 975, z glosą K.

Andrejuk).

Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podtrzymuje zatem pogląd, że

ponowne wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę jest możliwe i

dopuszczalne bez konieczności cofnięcia poprzedniego wypowiedzenia (za zgodą

14

pracownika), bowiem takie zachowanie pracodawcy może być racjonalnie

usprawiedliwione przyczynami natury faktycznej oraz prawnej. Możliwość

ponownego wypowiedzenia stosunku pracy nie ogranicza przy tym uprawnień

pracownika wynikających z przepisów chroniących trwałość stosunku pracy, gdyż

każde z wypowiedzeń "żyje swoim własnym życiem" i wywołuje odrębne skutki

prawne. W szczególności każde z nich może być z osobna kwestionowane przed

sądem pracy, ale pracownikowi przysługuje tylko jedno odszkodowanie z tytułu

wadliwego rozwiązania umowy o pracę (471

k.p.), choćby pracodawca kilkakrotnie

składał mu oświadczenie o wypowiedzeniu tej samej umowy (wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r., II PK 12/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 217).

Na podstawie przedstawionej wykładni należy przyjąć, że złożone powódce

ponowne oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy (z zastosowaniem

skróconego okresu wypowiedzenia) było skuteczne, mimo że zostało dokonane w

czasie, gdy rozpoczął bieg okres wypowiedzenia przewidziany w pierwszym

wypowiedzeniu. Skuteczność tego późniejszego wypowiedzenia polega na tym, że

rozwiązanie stosunku pracy z powódką nastąpiło w dniu 31 sierpnia 2012 r. (kiedy

upłynął skrócony okres wypowiedzenia), a więc wcześniej niż nastąpiłoby to na

podstawie pierwszego wypowiedzenia. Należało więc w pierwszej kolejności ocenić

zgodność z prawem wypowiedzenia dokonanego później, gdyż spowodowało ono

rozwiązanie stosunku pracy powódki przed upływem okresu wypowiedzenia

dokonanego (złożonego) wcześniej. Oświadczenie o wypowiedzeniu powódce

stosunku pracy złożone powódce w dniu 13 czerwca 2012 r. było zgodne z prawem

(art. 20 ust. 5 Karty Nauczyciela). Wskutek tego (zgodnego z prawem)

wypowiedzenia doszło do rozwiązania stosunku pracy powódki z dniem 31 sierpnia

2012 r., a tym samym wypowiedzenie złożone w dniu 4 czerwca 2012 r. stało się

bezprzedmiotowe.

Skarga kasacyjna strony pozwanej (mimo jej zasadności) podlegała jednak

oddaleniu, gdyż wyrok Sądu drugiej instancji odpowiada prawu. Sąd Okręgowy - w

ślad za Sądem Rejonowym - uznał bowiem błędnie, że wskazanie powódce

przyczyny wypowiedzenia w obydwu pismach o rozwiązaniu stosunku pracy było

prawidłowe (zgodne z art. 30 § 4 k.p. w związku z art. 91c Karty Nauczyciela).

Tymczasem określenie przyczyny wypowiedzenia stosunku pracy jako "zmian

15

organizacyjnych uniemożliwiających dalsze zatrudnienie powódki na zajmowanym

stanowisku w pełnym wymiarze zajęć" stanowi powtórzenie zwrotu ustawowego i

nie spełnia wymagania kompletności (zupełności), bo pozwane Gimnazjum nie

przedstawiło przesłanek (kryteriów) wytypowania powódki do zwolnienia z pracy.

Co prawda w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., I PK 238/10

(OSNP 2012 nr 17-18, poz. 214) wyrażono pogląd, że "zastosowane kryteria

wyboru pracownika do zwolnienia nie są objęte obowiązkową treścią oświadczenia

woli pracodawcy określoną w art. 30 § 4 k.p.c., a te okoliczności (kryteria) podlegają

badaniu przez sąd w ramach kontroli zasadności wypowiedzenia (art. 45 § 1 k.p.)",

ale taką wykładnię należy uznać za nieaktualną. W późniejszym orzecznictwie Sądu

Najwyższego doszło bowiem do utrwalenia stanowiska (które skład orzekający

podziela), zgodnie z którym kryteria wyboru do zwolnienia z pracy powinny być

wskazane zwalnianemu pracownikowi w piśmie wypowiadającym umowę o pracę

(art. 30 § 4 k.p.), a nie dopiero ujawniane lub poznawane w sądowym postępowaniu

odwoławczym (por. wyroki z dnia 16 grudnia 2008 r., I PK 86/08, LEX nr 497682; z

dnia 25 stycznia 2013 r., I PK 172/12, OSNP 2014 nr 4, poz. 52; z dnia 10 września

2013 r., I PK 61/13, LEX nr 1427709 i z dnia 18 września 2013 r., II PK 5/13, LEX nr

1376065). Pozbawienie pracownika możliwości dokonania oceny w zakresie, czy

zastosowane względem niego kryteria doboru do zwolnienia, były słuszne (właściwe)

(nieujawnienie w treści wypowiedzenia kryteriów doboru do zwolnienia) wymusza

na nim wszczęcie sądowej procedury odwoławczej w celu poznania konkretnej i

rzeczywistej przyczyny, która potencjalnie uzasadniała dokonanie wypowiedzenia

umowy o pracę. Dlatego pracodawca, decydując się na wypowiedzenie umowy

konkretnemu pracownikowi - w razie konieczności wyboru spośród większej liczby

pracowników - ma obowiązek wskazać w oświadczeniu o wypowiedzeniu także

przyczynę wyboru pracownika do zwolnienia z pracy (kryteria doboru). Przyczyny

(kryteria) wyboru powódki do zwolnienia z pracy (spośród dwóch nauczycielek

języka polskiego), nie zostały jej zakomunikowane w treści oświadczeń

rozwiązujących stosunek pracy a zostały ujawnione dopiero w toku postępowania

sądowego. Wypowiedzenie powódce stosunku pracy naruszało tym samym art. 30

§ 4 k.p., co uzasadniało zasądzenie na jej rzecz odszkodowania na podstawie

art. 45 § 2 k.p. w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela.

16

Skarga kasacyjna powódki (tylko w tej skardze złożono odpowiedni wniosek)

została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, a nie na rozprawie, bowiem nie

wystąpiły żadne okoliczności przemawiające za wyznaczeniem rozprawy kasacyjnej.

W myśl art. 39811

§ 1 k.p.c. zasadą jest rozpoznanie skargi przez Sąd Najwyższy na

posiedzeniu niejawnym, chyba że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(a skarżący złożył w skardze kasacyjnej wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie).

Jak już wyżej przedstawiono, w skardze kasacyjnej powódki nie sformułowano

żadnego istotnego zagadnienia prawnego, którego rozstrzygnięcie byłoby

niezbędne do rozpoznania skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy oddalił obie skargi kasacyjne na

podstawie art. 39814

k.p.c. i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego w oparciu

o przepis art. 100 zdanie pierwsze k.p.c.