V CSK 133/14

Sygn. akt V CSK 133/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)

SSN Bogumiła Ustjanicz

Protokolant Ewa Zawisza

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "G." w G.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "G.- L." w G.

o zapłatę

i z powództwa wzajemnego Spółdzielni Mieszkaniowej "G.- L." w G.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "G." w G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 9 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej - pozwanej wzajemnej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 października 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

powódki Spółdzielni Mieszkaniowej "G." w G. od wyroku Sądu

Okręgowego w G. z dnia 13 lutego 2013 r. (sygnatura akt […])

oddalającego powództwo o zapłatę kwoty 729.391,48 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 27 listopada 2010 r. do dnia

zapłaty (punkt I podpunkt 2) oraz w części orzekającej o kosztach

2

postępowania apelacyjnego (punkt III) i w tym zakresie sprawę

przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

3

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2013 roku Sąd Okręgowy w G. po rozpoznaniu

powództwa głównego i powództwa wzajemnego zasądził od pozwanej- powódki

wzajemnej- Spółdzielni Mieszkaniowej „G.-L.” w G. na rzecz powódki- pozwanej

wzajemnej - Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w G. kwotę 554.086,63 złotych z

odsetkami ustawowymi od kwoty 384.178,08 zł. za okres od dnia 19 lipca 2010 r., a

od kwoty 169.908,55 zł za okres od dnia 27 listopada 2010 r. do dnia zapłaty oraz

oddalił powództwo główne w pozostałej części. Zasądził także od powódki –

pozwanej wzajemnej Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” w G. na rzecz pozwanej –

powódki wzajemnej Spółdzielni Mieszkaniowej „G.- L.” w G. kwotę 60.000 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 21 kwietnia 2010 r., w pozostałej części oddalił

powództwo wzajemne oraz orzekł o kosztach postępowania.

Zgłoszone w obu powództwach roszczenia dotyczyły rozliczeń majątkowych

związanych z podziałem Spółdzielni Mieszkaniowej „G.-L.” w G. na dwie odrębne

Spółdzielnie (strony niniejszego postępowania), dokonanym na mocy uchwały nr

12/ZPCz/2008 Zebrania Przedstawicieli Członków Spółdzielni Mieszkaniowej „G.-L.”

w G. z dnia 22 kwietnia 2008 roku. Sąd Okręgowy ustalił, że stosownie do tej

uchwały dotychczasowi członkowie Spółdzielni „G.-L.” posiadający spółdzielcze

prawo do lokalu i własność lokali w budynkach położonych na osiedlu J.- G. w G.

(328 osób) stali się członkami nowo powstałej Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” z

chwilą jej zarejestrowania (co nastąpiło w dniu 12 sierpnia 2008 r.). Budynki

znajdujące się na terenie osiedla J. – G. w G. wraz infrastrukturą techniczną,

sieciami oraz gruntami stały się własnością nowej spółdzielni. Załącznik nr 1 do

uchwały podziałowej zawierał składniki planu podziału, zaś załącznik nr 2

precyzował zasady podziału poszczególnych składników podlegających podziałowi

między dwie spółdzielnie. W wyniku realizacji uchwały podziałowej powodowa SM

„G.” objęła w posiadanie budynki i nieruchomości położone na osiedlu J.- G. oraz

część środków trwałych nie będących budynkami. Pozwana Spółdzielnia „G.-L.” nie

przekazała powódce żadnych pieniędzy, przy czym niesporne między stronami były

wartości poszczególnych rodzajów składników majątku wykazane w bilansach na

dzień 31 grudnia 2007 r. (data podziału z uchwały podziałowej) i 12 sierpnia 2008 r.

(data powstania nowej spółdzielni). W protokole przejęcia składników aktywów i

4

pasywów sporządzonym przez Spółdzielnię „G.-L.” wyszczególnione zostały

wszystkie składniki należne wydzielonej Spółdzielni „G.” Sąd Okręgowy uznał, że

powódce należą się środki pieniężne z tytułu funduszu udziałowego (33.281,60 zł.),

kaucji gwarancyjnych (79.132,71 zł), nadpłat (46.881,27 zł), dodatniego wyniku na

nieruchomościach (46.709,18 zł) oraz z tytułu funduszu zasobowego (178.173,32

zł), łącznie 384.178,08 złotych i kwotę tę zasądził z odsetkami ustawowymi od dnia

19 lipca 2010 r. Sąd pierwszej instancji ocenił także, że zasadne było roszczenie

powodowej Spółdzielni o zwrot funduszu remontowego w kwocie 148.248,72 zł.

oraz o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez pozwaną Spółdzielnię

z lokalu powódki w kwocie 21.659,83 zł i stąd zasądził kwotę 169.908,55 zł

z odsetkami ustawowymi od dnia 27 listopada 2010 r. do dnia zapłaty. Sąd

pierwszej instancji oddalił natomiast powództwo główne w zakresie kwoty

44.783,76 złotych dochodzonej tytułem zwrotu kosztów budowy ośmiu garaży na

osiedlu L. (osiedlu objętym w wyniku podziału przez Spółdzielnię „G.- L.”) pokrytych

ze wspólnych środków przed podziałem spółdzielni. Oddalone zostało także

żądanie zasądzenia na rzecz powódki kwoty 729.391,48 złotych tytułem

przekazania powódce części ceny uzyskanej przez pozwaną Spółdzielnię ze

sprzedaży wspólnych nieruchomości spółdzielczych w okresie przez podziałem

spółdzielni.

Rozstrzygając powództwo wzajemne Sąd Okręgowy doszedł do przekonania,

że jest ono zasadne tylko co do kwoty 60.000 złotych tytułem partycypacji powódki

– pozwanej wzajemnej w poniesionych przez pozwaną- powódkę wzajemną

kosztach przygotowania nowej siedziby dla administracji Spółdzielni „G.-L.” po

podziale spółdzielni.

Wyrok zaskarżyły apelacjami obie strony. Po ich rozpoznaniu Sąd

Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten

sposób, iż uwzględniając częściowo apelację SM „G.”- zasądził odsetki ustawowe

od kwoty 384.178,08 złotych za okres od dnia 24 grudnia 2009 r. (zamiast od dnia

19 lipca 2010 r.) oraz obniżył kwotę zasądzoną od niej na rzecz SM G.-L.” z kwoty

60.000 zł do kwoty 50.000 zł. W pozostałym zakresie obie apelacje oddalił. Sąd

Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, uznając w

szczególności, że nie ma podstaw do przyznania powódce części pieniędzy

5

uzyskanych przez SM „G.-L.” ze sprzedaży wspólnych nieruchomości

spółdzielczych w okresie przed podziałem spółdzielni.

Powodowa SM „G.” w skardze kasacyjnej zaskarżyła wyrok Sądu drugiej

instancji w części dotyczącej oddalenia roszczenia o zasądzenie od pozwanej

Spółdzielni Mieszkaniowej „G.-L.” w G. na rzecz powódki kwoty 729.391,48 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 27 listopada 2010 r. do dnia zapłaty. Zarzuciła

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 44 k.c. w związku z

art. 111 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze. W ramach drugiej

podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art.

328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art.

385 k.p.c., a także art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. Formułując te

zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 8

października 2013 r. i zasądzenie od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „G.-L.” w

G. na rzecz skarżącej Spółdzielni kwoty 729.391,48 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 27 listopada 2010 r. do dnia zapłaty ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 8 października 2013 r. w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Aktualnie sporna pozostaje między stronami jedynie kwestia, czy powodowej

Spółdzielni Mieszkaniowej „G.” przysługuje w świetle uchwały podziałowej i obu

załączników do tej uchwały prawo do domagania się od pozwanej Spółdzielni „G.-L.”

kwoty 729.391,48 złotych, określanej przez powoda jako część ceny uzyskanej

przez pozwaną Spółdzielnię przed podziałem ze sprzedaży wspólnych wówczas

nieruchomości spółdzielczych. Strona powodowa twierdziła, wskazując na

załącznik nr 2 do uchwały podziałowej punkt 3 litera p, że wykazana w bilansie

stanowiącym podstawę podziału spółdzielni, jako zdeponowana na rachunku

bankowym pozwanej Spółdzielni, część ceny uzyskanej ze sprzedaży

nieruchomości spółdzielczych podlega podziałowi między obie spółdzielnie według

zasady proporcjonalności albowiem stanowi ona majątek nie użytkowany dla celów

danego osiedla w okresie przed podziałem. Zasadny jest zarzut skarżącej, że ani

Sąd Okręgowy ani też Sąd Apelacyjny nie poczyniły w zakresie odnoszącym się do

6

tego roszczenia powódki jakichkolwiek miarodajnych ustaleń faktycznych

pozwalających na ocenę prawną tego roszczenia. Sąd Okręgowy ograniczył się

w uzasadnieniu swojego wyroku jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że

pozostała po spłacie zadłużenia spółdzielców wynikającego z kredytów bankowych

zaciągniętych na budowę lokali spółdzielczych, część ceny uzyskanej ze sprzedaży

wspólnych nieruchomości gruntowych została ujęta w bilansie sporządzonym na

datę podziału, ale nie jako odrębna pozycja majątku, która mogłaby podlegać

podziałowi. Sąd pierwszej instancji nie uzasadnił jednak w żaden sposób tego

stanowiska. Odnosząc się do zarzutów apelacji powódki kwestionującej to

stanowisko Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny także nie poczynił jakichkolwiek

ustaleń faktycznych dotyczących tej kwestii, ograniczając się w uzasadnieniu

swojego wyroku do stwierdzenia, że stanowisko powódki domagającej się zapłaty

na jej rzecz części uzyskanej ceny jest sprzeczne z treścią załączników do uchwały

podziałowej i nie wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego. Sąd

Apelacyjny nie wskazał jednak, na jakich dowodach i na jakich ustaleniach

faktycznych oparł swoje wywody dotyczące zwłaszcza wykładni zapisów uchwały

podziałowej i załączników do tej uchwały. Brak tych ustaleń faktycznych uzasadnia

zarzuty sformułowane przez skarżącą Spółdzielnię w ramach obu podstaw

kasacyjnych.

W aktualnie obowiązującym modelu postępowania apelacyjnego sąd drugiej

instancji, wskutek zaskarżenia apelacją wyroku sądu pierwszej instancji, rozpoznaje

sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia. Dokonuje własnych ustaleń

faktycznych prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestając na

zaaprobowanym materiale zebranym w pierwszej instancji, kontroluje prawidłowość

postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami

procesowymi przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc

z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, stosuje przepisy regulujące

postępowanie apelacyjne oraz, gdy brak takich przepisów, odpowiednio przepisy

dotyczące postępowania przed sądem pierwszej instancji. Sąd odwoławczy

samodzielnie ustala podstawę materialnoprawną orzeczenia niezależnie od

zarzutów podniesionych w apelacji, będąc ewentualnie związany oceną prawną lub

uchwałą Sądu Najwyższego, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników

7

postępowania, nie wykraczając poza wniosek zawarty w apelacji i nie naruszając

zakazu reformationis in peius oraz rozstrzyga o kosztach postępowania

(por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

31 stycznia 2008 r. III CZP 49/07- zasady prawnej, OSNC 2008, nr 6, poz.55).

Brak ustaleń faktycznych stanowi sytuację uniemożliwiającą ocenę

prawidłowości wykładni i zastosowania przez Sąd drugiej instancji prawa

materialnego, a więc przytoczonych wyżej zarzutów naruszenia art. 65 §1 k.c. oraz

art. 44 k.c. w związku z art. 111 prawa spółdzielczego. Sytuacja taka, zgodnie

z utrwalonym poglądem, będąc określonym stanem procesowym, nie musi mieć

charakteru stawianego przez skarżącego w skardze kasacyjnej zarzutu i może

wynikać także z własnej oceny Sądu kasacyjnego, co do możliwości

merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej (por. orzeczenia Sądu Najwyższego:

z 18 września 1997 r., I CKN 229/97, z 26 maja 1998 r., III CRN 516/97, z 2 grudnia

1999 r., I CKN 954/98, z 13 czerwca 2000 r., V CKN 69/00, z 28 lutego 2002 r.,

III CKN 547/00 oraz z 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, a także z 26 listopada

1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000, Nr 5, poz. 100).

Zastosowanie przepisów prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego

przez Sąd drugiej instancji stanu faktycznego lub w przypadku, gdy wyrok sądu

drugiej instancji nie zawiera ustaleń faktycznych odnoszących się do przesłanek

stosowanej normy prawa materialnego, oznacza wadliwą subsumcję; brak

stosownych ustaleń faktycznych uzasadnia zarzut kasacyjny naruszenia prawa

materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (por. wyroki Sądu Najwyższego:

z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, niepubl., z dnia 18.01.2012 r., II PK

117/11, niepubl, z 18 września 1997 r., I CKN 229/97, z 26 maja 1998 r., III CRN

516/97, z 2 grudnia 1999 r., I CKN 954/98, niepubl z 13 czerwca 2000 r., V CKN

69/00, niepubl z 28 lutego 2002 r., III CKN 547/00, niepubl., z 20 lutego 2003 r.,

I CKN 65/01, a niepubl, z 26 listopada 1999 r., III CKN 460/98, OSNC 2000, nr 5,

poz. 100,). Sytuacja tak zachodzi w rozpoznawanej sprawie i uzasadnia, co już

wyżej akcentowano, sformułowany w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzut

naruszenia przytoczonych przez skarżącą przepisów prawa materialnego.

Powtórzyć bowiem należy, że brak stosownych ustaleń faktycznych oznacza brak

dostatecznych podstaw do oceny przez Sąd Najwyższy zarzutu naruszenia prawa

8

materialnego, nie można bowiem przesądzić, czy zarzut ten jest usprawiedliwiony

czy też nie (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia

2012 r., V CSK 205/11, nie publ.). Za zasadny uznać należy także sformułowany

w skardze zarzut naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez

sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób nie spełniający

wymogów stawianych uzasadnieniu orzeczenia Sądu odwoławczego, przez co

wyrok Sądu Apelacyjnego nie poddaje się, z wyłożonych wyżej przyczyn, pełnej

kontroli kasacyjnej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzeczono jak w sentencji.