I CSK 741/13

Sygn. akt I CSK 741/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa B. S. C. S.A. z siedzibą w P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Gospodarki

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 28 stycznia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 marca 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia

oddalającego apelację (pkt II) oraz orzekającego o kosztach

postępowania odwoławczego (pkt III) i w tej części przekazuje

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,

pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2012 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił powództwo o

149 478 zł i orzekł o kosztach procesu.

Sąd ustalił, że w dniu 15 czerwca 2007 r. strony zawarły - w ramach Funduszy

Strukturalnych Unii Europejskiej - umowę o dofinansowanie projektu nr W. […]

nazwanego „Wsparcie powstawania funduszu kapitału zalążkowego B. S. C.

realizowanego w ramach Sektora Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności

Przedsiębiorstw, lata 2004-2006, Priorytet 1 Rozwój przedsiębiorczości i wzrost

innowacyjności poprzez wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu, Działanie 1.2

Poprawa dostępności do zewnętrznego finansowania inwestycji przedsiębiorstw,

Poddziałanie 1.2.3. Wsparcie powstania funduszy kapitału zalążkowego typu s. c.”

Pozwany zobowiązał się, że dofinansuje powódce realizację projektu „Wsparcie

powstania funduszu kapitału zalążkowego B. S. C.”, przeznaczonego na pokrycie

wskazanych wydatków kwalifikowanych na zasadach określonych w umowie.

Dofinansowanie opiewało na kwotę 10 000 000 zł, stanowiącą 50% wydatków

kwalifikowanych. Zgodnie z umową za wydatki kwalifikowane należało uznać te

wydatki, które zostały poniesione po dniu złożenia wniosku o dofinansowanie, nie

później jednak niż do 30 czerwca 2008 r., zostały zweryfikowane i zatwierdzone przez

beneficjenta końcowego (instytucję wdrażającą), zostały w okresie realizacji

przeznaczone na dokonanie inwestycji w mikroprzedsiębiorstwie lub przedsiębiorstwie

z sektora małych i średnich przedsiębiorstw, znajdującym się we wczesnej fazie

rozwoju, które realizuje fazę badań lub rozwoju produktu lub usługi albo fazę

tę zakończyło, jednak od dnia podjęcia działalności gospodarczej nie rozpoczęło

komercyjnej produkcji sprzedaży lub usług, oraz na wydatki związane z administracją

i zarządzeniem ostatecznym odbiorcą (beneficjentem) w kwocie nieprzekraczającej

średniomiesięcznie 5% środków wniesionych do ostatecznego odbiorcy (beneficjenta)

przez inwestorów odbiorcy (beneficjenta) i instytucję udzielającą wsparcia, nie

3

przekraczają kwoty wyszczególnionej we wniosku o dofinansowanie przeznaczonej na

pokrycie wydatków i zostały pomniejszone o naliczony podatek od towarów i usług,

z wyjątkiem, gdy funduszowi kapitału zalążkowego, zgodnie z odrębnymi przepisami,

nie przysługiwało prawo do jego zwrotu lub odliczania.

Do obowiązków powódki - określonych w § 3 umowy - należało m.in.

w wypadku realizacji dostaw lub usług, wybranie i udzielanie zamówień na podstawie

najkorzystniejszej ekonomicznie oferty, z zachowaniem zasad przejrzystości i uczciwej

konkurencji, oraz dołożenie wszelkich starań w celu uniknięcia konfliktu interesów,

„rozumianego jako brak bezstronności i obiektywności w wypełnianiu funkcji

jakiegokolwiek podmiotu objętego umową w związku z realizowanym zamówieniem”.

W aneksie nr 2 do umowy wniosek o dofinansowanie w zakresie planowanych

wydatków i ich kategorii został zmieniony w ten sposób, że wartość inwestycji

(w cenie nabycia) ustalono w wysokości 18 803 000 zł, w tym wydatki kwalifikowane

18 803 000 zł, i wartość kosztów zarządzania - w wysokości 1 227 000 zł, w tym

wydatki kwalifikowane 1 197 000 zł.

Powódka wystąpiła do pozwanego z wnioskiem o płatność końcową. Pozwany

z pozycji nr 88 (usługi doradztwa w zakresie prowadzenia działalności i zarządzania -

strategia deinwestycji), opiewającej na kwotę 299 956 zł, wypłacił powódce 1 000 zł,

a w pozostałej części ją zakwestionował. Zarzucił, że wydatków przeznaczonych na

wykonaną przez Fundację P. A. usługę doradczą nie można zaliczyć do wydatków

kwalifikowanych w rozumieniu postanowień umowy i zasad kwalifikowania wydatków

określonych w załączniku do rozporządzenia Komisji (WE) nr 448/2004 z dnia 10

marca 2004 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1685/2000 ustanawiające

szczegółowe zasady wprowadzenia rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 w

sprawie kwalifikowania wydatków związanych z projektami współfinansowanymi z

Funduszy Strukturalnych i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1145/2003. Podniósł

również, że zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Rozwoju Regionalnego

„Kwalifikowalność wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju

Regionalnego” wydatek jest kwalifikowany, jeżeli jest racjonalny, co oznacza, że

4

wydatek potwierdzony fakturą w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju

Regionalnego musi stanowić optymalny pod względem ekonomicznym i technicznym

sposób wdrożenia i realizacji projektu. Wskazany we wniosku o płatność końcową pod

pozycją nr 88 wydatek nie spełnia wymagań uznania go za kwalifikowany, ponieważ

przedmiotem projektu było dokapitalizowanie spółek w początkowej fazie ich

działalności, a usługa zlecona Fundacji P. A. dotyczyła deinwestycji - wyjścia

kapitałowego z M. sp. z o.o.

Pozwany zakwestionował także sposób ustalenia wynagrodzenia dla Fundacji P.

A. Zostało ono ustalone jako wynagrodzenie stałe w wysokości 1 000 zł, uznane przez

pozwanego i wypłacone powódce, oraz wynagrodzenie zmienne w wysokości 5 promili

od wartości najbardziej korzystnego sposobu zakończenia inwestycji M., powiększone

o należy podatek od towarów i usług. Pozwany zarzucił, że przyjęta przez powódkę

podstawa ustalenia wynagrodzenia zmiennego, w postaci zakończonej inwestycji

wartości 24 000 000 zł, ma charakter hipotetyczny, a sposób wyboru oferty Fundacji P.

A. jest sprzeczny z § 3 pkt 4 umowy, ponieważ była to jedyna oferta i istniały

powiązania personalne między powódka a Fundacją.

Sąd Okręgowy uznał, że powódka nie sprostała wynikającemu z zawartej przez

strony umowy obowiązkowi wybrania i udzielenia zamówienia na podstawie

najbardziej korzystnej oferty, z zachowaniem zasad przejrzystości oraz uczciwej

konkurencji i unikania konfliktów interesów. Bezsporne okazały się też powiązania

personalne między powódką a Fundacją P. A. Zadaniem Sądu powódka nie wykazała,

że A. S., która sporządziła dokumentację podatkową dotyczącą umowy o usługi

zakończenia inwestycji, posiadała kwalifikacje do jej sporządzenia w postaci

uprawnień biegłego-rewidenta. Sąd podzielił zarzut pozwanego, że spornych

wydatków nie można było uznać za kwalifikowane z powodu braku możliwości ich

weryfikacji. Podstawa wynagrodzenia zmiennego nie była znana w chwili zawierania

umowy, nie można jej było precyzyjne ustalić także w chwili realizacji umowy o

dofinansowanie, budzi również wątpliwości sposób jej ustalenia przez świadka P. L.- M.

5

W ocenie Sądu sporne wydatki nie odpowiadały wymaganiom przewidzianym w

załączniku do rozporządzenia komisji (WE) nr 448/2004.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny– po sprostowaniu oznaczenia powódki

- oddalił jej apelację i orzekł o kosztach postępowania. odwoławczego.

Sąd drugiej instancji - po uzupełnieniu postępowania dowodowego przez

przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, ograniczonego do zeznań powódki –

uznał, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej jest prawidłowe, choć nie w pełni podzielił

motywy wyroku, zwłaszcza dotyczące oceny sporządzonej przez Fundację P. A. i jej

przydatności dla realizacji projektu. Zdaniem Sądu nie było potrzeby odnoszenia się w

sposób szczegółowy do poszczególnych zarzutów apelacji, ponieważ znaczna ich

część wykraczała poza zakres zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pełnomocnik powódki

zarzucił naruszenie podpunktu 3.1.b, punktu 3.1, punktu 1.3, ust. 1 Zasady nr 1

określonej w załączniku do rozporządzenia Komisji (WE) nr 448/2004, art. 80

rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące

Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Funduszu Spójności

i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999 oraz akapitu ostatniego art. 32 ust. 1

rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r. ustanawiającego

przepisy ogólne w sprawie funduszy strukturalnych, art. 8 rozporządzenia Komisji (WE)

nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r., art. 34,35, 36 rozporządzenia Komisji (WE) nr

1260/1999, art. 65 § 2 k.c. w związku z § 3 ust. 3 pkt 4 umowy, art.6, art. 3511

k.c.

i art. 9a ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, art. 6 k.c. w związku z § 3

ust. 3 pkt 4 umowy, art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.

Powołując się na te podstawy, wniósł „o uchylenie zaskarżonego wyroku

w zaskarżonej części i zmianę wyroku Sądu Apelacyjnego (…) poprzez zasądzenie od

pozwanego na rzecz powódki 149 479 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia

powództwa do dnia zapłaty” bądź o uchylenie wyroku w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

W orzecznictwie nie ma wątpliwości - stanowisko to jest także podzielane

w literaturze – że postępowanie przed sądem drugiej instancji jest, ze względu na

przyjęty model apelacji pełnej, kontynuacją postępowania pierwszoinstancyjnego.

To oznacza, że sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym, który zawsze powinien

poczynić własne ustalenia faktyczne i na ich podstawie dokonać oceny prawnej

dochodzonego roszczenia. Nie może więc – inaczej niż w systemie rewizyjnym –

ograniczyć się jedynie do skontrolowania prawidłowości rozstrzygnięcia sądu pierwszej

instancji. Na sądzie odwoławczym, podobnie jak na sądzie pierwszej instancji,

spoczywa zatem obowiązek wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, a mianowicie ustalenia faktów, które uznał za udowodnione, dowodów,

na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności

i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem

przepisów prawa (art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.) (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11, nie publ.).

Zakres odpowiedniego zastosowania art. 328 § 2 k.p.c. w postępowaniu przed

sądem drugiej instancji zależy jednak od treści wydanego orzeczenia, przebiegu

postępowania odwoławczego, a także od podejmowanych przez sąd odwoławczy

działań procesowych, wynikających z zarzutów apelacji i limitowanych granicami

apelacji. W wypadku orzeczenia oddalającego apelację, bez uzupełniania

przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji postępowania dowodowego, sąd

odwoławczy nie musi powtarzać prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych;

wystarczy stwierdzenie, że ustalenia sądu pierwszej instancji podziela i przyjmuje za

własne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN

792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83 i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r.,

I CSK 67/11). Powinien jednak wówczas ustosunkować się do wszystkich zarzutów

apelacji i wyjaśnić dlaczego zarzuty te uznał za nieuzasadnione; wystarczy przy tym

przytoczenie w uzasadnieniu orzeczenia - jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia -

art. 385 k.p.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 19 lutego 1998 r. III CKN 372/97,

nie publ. oraz z dnia 8 października 1998 r. II CKN 923/98, OSNC 1999, z. 3, poz. 60).

7

W sprawie, w której została wniesiona rozpoznawana skarga kasacyjna, Sąd

odwoławczy, po uzupełnieniu przeprowadzonego przed Sądem pierwszej instancji

postępowania dowodowego, oddalił apelację powoda, jednakże nie wskazał wyraźnie

na jakiej podstawie faktycznej to zrobił; uzasadnienie zaskarżonego wyroku

nie zawiera nawet stwierdzenia, że Sąd drugiej instancji podziela ustalenia

pierwszoinstancyjne i przyjmuje za własne. Można jedynie domyślać się, że ustalenia

Sądu pierwszej instancji zostały uznane za prawidłowe i stanowią podstawę faktyczną

rozstrzygnięcia. Kwestia ta nie może jednak - co podkreślano w orzecznictwie

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lipca 2011 r., I CSK 67/11) - pozostawać

w sferze domysłów, lecz musi być jednoznacznie wyjaśniona w uzasadnieniu sądu

drugiej instancji.

W tej sytuacji, zarzut skarżącego, że zakwestionowany wyrok został wydany

z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c., polegającym na niewskazaniu podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, należało uznać za uzasadniony. Nie można również odmówić racji

skarżącemu, że wada uzasadnienia zaskarżonego wyroku polega także na

nieustosunkowaniu się Sądu odwoławczego do wszystkich zarzutów apelacyjnych.

Apelacja powoda została oparta nie tylko na zarzutach naruszenia prawa

procesowego, przedstawionych w tzw. części historycznej uzasadnienia, ale także

na całkowicie pominiętych we wspomnianej części uzasadnienia zarzutach

naruszenia prawa materialnego, głównie wspólnotowego, przedstawionych

w jedenastu punktach. Zamieszczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

ogólnikowe stwierdzenie, „że brak jest potrzeby odnoszenia się w sposób szczegółowy

do poszczególnych zarzutów apelacji, z których znaczna część wykracza poza zakres

zaskarżonego rozstrzygnięcia”, nie czyni zadość wymaganiu - co trafnie zarzucił

skarżący - ustosunkowania się Sądu do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia

prawa materialnego i wyjaśnienia dlaczego zarzuty te są nieuzasadnione. Rację ma

skarżący, że przytoczone stwierdzenie Sądu nie pozwala też ustalić, które zarzuty -

według Sądu – wykraczają poza zakres zaskarżenia i co ten zwrot, wobec zaskarżenia

apelacją wyroku w całości, oznacza.

8

Zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 382 k.p.c. polega -

zdaniem skarżącej – na pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy dowodu z pisma spółki

B. Inc. z dnia 29 lipca 2008 r. Dowód ten został przedstawiony przez powódkę

w piśmie procesowym z dnia 17 sierpnia 2011 r. w związku z zakwestionowaniem

przez pozwanego podstawy ustalenia wynagrodzenia zmiennego należnego Fundacji

P. A. z tytułu umowy zawartej przez powódkę z tą fundacją. W przekonaniu skarżącej

przytoczony dowód podważył zarzut pozwanego, że podstawa ustalenia

wynagrodzenia zmiennego nie została wykazana. Tymczasem Sąd, podzielając

podniesiony przez pozwanego zarzut, nie odniósł się - co potwierdza treść

uzasadnienia zaskarżonego wyroku - do przytoczonego dowodu. W tej sytuacji nie

można odeprzeć zarzutu, że Sąd drugiej instancji z naruszeniem art. 382 k.p.c. orzekał

z pominięciem części materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji i

postępowaniu apelacyjnym. Sąd Najwyższy nie może bowiem samodzielnie

rekonstruować powodów, którymi kierował się Sąd odwoławczy, a w szczególności

dociekać, dlaczego uznał on, mimo dowodu przedstawionego przez powódkę,

że podstawa wynagrodzenia zmiennego nie została wykazana.

Ze względu na to, że kontrola kasacyjna potwierdziła wady uzasadnienia

zaskarżonego wyroku, w tym niewskazanie podstawy fatycznej rozstrzygnięcia,

przedwczesne byłoby dokonywanie ocen w zakresie podnoszonych w skardze

kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, albowiem warunkiem ich

dokonania jest prawidłowo ustalona podstawa faktyczna rozstrzygnięcia (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97, OSNC 1997, nr 9, 126).

Można zatem poczynić jedynie ubocznie następujące uwagi.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła, powtarzając zarzuty apelacyjne,

naruszenie Zasady nr 1 „załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) nr 448/2004”.

W związku z tymi zarzutami należy zauważyć, że wspomniany załącznik nie

jest, jak wskazano w skardze kasacyjnej, załącznikiem do rozporządzenia Komisji

(WE) nr 448/2004 z dnia 10 marca 2004 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr

1685/2000 ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE)

9

nr 1260/1999 w odniesieniu do wydatków, jakie muszą spełniać wydatki na działanie

współfinansowane z funduszy strukturalnych, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr

1145/200 (Dz. Urz. L 72 z 11.3.2004, s. 66). Jest on załącznikiem do rozporządzenia

nr 1685/2000 z dnia 28 lipca 2000 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania

rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 w odniesieniu do wydatków, jakie muszą

spełniać wydatki na działania współfinansowane z funduszy strukturalnych (Dz. Urz.

L 193 z 29.7.2000, s. 39). Nieścisłość ta jest najprawdopodobniej spowodowana tym,

że rozporządzenie nr 1685/2000 zostało znowelizowane rozporządzeniem nr

448/2004, a zmiana polegała na zastąpieniu w całości nowym dotychczasowego

załącznika rozporządzenia nr 1685/2000. Wyraźnie wynika to z art. 2 rozporządzenia

nr 448/2004 [„Załącznik do rozporządzenia (WE) nr 1685/2000 zastępuje się tekstem

zawartym w Załączniku do niniejszego rozporządzenia.”] i motywu (7) preambuły tego

aktu [„Dla większej przejrzystości i wygody należy zmienić w całości brzmienie

Załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1685/2000.”], a potwierdza to orzecznictwo

ETS (por. wyrok z dnia 8 marca 2007 r. w sprawie C-289/05, Länsstyrelsen

i Norbettens Iän p. Lapin Liitto, Zb.Orz. 2007, I-1965). Zasady zawarte w tym

załączniku są jednak powszechnie określane jako „zasady rozporządzenia

nr 448/2004”, także w dokumentach oficjalnych, w tym we wspomnianych Wytycznych

Ministerstwa Rozwoju Regionalnego. Przytoczona w punktach 1 – 5 skargi podstawa

kasacyjna odwołuje się więc do rozporządzenia nr 448/2004, zamiast do

rozporządzenia nr 1685/2000, podobnie zresztą jak Sądy obu instancji

w uzasadnieniach swoich wyroków, a także pozwany w odpowiedzi na skargę

kasacyjną.

Rozporządzenie nr 1685/2000 zostało wydane na podstawie art. 30 ust. 3 i art.

53 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/1999 z dnia 21 czerwca 1999 r.

ustanawiającego przepisy ogólne w sprawie funduszy strukturalnych (Dz. Urz. 161

z 26.6.1999, s.1), dotyczącego funduszy objętych perspektywą 2002 - 2006, w ramach

której miała być finansowana zawarta przez strony umowa. Zgodnie z powyższymi

przepisami do zasad kwalifikowania wydatków należy stosować przepisy krajowe,

chyba że Komisja uzna za konieczne przyjęcie odpowiednich przepisów na szczeblu

10

wspólnotowym. Komisja przyjęła takie przepisy w rozporządzeniu nr 1685/2000, wraz

z załącznikiem zmienionym rozporządzeniem nr 448/2004. Ma ono zatem

bezpośrednie zastosowanie, gdyż posłużyło określeniu zasad kwalifikowalności

wydatków na poziomie wspólnotowym [A. Filipek, Fundusze Unii Europejskiej.

Komentarz do rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006. Perspektywa finansowa 2007

– 2013, Warszawa 2009, s. 32]. Wspomniane Wytyczne Ministra Rozwoju

Regionalnego zawierają ich wykładnię [M. Rutkowski, Kwalifikowalność wydatków

w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (w:) Zarządzanie

projektami współfinansowanymi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

w ramach ZPORR 2004 – 2006, Pomorskie Studia Regionalne, Gdańsk 2006, s. 105].

Załącznik do rozporządzenia nr 1685/2000 (nieściśle określany jako załącznik do

rozporządzenia nr 448/2004) ma więc bezpośrednie zastosowanie do

kwalifikowalności wydatków w ramach perspektywy finansowej 2004 - 2006.

Rozporządzenie nr 1685/2000 utraciło moc obowiązującą w dniu 16 stycznia 2007 r.,

na podstawie art. 54 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1828/2006 z dnia 8 grudnia

2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE)

nr 1083/2006 ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu

Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu

Spójności oraz rozporządzenia (WE) nr 1080/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady

w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (Dz. Urz. L 371

z 27.12.2006, s. 1 ze zm.), ten sam przepis stanowi jednak, że przepisy uchylonego

rozporządzenia 1685/2000 nadal mają zastosowanie do pomocy zatwierdzonej na

mocy rozporządzenia (WE) nr 1260/1999.

Załącznik do rozporządzenia (WE) nr 1685/2000 z dnia 28 lipca 2000 r.

przewiduje, że koszty ogólne są wydatkami kwalifikowanymi, pod warunkiem że

są oparte na faktycznych kosztach, które odnoszą się do wprowadzania w życie

działań współfinansowanych przez fundusze strukturalne oraz są przeznaczone pro

rata do działań zgodnie z należycie uzasadnioną, rzetelną i bezstronną metodologią

(pkt 1.8 Zasady nr 1). W świetle Wytycznych Ministra Rozwoju Regionalnego wydatek

jest kwalifikowany, jeżeli został poniesiony w ramach projektu realizowanego

11

z udziałem EFRR, jest niezbędny dla realizacji projektu, racjonalny, rzetelnie

udokumentowany i możliwy do zweryfikowania oraz spójny z obowiązującymi

przepisami. Zastosowanie powyższych reguł oceny prowadzi do wniosku

że refundacja nie jest bezwarunkowa. Przedmiotowy wydatek nie podlega więc

zwrotowi już z tego powodu, że nie jest możliwa jego weryfikacja i w związku z tym nie

jest istotne, czy wynika on z umowy podwykonawstwa i czy płatność została określona

jako udział procentowy w całkowitym czy w dowolnym koszcie przedsięwzięcia.

Oceny kwalifikowalności spornego wydatku nie zmienia także zastosowanie punktu 1.3

Zasady nr 1, który dotyczy wydatków rzeczywiście poniesionych w rozumieniu art. 32

ust. 1 rozporządzenia nr 1260/1999, gdyż z przepisu tego również nie wynika, że

wydatki te muszą być refundowane bezwarunkowo. W związku z kwestią

podmiotowego zakresu pojęcia beneficjenta końcowego, należy zwrócić uwagę,

że wydatki pokrywane z funduszy strukturalnych muszą odpowiadać wymaganiom

dotyczącym kwalifikowalności, m. in. pod względem możliwości ich weryfikacji,

niezależnie od przyjętej w umowie terminologii określającej jej strony.

Odnośnie zarzutu niezastosowania art. 80 rozporządzenia Rady (WE) nr

1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące

Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu

Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego rozporządzenie (WE) nr

1260/1999 (Dz. Urz. L 210 z 31.7.2006, s. 25) oraz akapitu ostatniego art. 32 ust. 1

rozporządzenia Rady (WE) nr 1260/199 z dnia 21 czerwca 1999 r. ustanawiającego

przepisy ogólne w sprawie funduszy strukturalnych (Dz. Urz. L 161 z 26.6.1999, s. 1

ze zm.) należy zauważyć, że wskazane dwa przepisy nie obowiązywały jednocześnie,

lecz kolejno po sobie, co wynika z art. 107 i 108 rozporządzenia nr 1083/2006,

które uchyliło rozporządzenie nr 1260/1999. Wydaje się, że do spornej umowy

ma zastosowanie art. 32 ust. 1 rozporządzenia nr 1260/1999, gdyż dotyczy on

perspektywy finansowej 2004 - 2006, a nie art. 80 późniejszego rozporządzenia nr

1083/2006.

12

Treść obydwu przepisów jest jednak zbliżona i wyraża zasadę niepodzielności

płatności na rzecz beneficjentów, która obowiązywała zarówno w perspektywie

finansowej 2004 – 2006, jak i w perspektywie 2007 – 2013. Zgodnie z akapitem

ostatnim art. 32 ust. 1 rozporządzenia nr 1260/1999, „organ wypłacający zapewnia,

że bezpośredni beneficjenci otrzymają płatność z funduszy możliwie jak najszybciej

i w pełnej wysokości. Nie mają miejsca żadne potrącenia, wstrzymania lub późniejsze

szczególne opłaty, które mogłyby obniżyć powyższe kwoty”. Podobnie przepis art. 80

rozporządzenia nr 1083/2006 stanowi, iż „państwa członkowskie upewniają się,

że instytucje odpowiedzialne za dokonywanie płatności zapewniają, aby beneficjenci

otrzymali pełną kwotę wkładu ze środków publicznych możliwie najszybciej i w całości.

Nie potrąca się ani nie wstrzymuje żadnych kwot, ani też nie nakłada się żadnych opłat

szczególnych lub innych opłat o równoważnym skutku, które powodowałyby

zmniejszenie kwot wypłacanych beneficjentom”. Jednakże wskazana zasada

niepodzielności płatności na rzecz beneficjentów „nie dotyczy przypadków

uzasadnionych, kiedy to potrącenie wynika np. ze stwierdzonej nieprawidłowości

w realizacji projektu, niezrealizowania projektu w pełnym zakresie lub w wymaganym

terminie zgodnie z umową o dofinansowanie, z przedłożenia do rozliczenia faktur

uwzględniających wydatki niekwalifikowane bądź w sytuacji, gdy stwierdzony został

błąd systemowy (błąd całego systemu zarządzania i kontroli w odniesieniu nie tylko

do tej operacji)” [por. A. Jankowska (w:) Fundusze strukturalne oraz Fundusz

Spójności, red. T. Kierzkowski, Warszawa 2009, s. 602]. Zasada niepodzielności

płatności nie ma więc charakteru absolutnego i wydaje się, że w niniejszej sprawie

doznaje ona wyjątków z względu – jeżeli ustalenia faktyczne potwierdzą to - na

nieprawidłowości w realizacji projektu i przedłożenie do rozliczenia faktury dotyczącej

wydatku niekwalifikowanego.

Odnoście zarzutu niezastosowanie art. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr

800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne

ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie

w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. L 214 z 9.8.2008 r. ze zm.) przez

zignorowanie efektu zachęty określonego w stosunku do małych i średnich

13

przedsiębiorstw, jakim jest powód, opisanego w punkcie 28 preambuły tego

rozporządzenia należy zauważyć, że rozporządzenie to weszło w życie dnia

29 sierpnia 2008 r., a zatem po upływie ponad roku od daty zawarcia przez strony

umowy. Ma ono zastosowanie do pomocy indywidualnej przyznanej przed jego

wejściem w życie, jeżeli pomoc ta spełnia wszystkie warunki określone w tym

rozporządzeniu, z wyjątkiem art. 9 (art. 44 ust. 1). Przepis art. 8 rozporządzenia

nr 800/2008 służy jednak ocenie dopuszczalności pomocy publicznej w świetle

przepisów o ochronie konkurencji w ramach wyłączenia blokowego, wydaje się zatem,

że nie ma on znaczenia dla oceny wykonania umowy zawartej przez strony.

W związku z zarzutem niezastosowanie art. 34, 35 i 36 rozporządzenia Komisji

(WE) nr 1260/1999 należy natomiast podnieść, że przytoczone przepisy dotyczą

monitorowania pomocy w celu dostarczania koniecznych informacji Komisji

Europejskiej, a nie obowiązków stron wynikających z zawartej przez nie umowy.

Z przestawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 398 § 1

k.p.c. i art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c.).