V KK 457/14

Sygn. akt V KK 457/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 stycznia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Świecki (przewodniczący)

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)

Protokolant Anna Kowal

w sprawie podmiotu zbiorowego spółki z o.o. „P.” z siedzibą w W.

co do której stwierdzono odpowiedzialność za czyn zabroniony osoby fizycznej z

art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i w zw. z art. 9 § 3 k.k.s.,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

w dniu 28 stycznia 2015 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego w W.

z dnia 20 maja 2008 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 maja 2008 r., sygn. … 915/07, Sąd Rejonowy dla w W.:

I. na podstawie art. 3 i 4 ustawy z dnia 28 października 2002 r. o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

pociągnął podmiot zbiorowy „P.” sp. z o.o. z siedzibą w W. do odpowiedzialności za

czyn zabroniony popełniony przez R. Z., Prezesa Zarządu Spółki, działającego w

2

imieniu lub w interesie wskazanego podmiotu zbiorowego w ramach uprawnień lub

obowiązku do jego reprezentowania, polegający na tym, że pełniąc obowiązki

płatnika podatku dochodowego od osób fizycznych, zaniechał wpłaty w

obowiązującym terminie należnych pobranych zaliczek od wypłaconych

pracownikom wynagrodzeń za okres: X-XII 2004 r., I 2005 r., III-XII 2005 r., I-II

2006 r. w łącznej kwocie 5.114,20 zł, tj. o przestępstwo skarbowe z art. 77 § 2 k.k.s.

w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s. i za to na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy o

odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary

wymierzył karę pieniężną w wysokości 1.000 zł;

II. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary orzekł przepadek korzyści

majątkowej pochodzącej z czynu zabronionego w wysokości 5.114,20, zaliczając

na jej poczet należność uiszczoną w sprawie o sygn. akt … 106/06.

Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 28 maja 2008 r.

Kasację od tego wyroku na korzyść podmiotu zbiorowego wniósł Prokurator

Generalny.

Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu: „rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny

zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661 z późn. zm.), poprzez

wyrażenie błędnego poglądu prawnego, że przepis ten mógł być podstawą

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego „sp. z o.o. z siedzibą w W. przy ul. K.

9/402, za czyn zabroniony pod groźbą kary, popełniony przez R. Z. będącego

prezesem zarządu Spółki, pełniącym obowiązki płatnika podatku dochodowego od

osób fizycznych”.

Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jako oczywiście zasadna podlegała uwzględnieniu w trybie art. 535

§ 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że sąd meriti dopuścił się rażącej obrazy art. 5

ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych

za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. Nr 197, poz. 1661 ze zm. – dalej

3

także jako: ustawa), w brzmieniu obowiązującym od dnia 5 października 2005 r.

Zgodnie z ówczesnym brzmieniem art. 5 tej ustawy zawinienie podmiotu

zbiorowego, jako konieczny warunek odpowiedzialności podmiotu zbiorowego,

polegało na braku należytej staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa

w art. 3 pkt 2 lub 3 ustawy, lub co najmniej na braku należytego nadzoru nad tą

osobą – ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego. Przypomnieć

wypada, że nawiązanie w art. 5 ustawy do konstrukcji zawinienia było niezbędne,

zważywszy na to, iż odpowiedzialność podmiotu zbiorowego określano jako

odpowiedzialność typu represyjnego (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

3 listopada 2004 r., K 18/03, OTK-A 2004, nr 10, poz. 103). Zatem przepis ten w

brzmieniu ustalonym nowelą z dnia 28 lipca 2005 r. i obowiązujący w okresie od

dnia 5 października 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 180, poz. 1492) do dnia 13

listopada 2011 r. (Dz. U. z 2011, Nr 191, poz.1135), a więc i w dacie orzekania w

niniejszej sprawie, odnosił przesłankę zawinienia jedynie do osób wymienionych w

art. 3 ust. 2 i 3 ustawy. W stosunku do tych osób podmiot zbiorowy mógł zatem

ponosić winę w ich wyborze lub w nadzorze nad nimi. Zawinienie, o którym mowa w

art. 5 przedmiotowej ustawy nie mogło się zatem odnosić do kategorii osób

wymienionych w art. 3 ust. 1 ustawy, a więc osób zarządzających podmiotem

zbiorowym. Taką osobą był prezes zarządu spółki z o.o. „ P.” R. Z., któremu w

sprawie … 106/05 Sądu Rejonowego w W. zezwolono na dobrowolne poddanie się

odpowiedzialności i wymierzenie kary grzywny w kwocie 400 zł., co z kolei

stanowiło o spełnieniu warunku z art. 4 tej ustawy.

Podkreślić należy, że taka wykładnia przepisów art. 3 i 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. jest już ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego

(zob. np. postanowienie SN z dnia 5 maja 2009 r., IV KK 427/08, OSNKW 2009, z.

7, poz. 57; oraz wyroki SN: z dnia 6 kwietnia 2011 r., V KK 15/11, OSNKW 2011, z.

8, poz. 72; z dnia 11 kwietnia 2011 r.; V KK 57/11, LEX nr 794533; z dnia 18

października 2011 r., IV KK 276/11, LEX nr 1027192; z dnia 7 marca 2012 r., III KK

265/11, LEX nr 116319). W orzeczeniach tych stwierdzono, że podmiot zbiorowy

nie może ponosić odpowiedzialności za czyny zabronione popełnione przez

prezesów spółek prawa handlowego, jeśli działali oni w ramach własnego

uprawnienia lub obowiązku, a taki status miał w tej sprawie R. Z.

4

Jest przy tym oczywiste, że zmiana przepisu art. 5 ustawy jaka nastąpiła w

ustawie z dnia 29 lipca 2011 r. (Dz. U. z 2011, Nr 191, poz.1135) nie może

stanowić podstawy odpowiedzialności podmiotu zbiorowego (zob. wyrok SN z dnia

11 kwietnia 2012 r., II KK 254/11, OSNKW 2012, z.10, poz. 99). Zaskarżony

kasacją wyrok wydany został zatem z rażącą obrazą art. 5 ustawy z dnia 28

października 2002 r. w kształcie, w jakim przepis ten obowiązywał w chwili wydania

zaskarżonego wyroku. Nie budzi też wątpliwości, że obraza ta nie tylko mogła, ale

miała istotny wpływ na treść wyroku, skoro jej efektem było niezasadne

pociągnięcie do odpowiedzialności podmiotu zbiorowego. Rażący charakter

naruszenia tego przepisu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do rozpoznania sądowi I instancji, który będzie związany

wypowiedzianym powyżej zapatrywaniem prawnym (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art.

518 k.p.k.).

Z tych powodów orzeczono jak w wyroku.