IV CSK 271/14

Sygn. akt IV CSK 271/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

SSN Agnieszka Piotrowska

Protokolant Hanna Kamińska

w sprawie z powództwa U. Spółki Akcyjnej w B.

przeciwko P. P. B.-B. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 12 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w B.

z dnia 20 grudnia 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i oddala apelację powoda;

zasądza od powoda na rzecz pozwanego koszty

postępowania apelacyjnego i kasacyjnego pozostawiając ich

wyliczenie referendarzowi sądowemu w Sądzie Rejonowym

w B.

UZASADNIENIE

2

Sąd Rejonowy w B. oddalił powództwo U. S.A w B. przeciwko pozwanemu –

P. P. B. – B. Sp. z o.o. w B. o zapłatę kwoty 82 716 zł, której powód domagał się

tytułem zwrotu kosztów usunięcia wad wykonania posadzek zleconych

pozwanemu.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym:

Na podstawie umowy z dnia 10 października 2007 r. powód zlecił

pozwanemu wykonanie posadzek garaży w budynku przy ul. B. 22 w W. Zawarcie

umowy poprzedzały negocjacje, podczas których ustalony został ostateczny

zakres robót. W ich wyniku strony postanowiły, że pozwany wykona posadzki w

technologii tzw. niezespolonej z podłożem, z określoną w umowie specyfikacją.

Umowa nie obejmowała wykorzystania folii PE O,2 jako warstwy podkładu, jak

przewidywała to pierwotna oferta pozwanego, w związku z tym pozwany udzielił

powodowi upustu ceny ofertowej do kwoty 70 zł ceny jednostkowej. Pozwany

wykonał posadzki utwardzone powierzchniowo zgodnie ze specyfikacją, bez

zastosowania podwójnej warstwy ślizgowej folii PE 0.2. Przed wykonaniem prac

pozwany nie otrzymał dodatkowej dokumentacji projektowej stanowiącej załącznik

do umowy. Roboty były prowadzone na podstawie uzgodnień przyjętych przez

strony w negocjacjach oraz na podstawie opracowania techniczno -

technologicznego „B.”, w oparciu o które została zawarta umowa. Przedmiot robót

został odebrany przez powoda bez zastrzeżeń, a wykonanie prac potwierdzone,

jako zgodne z projektem budowlanym i przepisami prawa. Po dwóch latach od

oddania posadzki do użytku zaczęły się ujawniać jej spękania. Żądanie powoda

wykonania naprawy posadzek w ramach udzielonej przez pozwanego gwarancji

spotkało się z odmową pozwanego. W związku z tym powód zlecił wykonanie

naprawy wykonawcy zastępczemu i jej kosztami obciążył pozwanego, wystawiając

fakturę na dochodzoną pozwem kwotę.

Sąd Rejonowy zakwalifikował łączącą strony umowę jako umowę o roboty

budowlane. W oparciu o przytoczone ustalenia uznał, że powód nie wykazał

zasadności swojego roszczenia. Pozwany wykonał bowiem przedmiot umowy

3

zgodnie z umową, tj. z wykorzystaniem wymienionych w niej materiałów i zgodnie

ze specyfikacją określoną w jej § 1 ust. 1. Ostateczny, wiążący sposób wykonania

posadzki został po modyfikacji określony przez strony wprost w treści umowy, która

odmiennie niż pierwotna oferta pozwanego, nie przewidywała użycia folii PE 0,2,

jako warstwy poślizgowej. Na podstawie opinii Instytutu Techniki Budowlanej w W.

przyjął, że bezpośrednią przyczyną spękania posadzki był brak warstwy

poślizgowej folii, z zastosowania której powód zrezygnował. Sąd Rejonowy uznał,

że treść zawartej przez strony umowy nie pozostawała w sprzeczności z wymogami

określonymi w art. 3531

k.c. Odrzucił argumentację powoda, że pozwany jako

profesjonalista specjalizujący się w ramach prowadzonej działalności gospodarczej

w wykonywaniu posadzek powinien odmówić wykonania umowy zgodnie ze

specyfikacją przyjętą w trakcie negocjacji stron, uznając ją za nietrafną w sytuacji,

gdy zakres prac w spornej kwestii został ograniczony przez strony z uwagi na

obniżenie wynagrodzenia pozwanego. Wskazał, że stosowne uwagi dotyczące

przygotowania podłoża dla wykonania posadzki w technologii niezespolonej

zostały przez pozwanego przekazane powodowi.

Sąd Okręgowy w B. na skutek apelacji powoda zmienił wyrok Sądu

Rejonowego przez uwzględnienie powództwa.

U podstaw dokonanej zmiany legła odmienna, od przyjętej przez Sąd

pierwszej instancji, ocena skutków dokonanej przez strony - w następstwie

prowadzonych negocjacji - modyfikacji technologii wykonania posadzki

w porównaniu ze złożoną przez pozwanego ofertą. Sąd Okręgowy uznał

mianowicie, że zgodne pomięcie przez strony w umowie wykonania posadzki

z zużyciem folii nie oznacza, że nie powinna być ona przez pozwanego

zastosowana. Obowiązek taki wynikał bowiem ze stanowiącej część składową

umowy dokumentacji projektowej (opisu technicznego w projekcie wykonawczym)

przewidującej przedmiotową folię jako element warstwy podłogowej posadzki.

W konsekwencji tego nie można przyjąć, że pozwany wykonał posadzkę

prawidłowo. Jednocześnie – jak stwierdził Sąd Okręgowy - jeżeli pozwany chciał

wykonać posadzkę z pominięciem warstwy folii na wyraźne życzenie powoda

w celu ograniczenia ceny jednostkowej, to dla uwolnienia się od odpowiedzialności

za nieprawidłowe wykonanie zleconych robót powinien zgodnie z art. 651 k.c.

4

zawiadomić powoda o niemożliwości wykonania inwestycji na podstawie

otrzymanego projektu lub o tym, że realizacja robót zgodnie z dostarczonym

projektem spowoduje powstanie obiektu wadliwego.

Skarga kasacyjna pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego oparta została

na obu ustawowych podstawach, w ramach których skarżący zarzucił

naruszenie art. 328 § 2 i art. 382 k.p.c., art. 647, 648 § 2, 651 k.c., art. 65 § 2 , art.

3531

i art. 6 k.c.

We wnioskach skargi skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku

i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania lub

uchylenie wyroku i oddalenie apelacji powoda oraz rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania stosownie do jego wyniku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Dokonanie przez Sąd Okręgowy odmiennej oceny prawnej faktów

ustalonych w sprawie przez Sąd pierwszej instancji, stanowiącej podstawę zmiany

zapadłego w niej rozstrzygnięcia nie wymagało dokonywania przez Sąd Okręgowy

własnych ustaleń faktycznych i własnej oceny dowodów, których brak, nietrafnie

w tej sytuacji, podnosi skarżący w ramach zarzutów procesowych wniesionej skargi.

Określona w art. 3531

k.c. zasada swobody zawierania umów doznaje

ograniczeń przez zakaz takiego ułożenia przez strony stosunku prawnego, którego

treść lub cel sprzeciwiałyby się właściwości (naturze) stosunku, ustawie albo

zasadom współżycia społecznego. Ograniczenie swobody umów ze względu na

przepisy ustaw dotyczy takiego ustalenie treści stosunku zobowiązaniowego lub

jego celu, w wyniku którego dochodziłoby do naruszenia przepisów o charakterze

iuris cogentis zawartych w kodeksie cywilnym, innych ustawach, rozporządzeniach

wydanych na podstawie delegacji ustawowej, ratyfikowanych umowach

międzynarodowych i aktach prawa miejscowego.

Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy

jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności

jeżeli na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą

odpowiednie przepisy ustawy (art. 58 § 1 k.c.). Zgodnie z art. 56 k.c., czynność

prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają

5

z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów.

Na tym tle, w związku z zarzucanym w skardze kasacyjnej naruszeniem art.

3531

w zw. z art. 65 § 2 i art. 648 § 2 k.c., rozważyć należy - odmiennie ocenioną

przez każdy z Sądów orzekających w sprawie - kwestię skutków prawnych

dokonanej przez strony, w następstwie prowadzonych negocjacji, zmiany

technologii wykonania zleconych pozwanemu robót, stanowiącej odstępstwo

od projektu.

Przeniesienie wcześniejszych ogólnych uwag na grunt właściwych dla tej

oceny w okolicznościach sprawy przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo

budowlane (jedn. tekst Dz. U. z 2013 r., poz. 1409 - dalej jako „pr. bud.”) prowadzi

do wniosku, że przepisy prawa budowlanego (przepisów wykonawczych do tej

ustawy) determinują treść umowy o roboty budowlane i prowadzą do nieważności

tych postanowień umowy, które są sprzeczne z jego bezwzględnie obowiązującymi

przepisami, a nadto uzupełniają postanowienia umowne.

Dopuszczalność modyfikacji przedmiotu umowy o roboty budowlane przez

odstąpienie od projektu budowlanego, warunków pozwolenia na budowę zależy

od tego, czy chodzi o odstąpienie istotne czy nieistotne. Zgodnie z art. 36 a ust. 1

pr. bud. istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych

warunków pozwolenia na budowę jest dopuszczalne jedynie na podstawie decyzji

o zmianie pozwolenia na budowę. Istotne odstąpienie od zatwierdzonego projektu

budowlanego stanowić będzie takie odstąpienie, które spowoduje zmianę

ustalonych w decyzji warunków zagospodarowania działki lub terenu, zmianę

przeznaczenia obiektu budowlanego, jego usytuowania oraz zmianę warunków

określonych w art. 5 pr. bud., a w przypadku pozwolenia na budowę - warunków

określonych w art. 36 pr. bud., normującego obowiązki, jakie na inwestora powinna

nakładać decyzja o pozwoleniu na budowę .

Na podstawie art. 36 a ust. 5 pr. bud. dopuszczalne są natomiast zmiany

nieodstępujące w sposób istotny od zatwierdzonego projektu budowlanego lub

innych warunków pozwolenia na budowę, które nie wymagają uzyskania decyzji

o zmianie pozwolenia na budowę oraz uzyskania opinii, uzgodnień, pozwoleń

i innych dokumentów, wymaganych przepisami szczególnymi.

6

Przepis art. 93 ust. 6 pr. bud. penalizuje wykonywanie robót budowlanych

przez inwestora lub kierownika budowy w sposób odbiegający od zatwierdzonego

projektu, jednak jedynie w odniesieniu do odstępstwa istotnego, tj. takiego, które

zgodnie z art. 36a pr. bud. wymaga uzyskania decyzji o zmianie pozwolenia na

budowę. Przepis art. 93 ust. 1 pr. bud. sankcjonuje grzywną nieprzestrzeganie

przepisów art. 5 pr. bud. określających wymagania, jakie powinny spełniać obiekt

budowlany, jego budowa i użytkowanie w przypadku rażącego naruszenia. Musi to

być więc naruszenie oczywiste, wyraźne i drastyczne.

W świetle powyższego, dopuszczalne z punktu widzenia przepisów prawa

budowlanego, było dokonanie przez strony zmiany technologii zleconych

pozwanemu robót przez odstąpienie od użycia folii jako warstwy poślizgowej,

nieodstępującej w sposób istotny od zatwierdzonego projektu budowlanego.

Zasadnie więc podnosi skarżący, że kompetencja stron do takiego ułożenia

stosunku zobowiązaniowego nie doznawała ograniczeń określonych w art. 3531

k.c., a zgodne z treścią zobowiązania świadczenie pozwanego w nie może być na

gruncie art. 354 k.c. uznane za nienależyte wykonanie zobowiązania.

Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania może obejmować

także niewykonanie obowiązków ubocznych, do których zalicza się obowiązek

informacyjny z art. 651 k.c. Celem tego przepisu jest umożliwienie stronom podjęcia

starań o usunięcie przeszkód, nie istniejących w chwili zawierania umowy o roboty

budowlane, które wyniknęły w trakcie jej wykonania. Obowiązkiem wykonawcy jest

sprawdzenie, czy dostarczona przez inwestora dokumentacja projektowa jest

kompletna i nie zawiera błędów, które przy zachowaniu należytej staranności mogą

być wykryte. Wykonawca, który nie dopełni tego obowiązku odpowiada za wady

obiektu będące następstwem wad projektu.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, odmiennych niż objęte hipotezą

art. 651 k.c., przepis ten nie znajduje zastosowania. Stwierdzone wady obiektu nie

były bowiem następstwem określonych w art. 651 k.c. przeszkód zagrażających

prawidłowemu wykonaniu robót, z którymi przepis ten wiąże obowiązek

informacyjny, w szczególności wad dokumentacji projektowej, lecz konsekwencją

zamierzonego, zgodnego odstąpienia od niej przez strony.

7

Wskazać nadto trzeba, że pojęciem szkody nie można obejmować takiego

uszczerbku, który jest skutkiem celowych i świadomych czynności

poszkodowanego, chociażby nie były one zgodne z zasadami racjonalnego

działania. Zawracie umowy niezgodnej z tymi zasadami nie może być generalnie

traktowane jako przejaw bezprawnego zachowania się kontrahenta umownego

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2007 r., V CSK 423/06).

W tym stanie rzeczy, gdy przytoczona w skardze kasacyjnej podstawa

naruszenia prawa naruszenia przepisów postępowania okazała się

nieuzasadniona, a jej podstawa naruszenia prawa materialnego, z przyczyn

wcześniej opisanych, jest oczywiście uzasadniona, Sąd Najwyższy na podstawie

art. 39816

k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił apelację powoda od wyroku Sądu

Rejonowego, oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego

stosownie do ich wyniku.