I CSK 133/14

Sygn. akt I CSK 133/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Protokolant Justyna Kosińska

w sprawie z powództwa R. – L. P. S.A. w W.

przeciwko M. M. i M. W.-M.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej pozwanych

od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 4 września 2013 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 1800 ( jeden

tysiąc

osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

W postępowaniu nakazowym wydany został nakaz solidarnej zapłaty kwoty

70.120,50 zł z odsetkami na rzecz powoda – R. – L. P. S.A. przez pozwanych

dłużników wekslowych, wystawcę i poręczyciela. Po rozpatrzeniu zarzutów

pozwanych nakaz zapłaty utrzymano w mocy, po dokonaniu następujących ustaleń

faktycznych.

Pozwany M. M. zawarł z powodem umowę leasingu operacyjnego

obejmującego samochód osobowy BMW 325 Ci Coupe. Walutą umowy był frank

szwajcarski i w tej walucie ustalono miesięczne opłaty leasingowe (48 rat).

Pozwany (leasingobiorca) ustanowił zabezpieczenie tych należności w formie

weksla in blanco (k.4), strony podpisały też stosowną deklarację wekslową,

zawierającą upoważnienie dla leasingodawcy (remitenta) do wypełnienia weksla

sumą niezapłaconych, wymagalnych należności (k. 37 akt). Na wekslu złożyła

poręczenie pozwana M. W. – M. W dniu 14 stycznia 2010 r. powód i pozwany

leasingobiorca zawarli porozumienie (nazwane „aneksem do umowy”), w którym

rozwiązali umowę leasingu z 2008 r. i postanowili, że przedmiot leasingu zostanie

zwrócony najpóźniej do dnia 21 stycznia 2010 r., a korzystający (pozwany) zapłaci

powodowi różnicę między otrzymaną przez niego ceną sprzedaży netto przedmiotu

leasingu po potrąceniu wskazanych w umowie kosztów. Samochód zwrócono w

dniu 26 stycznia 2010 r., a następnie został on sprzedany osobie trzeciej za kwotę

80.000 zł (netto). Pozwany nie zapłacił na wezwanie powoda kwoty 70.106,85 zł.

Niezapłacony dług powód ujął w wypełnionym wekslu gwarancyjnym i wystąpił o

nakaz zapłaty wobec obojga pozwanych.

W ocenie Sądu Rejonowego, w związku z podjęciem przez pozwanych

obrony na podstawie stosunku podstawowego, sporem objęta jest również i ta

podstawa roszczenia leasingodawcy. Może ona decydować o zasadności

roszczenia wekslowego. Powód był uprawniony do uzupełnienia weksla

dochodzoną kwotą, bowiem wystąpiła niedopłata należności, a sposób rozwiązania

umowy (porozumienie stron) nie miał żadnego znaczenia. Strony ukształtowały

umownie stosunek leasingowy oraz określiły sposób i wysokość zapłaty należności

3

na rzecz leasingodawcy po rozwiązaniu stosunku leasingu. Należność ta została

obliczona prawidłowo m.in. w oparciu o właściwy kurs waluty szwajcarskiej.

W wyniku apelacji pozwanych Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok

i zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwotę 52 718,58 zł, a w

pozostałym zakresie powództwo oddalił; oddalił także apelację pozwanych

w dalszym zakresie. Sąd drugiej instancji podzielił zasadnicze ustalenia Sądu

Rejonowego, dokonał jednak jego odmiennej oceny prawnej. Zdaniem Sądu

Okręgowego, powodowi nie przysługiwało jednak uprawnienie do wypełnienia

weksla gwarancyjnego, skoro - jak wywodził Sąd - „nie wystąpiła żadna z sytuacji

przewidzianych w deklaracji wekslowej”. Z deklaracji tej nie wynikało uprawnienie

do wypełnienia weksla „w przypadku rozwiązania umowy leasingu na podstawie

wzajemnego porozumienia stron”, ale w związku z innymi zdarzeniami

prowadzącymi do jej ustania. Intencją stron nie było - wbrew założeniu Sądu

Rejonowego - ukształtowanie stosunku leasingu, ale dokonanie rozwiązania

umowy leasingu z 2008 r. i podjęcie ostatecznego rozliczenia się z istniejących

należności (art. 65 § 1, § 2 k.c.). Dlatego powództwo nie mogło być uwzględnione

na podstawie weksla. Jednakże roszczenie powoda okazało się uzasadnione na

podstawie stosunku podstawowego (stosunku leasingu). Umowę tę zawarto

w 2008 r., a następnie - doprecyzowano w porozumieniu („aneksie”) z dnia

14 stycznia 2010 r. (pkt 4 tego porozumienia). Nie doszło zatem, wbrew stanowisku

apelujących, do wykreowania przez strony „odrębnego od umowy stosunku

zobowiązaniowego”, co jakoby uniemożliwiało uwzględnienie powództwa.

Rozwiązując umowę, strony uzgodniły sposób rozliczenia wynikających z niej

roszczeń pieniężnych. Ponadto odpowiedni sposób rozliczenia stron stosunku

leasingu określony został w art. 7091

k.c. i art. 70945

k.c.

Odnosząc się do kwestii ustalenia wysokości należności powoda, Sąd

Okręgowy stwierdził, że - wbrew sugestii pozwanych - nie doszło do sprzedaży

przez leasingodawcę przedmiotu leasingu (samochodu) po zaniżonej cenie. Sąd

pierwszej instancji prawidłowo ustalił ostatecznie tzw. kwotę zdyskontowaną,

określoną w pkt 4 porozumienia z dnia 14 stycznia 2010 r. Przyjmując kurs franka

szwajcarskiego na dzień 14 stycznia 2010 r. (1 CHF = 2,7679 zł), Sąd Okręgowy

stwierdził, że skoro należność leasingodawcy (130 000 zł) należało pomniejszyć

4

o cenę sprzedaży samochodu (130.000 zł - 80.000 zł), to po uwzględnieniu

dalszych kosztów (wyceny, napraw, konserwacji, przechowania), powodowi

przysługuje ostatecznie wierzytelność w wysokości 52.718,58 zł.

W skardze kasacyjnej obojga pozwanych, dotyczącej zasądzenia od nich

należności 52.718,58 zł z odsetkami i odnoszącej się do oddalenia ich apelacji

(pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku), podnoszono zarzuty naruszenia art. 321 § 1 k.p.c.

i art. 495 § 2 k.p.c. w zw. z art. 495 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 217 § 2 k.p.c.

Wskazywano także naruszenie art. 353 § 1 k.c. w zw. z art. 36 k.c. i w zw. z art.

7091

k.c. i art. 70915

k.p.c. Skarżący wnosili o uchylenie wyroku Sądu drugiej

instancji w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy przez uchylenie

nakazu zapłaty w całości i oddalenie w całości żądania powoda.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Z ustaleń dokonanych przez oba Sądy meriti wynika, że w zarzutach

od nakazu zapłaty z dnia 11 marca 2011 r. pozwani powoływali się na

zobowiązanie wynikające z umowy leasingu, a powód nie zaprzeczał, że taki

stosunek istniał między nim i wystawcą weksla (leasingobiorcą; s. 1 - 2

uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia 17 grudnia 2012 r., k. 217-218 akt).

Ponadto w wezwaniu wierzyciela (leasingodawcy) do zapłaty, wystosowanym do

pozwanych przed wypełnieniem weksla in blanco, uprawniony także powoływał się

na istniejący między stronami stosunek leasingu (stosunek podstawowy; pismo

z dnia 8 czerwca 2010 r., k. 13 akt).

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2007 r., II CSK 445/06

(nie publ.) Sąd Najwyższy trafnie wyjaśnił, że wierzyciel wekslowy - dochodząc

należności z weksla gwarancyjnego - ma różne możliwości wykazywania

zasadności swojego roszczenia wekslowego, powiązanego z roszczeniem

wynikającym ze stosunku podstawowego. Poza samym powoływaniem się na treść

weksla może on przytaczać także fakty i dowody uzasadniające roszczenie

wynikające z zobowiązania podstawowego (zob. też np. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 14 marca 1997 r., I CKN 48/97, OSN 1947, nr 9, poz. 124).

Wskazane na wstępie ustalenia faktyczne z pewnością w wystarczający

sposób przekonują o tym, że powód dochodził jednak należności pieniężnej na

5

podstawie dwóch stosunków obligacyjnych, tj. w oparciu o weksel gwarancyjny

(vide treść pozwu) i w oparciu o stosunek podstawowy. Nie zmienia takiej

konstatacji sugestia skarżącego, że powód konsekwentnie w toku całego

postępowania domagał się zasądzenia „sumy wekslowej solidarnie od pozwanych”

(s. 2 skargi), przy czym poręczyciel wekslowy nie był dłużnikiem w podstawowym

stosunku obligacyjnym. Różne podstawy odpowiedzialności (weksel gwarancyjny

i stosunek podstawowy) mogą uzasadniać odpowiedzialność odmiennego kręgu

dłużników. W tej sytuacji nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 321 § 1 k.p.c.

i art. 495 § 2 k.p.c. w zw. z art. 493 § 3 k.p.c. i w zw. z art. 217 § 2 k.p.c.

2. W skardze kasacyjnej trafnie, oczywiście, podniesiono jurydyczną

niekonsekwencję w wywodach prawnych sądu drugiej instancji. Jeżeli bowiem

Sąd ten stwierdził, że powództwo nie mogło być uwzględnione w oparciu

o dołączony do pozwu weksel (s. 8 uzasadnienia zaskarżonego wyroku),

ale zasadność roszczenia powoda usprawiedliwia treść umowy leasingu i treść

aneksu do tej umowy z dnia 14 stycznia 2010 r., to nie istniały w ogóle podstawy

do obciążenia odpowiedzialnością poręczyciela wekslowego (żony powoda).

Poręczyciel wekslowy nie był bowiem w ogóle stroną umowy leasingu. Co więcej,

Sąd Okręgowy nie wyjaśnił, dlaczego przyjął solidarną odpowiedzialność

poręczyciela wekslowego (odpowiadającego tylko na podstawie weksla)

z leasingobiorcą - dłużnikiem w stosunku podstawowym (art. 369 k.c.). Solidarna

odpowiedzialność wekslowa i solidarna odpowiedzialność pozawekslowa mają

przecież inne, osobne źródła ich kreacji (por. art. 47 prawa wekslowego i art. 369

k.c.).

3. Trafność zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 369 k.c. nie może

prowadzić jednak do wniosku o merytorycznej wadliwości kwestionowanego

rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Jeżeli wcześniej przyjęto, że powód dochodził

należności równocześnie na podstawie weksla i stosunku podstawowego,

to wyjaśnienia wymaga to, czy wierzyciel uzupełnił wręczony mu weksel

gwarancyjny zgodnie z treścią deklaracji wekslowej (k. 37 akt).

Nie sposób podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, że treść deklaracji

wekslowej nie upoważniała w ogóle powoda do uzupełnienia weksla in blanco

6

dochodzoną sumą wekslową. Sąd ten nietrafnie powiązał kwestię tego uprawnienia

z „sytuacjami przewidzianymi w deklaracji wekslowej”, tj. z niektórymi zdarzeniami,

które miały prowadzić do wygaśnięcia umowy leasingu. Tymczasem treść deklaracji

wskazuje jednak na to, że określono w niej roszczenia, które miały być objęte

zabezpieczeniem wekslowym także po wygaśnięciu umowy leasingu, przy czym już

sama przyczyna takiego wygaśnięcia pozostaje obojętna. Może nią być umowa

rozwiązania umowy (actus contrarius). Wspomina się tam bowiem ogólnie także

o „zobowiązaniach powstałych w wyniku wygaśnięcia umowy leasingu” (art. 65 k.c.).

Należy zaznaczyć, że w praktyce wekslowej wręczenie weksla gwarancyjnego

in blanco następuje właśnie z reguły w celu zabezpieczenia określonych kategorii

roszczeń wynikających ze zindywidualizowanego stosunku podstawowego, a nie po

to, aby upoważnić wierzyciela wekslowego do uzupełnienia weksla o należności

jedynie w razie wystąpienia określonych w deklaracji wekslowej przyczyn ustania

stosunku podstawowego.

Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że porozumienie stron z dnia

14 stycznia 2010 r. (k. 31-32 akt) doprowadziło do wykreowania innego, odrębnego

od stosunku leasingu stosunku zobowiązaniowego, w którym jakoby strony

„w sposób autonomiczny ustaliły na nowo wzajemne prawa i obowiązki, nieobjęte

zabezpieczeniem wekslowym” (odnowienie poprzedniego stosunku leasingu, poza

ustanowionym już zabezpieczeniem wekslowym; art. 506 k.c.). W skardze

kasacyjnej brak odpowiedniego wywodu, który by bezsprzecznie wskazywał na

odpowiedni animus novandi stron w rozumieniu art. 506 § 1 k.c. Nie podniesiono

także zarzutu naruszenia art. 65 k.c. w tym zakresie. Trafnie zatem stwierdził

Sąd Okręgowy, że porozumienie stron z dnia 14 stycznia 2010 r. zmierzało jedynie

do „uzgodnienia sposobu rozliczania wynikających (z umowy leasingu) zobowiązań

pieniężnych” po rozwiązaniu umowy leasingu. Zobowiązania te (roszczenia)

miały jednak swe źródło w umowie leasingu, mimo rozwiązania tej umowy (s. 8

uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Skoro zatem powód dochodził należności na podstawie dwóch tytułów

prawnych (weksla gwarancyjnego i stosunku podstawowego), był on uprawniony do

uzupełnienia tego weksla zgodnie z treścią deklaracji wekslowej, a Sądy meriti

ustaliły fakt istnienia zadłużenia leasingodawcy, to mimo wskazanego, wadliwego

7

uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ostatecznie rozstrzygnięcie merytoryczne tego

Sądu odpowiada prawu. Istniały bowiem wystarczające podstawy objęcia tym

rozstrzygnięciem także poręczyciela wekslowego, który odpowiada solidarnie

z wystawcą weksla (dłużnikiem w stosunku podstawowym) art. 47 prawa

wekslowego).

W tej sytuacji należało skargę kasacyjną pozwanych oddalić (art. 39814

k.p.c.)

i orzec o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 98 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c.).