I PK 171/14

Sygn. akt I PK 171/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. C.

przeciwko "C." Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T.

o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 lutego 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 14 stycznia 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy w T. oddalił powództwo

Z. C. przeciwko „Co.” Spółce z o.o. w T. o przywrócenie do pracy.

2

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony u pozwanego na podstawie

umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku serwisanta systemów,

administratora sieci w dziale wdrożeń. Do jego obowiązków należało monitorowanie

działania sieci oraz serwerów, dbanie o wydajność sieci oraz wdrażanie u klientów

programów produkowanych przez pozwaną Spółkę. Powód od 2009 r. prowadzi

działalność gospodarczą, która polega na przetwarzaniu danych, zarządzaniu

stronami internetowymi, sprzedaży hurtowej komputerów, urządzeń peryferyjnych i

oprogramowania, prowadzeniu doradztwa w zakresie informatyki, sprzedaży

hurtowej sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego oraz części do niego,

internetowych, naprawie i konserwacji sprzętu telekomunikacyjnego. W wyniku

przeprowadzonej przez pozwaną Spółkę kontroli, polegającej na zebraniu ze źródeł

serwera logów, które wskazywały ruch powoda w sieci Internet, a także

przeanalizowaniu bilingów dla numeru telefonicznego, który powód podał na swojej

stronie internetowej, ustalono, że numer należący do strony pozwanej został przez

powoda podany do publicznej wiadomości, a administrator systemu

informatycznego ma bezpośredni wgląd w korespondencję zarządu Spółki. Na

skutek przeprowadzonej kontroli została na powoda nałożona kara nagany, o czym

pracodawca zawiadomił powoda pismem z dnia 7 kwietnia 2011 r. Na skutek

wniesionego przez powoda sprzeciwu strona pozwana uznała karę za niebyłą.

Dalej Sąd Rejonowy ustalił, że pismem z dnia 20 kwietnia 2011 r. pozwana

Spółka rozwiązała z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika, z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych polegającego na wykonywaniu przez powoda w czasie pracy

czynności niezwiązanych w żaden sposób z obowiązkami służbowymi zleconymi

mu przez pracodawcę. Pracodawca podał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli

stwierdzono, iż w okresie od 1 grudnia 2010 r. do 31 marca 2011 r., w czasie kiedy

powód był zobowiązany do świadczenia pracy wyłącznie na rzecz pozwanej Spółki,

wielokrotnie logował się na serwerze, który jest przez niego wykorzystywany do

prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Nadto powód wielokrotnie logował

się do serwisu internetowego […] prowadzonego we własnym imieniu, a

wykonywanie tych operacji zajmowało mu część czasu, w którym mógł świadczyć

pracę na rzecz pracodawcy, co spowodowało obniżenie jego wydajności. Takie

3

postępowanie, jako niedopuszczalne i sprzeczne z interesami Spółki, spowodowało

również utratę zaufania do powoda jako pracownika z uwagi na przedkładanie

prywatnych interesów ponad dobro pracodawcy. W ocenie strony pozwanej, powód

umyślnie i w sposób ciężki naruszył podstawowe obowiązki pracownicze

polegające na prowadzeniu własnej działalności gospodarczej i skupieniu uwagi na

tych czynnościach kosztem pozwanej Spółki. Biegły sądowy potwierdził, że powód

w godzinach pracy dokonywał czynności związanych ze swoją prywatną

działalnością w zakresie usług hostingowych poprzez zarządzanie poszczególnym

kontem, sprawdzanie poczty związanej ze swoją działalnością oraz sprawdzanie

statystyki popularności prywatnej firmy.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że pracodawca

zachował termin określony w art. 52 § 2 k.p., zaś obowiązki pracownicze narusza

zarówno ten pracownik, który w czasie pracy wykonuje inne czynności, jak i ten,

który do celów prywatnych i bez zgody pracodawcy wykorzystuje jego mienie, co

potwierdza § 15 obowiązującego u strony pozwanej regulaminu. Naruszenie tego

obowiązku przez powoda miało charakter ciężki, a powodowi można przypisać winę

umyślną.

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w K. zmienił powyższy

wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej Spółki na rzecz powoda kwotę

11.700 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 8 czerwca do dnia zapłaty tytułem

odszkodowania.

W oparciu o okoliczności faktyczne ustalone przez Sąd pierwszej instancji

Sąd odwoławczy stwierdził, że pozwana Spółka nie wykazała ciężkiego naruszenia

przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych. Jako przyczynę

uzasadniającą rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

pracodawca wskazał logowanie się przez powoda w okresie od 1 grudnia 2010 r.

do 31 marca 2011 r. w godzinach pracy do serwisu internetowego […],

prowadzonego we własnym imieniu. Z tej samej przyczyny pracodawca nałożył na

powoda w dniu 7 kwietnia 2011 r. karę porządkową nagany (dopuszczenie się

rażącego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych poprzez podjęcie

działalności gospodarczej bez powiadomienia pracodawcy, wykorzystywanie do

celów prowadzonej działalności gospodarczej numeru telefonu służbowego

4

pracodawcy, wykonywanie czynności związanych z prowadzoną działalnością

gospodarczą w godzinach pracy), która - na skutek złożonego przez powoda

sprzeciwu - pismem z dnia 20 kwietnia 2011 r. została uchylona i uznana za niebyłą

w związku z brakami formalnymi. W tym samym dniu strona pozwana rozwiązała z

powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia. Tymczasem między 7 a 20 kwietnia

2011 r. nie zaistniały żadne okoliczności uzasadniające zastosowanie, w miejsce

kary porządkowej, rozwiązania umowy o pracę w trybie natychmiastowym z winy

pracownika. Podjęcie decyzji o nałożeniu kary nagany wskazuje, że - w ocenie

pracodawcy - działania powoda nie stanowiły istotnego zagrożenia dla interesów

pozwanej Spółki, gdyż w przeciwnym razie od razu podjąłby decyzję zmierzającą

do zakończenia współpracy z powodem w celu ochrony własnych interesów.

Ponadto, w ocenie Sądu odwoławczego, pozwana Spółka nie wykazała, aby

podejmowane w godzinach pracy czynności związane z prowadzoną działalnością

gospodarczą ujemnie wpływały na efektywność powoda i wyniki jego pracy u strony

pozwanej. Powód wykonywał bowiem należycie i sumiennie swoje obowiązki oraz

zlecone mu prace, a jego bezpośredni przełożony wiedział, że prowadzi działalność

gospodarczą (chociaż nie wiedział o jej komercyjnym charakterze). Ponadto

pozwana Spółka nie zakazuje wchodzenia na strony internetowe poza firmą, gdyż

jest to wykorzystywane dla poprawienia efektywności i wydajności pracy pod kątem

realizowanych kontraktów. Wreszcie wiceprezes zarządu Spółki już w 2010 r.

wiedział o prowadzeniu przez powoda serwera i nie podjął żadnych działań

kontrolnych dla ustalenia, czy w godzinach pracy powód nie podejmuje czynności

związanych z jego prowadzeniem. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że powód

prowadził serwer komercyjnie. Oznacza to bowiem tylko tyle, że prowadzenie przez

powoda serwera odbywało się w celach zarobkowych, nie rzutuje natomiast na fakt

samego prowadzenia serwera przez powoda, o której to okoliczności wiedział

wiceprezes zarządu pozwanej Spółki i której pracodawca się nie sprzeciwiał. Strona

pozwana łączyła przyczynę rozwiązania umowy o pracę z wykonywaniem przez

powoda w czasie pracy czynności niezwiązanych z obowiązkami służbowymi, a nie

z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej. Tak określona przyczyna

wyznaczała zakres rozpoznania sprawy. Zatem wszelkie inne okoliczności,

niewskazane w oświadczeniu jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę, nie mają

5

wpływu na ocenę zasadności tego rozwiązania. Jednocześnie Sąd drugiej instancji

podniósł, że nie doszło do naruszenia przez stronę pozwaną art. 52 § 2 k.p., gdyż

prezes zarządu pozwanej Spółki dowiedział się o komercyjnym prowadzeniu przez

powoda serwera i wykonywaniu w godzinach pracy czynności związanych z

prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą dopiero z początkiem kwietnia

2011 r. i wówczas informację tę przedstawił pozostałym członkom zarządu.

W skardze kasacyjnej strona pozwana zarzuciła: 1) naruszenie prawa

materialnego, a mianowicie art. 52 § 1 w zw. z art. 108 k.p., polegające na ich

błędnej wykładni, w konsekwencji prowadzącej do wadliwej subsumpcji skutkującej

przyjęciem, że pozwana będąc pracodawcą, po uprzednim ukaraniu powoda -

pracownika, karą porządkową nagany, wskutek niezaistnienia nowych okoliczności

uzasadniających rozwiązanie umowy o pracę ze skutkiem natychmiastowym, nie

posiadała uprawnienia do wskazania w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę

z powodem tej samej podstawy, w oparciu o którą nałożyła na powoda karę

nagany, podczas gdy po pierwsze - wolą pracodawcy było w pierwszej kolejności

zdyscyplinowanie pracownika, poprzez ukaranie go naganą i oczekiwanie zmiany

jego postawy i stosunku do obowiązków pracowniczych, co wobec braku zmian w

postępowaniu powoda, doprowadziło do złożenia mu oświadczenia o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia, z powołaniem się na przyczynę tożsamą z tą,

która uzasadniała nałożenie na powoda kary porządkowej nagany, po drugie -

uregulowania Kodeksu pracy odnoszące się do stosowania kar porządkowych

względem pracowników, a także przepisy dotyczące rozwiązywania stosunku pracy

bez wypowiedzenia nie wykluczają się wzajemnie, co umożliwia korzystanie z tych

uprawnień przez pracodawcę wedle własnego uznania, z uwzględnieniem istotnych

interesów pracodawcy; 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1

k.p.c., przez niewyjaśnienie w pisemnym uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej

rozstrzygnięcia oraz motywów, które doprowadziły Sąd Okręgowy do

sformułowania wniosku, że przyczyna stanowiąca podstawę ukarania pracownika

karą porządkową nie może stanowić okoliczności uzasadniającej późniejsze

rozwiązanie umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z winy

pracownika, w sytuacji, gdy zachowany został miesięczny termin określony w art.

6

52 § 2 k.p., warunkujący możliwość skutecznego złożenia oświadczenia o

rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania,

ewentualnie - przy uznaniu, że zostały spełnione przesłanki z art. 39816

k.p.c. - o

uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. oddalenie

powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Jest więc związany granicami

skargi kasacyjnej wyznaczonymi jej podstawami, co oznacza, że nie może

uwzględniać naruszenia żadnych innych przepisów niż wskazane przez

skarżącego. Sąd Najwyższy nie jest bowiem uprawniony do samodzielnego

dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego

aktu prawnego (przepisu) dotyczy podstawa skargi. Nie może także zastąpić

skarżącego w wyborze podstawy kasacyjnej, jak również w przytoczeniu przepisów,

które mogłyby być naruszone przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia. Sąd

Najwyższy może zatem skargę kasacyjną rozpoznawać tylko w ramach tej

podstawy, na której ją oparto, odnosząc się jedynie do przepisów, których

naruszenie zarzucono. Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod

pojęciem podstawy skargi kasacyjnej rozumie się konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą i wyjaśnieniem, na czym - w ocenie skarżącego - obraza ta

polega.

W pierwszej kolejności niezasadny jest zarzut naruszenia art. 328 § 2 w

związku z art. 391 § 1 k.p.c., upatrywanego przez skarżącego w niewyjaśnieniu w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz

motywów przyjęcia, że przyczyna ukarania pracownika karą porządkową nie może

stanowić okoliczności późniejszego rozwiązania z nim umowy o pracę bez

7

wypowiedzenia przy zachowaniu terminu z art. 52 § 2 k.p. Wyjaśnienie podstawy

prawnej wyroku w rozumieniu art. 328 § 2 k.p.c. polega na wyjaśnieniu, dlaczego

sąd zastosował określony przepis i w jaki sposób wpływa on na treść

rozstrzygnięcia, a więc jakie elementy stanu faktycznego uzasadniają zastosowanie

tego przepisu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2013 r., II UK 301/12,

LEX nr 1408166 i powołane w nim orzeczenia). Sąd drugiej instancji wyjaśnił, z

jakich względów uznał, że - pomimo, iż strona pozwana zachowała termin

określony w art. 52 § 2 k.p. - rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez

wypowiedzenia zostało dokonane z naruszeniem art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Podstawę

takiej oceny stanowiło przyjęcie, że powodowi nie można przypisać ciężkiego

naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, skoro należycie i sumiennie

wykonywał przypisane mu obowiązki i zlecone do wykonania zadania, a sam

skarżący do chwili anulowania udzielonej powodowi kary porządkowej nie uznawał

wykonywania przez niego w godzinach pracy czynności związanych z prowadzoną

działalnością gospodarczą za naruszające interesy pracodawcy. Trafność takiej

oceny nie leży w płaszczyźnie art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

Niewłaściwe zastosowanie lub niezastosowanie przez sąd odwoławczy prawa

materialnego należy bowiem do podstawy kasacyjnej określonej w art. 3983

§ 1 pkt

1 k.p.c.

W ramach tej podstawy skarżący ogranicza się do wskazania na naruszenie

art. 52 § 1 k.p. przez przyjęcie, że uprzednie ukaranie pracownika karą porządkową

przewidzianą w art. 108 k.p. pozbawia pracodawcę prawa do rozwiązania umowy o

pracę bez wypowiedzenia z przyczyny uzasadniającej nałożenie tej kary. Rację ma

skarżący, że nie ma przeszkody do rozwiązania umowy o pracę za

wypowiedzeniem lub bez wypowiedzenia na podstawie tego samego zdarzenia, za

które została nałożona na pracownika kara porządkowa, gdy waga tego

przewinienia jest na tyle znacząca, że okoliczności i konsekwencje (nawet

ewentualne) jego popełnienia uzasadniają przekonanie pracodawcy o niemożności

dalszego zatrudniania pracownika. Rozwiązanie stosunku pracy nie stanowi

bowiem sankcji porządkowej w rozumieniu art. 108 k.p. (por. także wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 25 października 1995 r., I PRN 77/95, OSNAPiUS 1996 nr 11,

poz. 153 i z dnia 3 października 2008 r., II PK 62/08, Monitor Prawa Pracy 2009 nr

8

4, s. 170 oraz postanowienie tego Sądu z dnia 30 października 2003 r., I PK

374/03, niepublikowane). Rzecz jednak w tym, że Sąd drugiej instancji nie uznał, iż

ukaranie powoda karą porządkową uniemożliwiało późniejsze rozwiązanie z nim

umowy o pracę bez wypowiedzenia z tej samej przyczyny, niezależnie od jej wagi,

ale wyraził swój pogląd w tym kontekście, że po pierwsze - stosując karę

porządkową strona pozwana nie kwalifikowała zachowania powoda za istotnie

zagrażające jej interesom oraz po drugie - po zastosowaniu kary porządkowej nie

zaistniały żadne okoliczności uzasadniające zmianę takiej oceny. W tej sytuacji

twierdzenie skarżącego o braku zmian w postępowaniu powoda pomiędzy

ukaraniem go w dniu 7 kwietnia 2012 r. karą nagany a anulowaniem tej kary z

przyczyn formalnych w dniu 20 kwietnia 2012 r. i rozwiązaniem z tą samą datą

umowy o pracę bez wypowiedzenia z uwagi na wykonywanie przez powoda w

okresie od 1 grudnia 2010 r. do 31 marca 2011 r. w godzinach pracy czynności

związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, pozostaje poza

stanem faktycznym sprawy, którym Sąd Najwyższy jest związany na podstawie

art. 39813

§ 2 k.p.c.

Uszło uwadze skarżącego, że warunkiem rozwiązania umowy o pracę w

trybie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. jest bezprawność działania pracownika, rozumiana jako

jego zachowanie naruszające obowiązki objęte treścią stosunku pracy oraz

szczególnego rodzaju zawinione uchybienia noszące cechy winy umyślnej lub

rażącego niedbalstwa, które spowodowały zagrożenie interesów bądź szkodę w

mieniu pracodawcy, przy czym ocenę stopnia i rodzaju winy pracownika należy

odnosić nie tylko do samego naruszenia obowiązku pracowniczego, ale także do

zagrożenia lub naruszenia interesów pracodawcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 12 stycznia 2005 r., I PK 142/04, OSNP 2005 nr 16, poz. 242 i powołane w

nim orzeczenia). Kwestie te uchylają się jednak spod oceny Sądu Najwyższego,

gdyż skarżący - ograniczając się do zagadnienia możliwości rozwiązania z

pracownikiem umowy o pracę bez wypowiedzenia z tej samej przyczyny, co

wskazana w nałożonej uprzednio na niego karze porządkowej - nie kwestionuje

kwalifikacji prawnej Sądu drugiej instancji w zakresie oceny, że zachowanie

powoda nie stanowiło ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków

pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

9

Z powyższy względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie

art. 39814

k.p.c.