II CSK 384/14

Sygn. akt II CSK 384/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Maria Szulc

SSN Karol Weitz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. E. T.

przeciwko "E. P." Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością w S.

o stwierdzenie nieważności uchwał ,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 21 listopada 2013 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanej E. P. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S. na rzecz powoda T. E. T. kwotę 540 zł

(pięćset czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód, T. E. T., będący mniejszościowym udziałowcem pozwanej E. P.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej E.), domagał się

stwierdzenia nieważności uchwały objętej punktem 4 protokołu Zwyczajnego

Zgromadzenia Wspólników E. z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie zatwierdzenia

porządku obrad, uchwały objętej punktem 10.1. protokołu Zwyczajnego

Zgromadzenia Wspólników E. z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie upoważnienia

Zarządu do zapewnienia finansowej stabilizacji Spółki oraz uchwały objętej

punktem 10.2. protokołu Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników E. z dnia 13

grudnia 2011 r. w sprawie upoważnienia Zarządu do nabycia praw na rzecz E. AG

zgodnie z zawartą Umową o rozwój projektów. Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r.

Sąd Okręgowy w S. stwierdził nieważność wymienionych uchwał.

Sąd ustalił, że na Zwyczajnym Zgromadzeniu Wspólników E. w dniu 13

grudnia 2011 r. (dalej Zgromadzenie w dniu 13 grudnia 2011 r.) wspólnik

większościowy E. AG reprezentowany był przez C. S., a powód przez

pełnomocnika – P. H. W pełnomocnictwie z dnia 9 grudnia 2011 r. powód

umocował swojego pełnomocnika do działania w jego imieniu oraz składania

wszelkich wymaganych stosownymi przepisami prawa oświadczeń związanych z

uczestnictwem w jego imieniu na Zgromadzeniu w dniu 13 grudnia 2011 r. Ponadto

upoważnił go do wykonywania prawa głosu w tymże Zgromadzeniu w zakresie

spraw objętych porządkiem obrad z dnia 24 listopada 2011 r., tj. w zaproszeniu na

Zgromadzenie.

Podczas Zgromadzenia w dniu 13 grudnia 2011 r. przewodniczący C. S.

oświadczył na etapie zatwierdzania porządku obrad (punkt 4 porządku obrad), że

wnioski o jego zmianę nie zostały zgłoszone, a następnie stwierdził, że pod

punktem 10 porządku obrad przeznaczonym na wolne wnioski będą przedstawione

przez E. AG dwa wnioski co do zabezpieczenia płynności finansowej spółki oraz

realizacji zawartej umowy o rozwoju projektów ze spółką E. AG. Porządek obrad

przyjęto 100 % głosów. W ramach wolnych wniosków podjęto wspomniane uchwały

objęte punktem 10.1. i punktem 10.2. protokołu Zgromadzenia z dnia 13 grudnia

3

2011 r. Za tymi uchwałami oddano 80% głosów, co odpowiadało udziałom E., a

przeciwko - 20% głosów, co odpowiadało udziałom powoda.

Uwzględniając powództwo Sąd Okręgowy przyjął, że legitymacja powoda do

żądania stwierdzenia nieważności uchwał wynika z art. 250 pkt 4 w zw. z art. 252

§ 1 k.s.h. Powoda należy uznać za wspólnika, który nie był obecny na

zgromadzeniu, a zaskarżone uchwały za podjęte w sprawach nieobjętych

porządkiem obrad, co oznacza naruszenie art. 238 § 2 i art. 239 § 1 i 2 k.s.h.

Objęte punktem 4 protokołu Zgromadzenia z dnia 13 grudnia 2011 r. „zatwierdzenie

porządku obrad” oznaczało w istocie rozszerzenie tego porządku, niemieszczące

się w pojęciu „wniosków porządkowych”, o których mowa w art. 239 § 2 k.s.h.

Okoliczność, że pełnomocnik powoda nie zgłosił sprzeciwu wobec podjęcia tej

uchwały, pozostaje bez wpływu na ocenę dopuszczalności jej podjęcia w sytuacji,

w której zakres jego umocowania nie obejmował tej kwestii. Nie można także

przyjąć, aby w ramach „wolnych wniosków” mogły mieścić się uchwały objęte

punktem 10.1. oraz punktem 10.2. protokołu Zgromadzenia z dnia 13 grudnia

2011 r. Wolne wnioski mogą mieć charakter wyłącznie porządkowy i nie jest

możliwe w ramach tych spraw podjęcie uchwał, które nie zostały określone

w porządku obrad. Nieuzasadnione jest też założenie, że przedmiotem uchwały

zgromadzenia może być każde zagadnienie przedstawione w ramach wolnych

wniosków. Byłoby to obejście art. 239 § 1 k.s.h.

Z treści pełnomocnictwa udzielonego przez powoda P.H. wynika, że był on

upoważniony do głosowania jedynie w zakresie uchwał podejmowanych zgodnie z

porządkiem obrad z dnia 24 listopada 2011 r. Pełnomocnik nie mógł więc głosować

nad uchwałami objętymi punktami 10.1. i 10.2. protokołu Zgromadzenia, gdyż nie

były one przewidziane w tym porządku. W zakresie nieobjętym porządkiem obrad

powód nie był obecny na zgromadzeniu, gdyż jego pełnomocnik nie mógł go w tym

zakresie - z uwagi na treść pełnomocnictwa - reprezentować. Sformułowanie „cały

kapitał zakładowy jest reprezentowany na zgromadzeniu”, stanowiące warunek

powzięcia uchwały nieobjętej porządkiem obrad, oznacza taką reprezentację, która

umożliwia w pełni realizację uprawnień przysługujących wspólnikowi, a więc także

akt głosowania.

4

W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 23 kwietnia 2013 r. pozwana

podniosła zarzuty naruszenia art. 239 § 1, art. 252 w zw. z art. 250 pkt 4 k.s.h. oraz

art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. i wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku przez

oddalenie powództwa w całości. Podniosła w szczególności, że rozgranicza się

prawo do uczestnictwa w zgromadzeniu oraz prawo do głosu przy podejmowaniu

uchwał. Pełnomocnik powoda był uprawniony do udziału w całym zgromadzeniu,

a jedynie prawo głosu miał ograniczone do uchwał objętych porządkiem obrad.

Wobec tego warunek reprezentowania całego kapitału zakładowego na

zgromadzeniu, o którym mowa w art. 239 § 1 k.s.h., był spełniony. Pełnomocnik

powoda powinien był zgłosić sprzeciw, do czego był uprawniony, a czego zaniechał.

Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz przyjętą

przezeń ocenę prawną. Podtrzymał w szczególności pogląd, że na Zgromadzeniu

w dniu 13 grudnia 2011 r. powód był reprezentowany tylko w takim zakresie, w

którym jego pełnomocnik był upoważniony do głosowania, a więc w zakresie

uchwał, które były objęte porządkiem obrad z dnia 24 listopada 2011 r. W zakresie,

w którym pełnomocnik nie był upoważniony do głosowania, powód nie był

reprezentowany, a więc nie był obecny na Zgromadzeniu w dniu 13 grudnia 2011 r.,

wobec czego nie było także podstaw do postępowania w sposób przewidziany w art.

239 § 1 k.s.h. i kwestia zgłoszenia sprzeciwu przez pełnomocnika powoda była

bezprzedmiotowa. Pełnomocnik powoda nie był umocowany do głosowania nad

zmianą porządku obrad i nad uchwałami objętymi punktami 10.1. i 10.2. protokołu

Zgromadzenia z dnia 13 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny nie podzielił przy tym

poglądu pozwanej, że uchwała objęta punktem 4 protokołu Zgromadzenia z dnia 13

grudnia 2011 r. nie stanowiła zmiany porządku obrad. O tym, że skutkowała taką

zmianą, przesądza bowiem fakt, że w porządku obrad z dnia 24 listopada 2011 r.

nie było uchwał objętych punktami 10.1. i 10.2. protokołu Zgromadzenia z dnia 13

grudnia 2011 r.

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2013 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację strony

pozwanej. Zaskarżyła ona ten wyrok skargą kasacyjną w całości, zarzucając

w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) naruszenie art.

65 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h., art. 252 § 1, art. 250 pkt 4 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h.,

art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 2 zd. 1 i art. 243 § 1 oraz art. 239 § 1 k.s.h., a w ramach

5

drugiej podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.) naruszenie art. 378 § 1 k.p.c.

Na tej podstawie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji albo o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz o orzeczenie co do istoty sprawy przez jego zmianę polegającą na

zmianie wyroku Sądu Okręgowego z dnia 23 kwietnia 2013 r. przez oddalenie

powództwa w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według pozwanej Sąd drugiej instancji miał naruszyć art. 378 § 1 k.p.c.

przez nierozpoznanie istoty zarzutów podniesionych przez nią w apelacji,

a dokładnie – zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. przez błędną

wykładnię treści uchwały objętej punktem 4 protokołu Zgromadzenia z dnia

13 grudnia 2011 r. Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wynika jasno,

że uznał on też zarzut za bezzasadny, podzielając pogląd Sądu pierwszej instancji,

iż przedmiotowa uchwała skutkowała rozszerzenie porządku obrad. Oznacza to

rozpoznanie sprawy w granicach apelacji zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. Nie ma

natomiast podstaw do dopatrywania się naruszenia tego przepisu w tym, że Sąd

drugiej instancji nie podzielił twierdzeń pozwanej dotyczących naruszenia art. 65

§ 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. Weryfikacja prawidłowości zastosowania tych

przepisów nie może być dokonana w ramach zarzutu naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.,

lecz w ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. W związku

z tym zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. nie jest uzasadniony.

Naruszenia art. 65 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. pozwana dopatruje się w tym,

że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni uchwały objętej punktem 4 protokołu

Zgromadzenia z dnia 13 grudnia 2011 r. uznając, że rozszerzała ono porządek

obrad, podczas gdy zawarto w niej wyraźne stwierdzenie, iż wnioski o zmianę

porządku obrad nie zostały złożone. Wykładnia treści uchwały powinna obejmować

całe jej brzmienie oraz uwzględniać kontekst jej podjęcia. Rację ma powód, gdy

w odpowiedzi na skargę kasacyjną podnosi, że o tym, czy przedmiotowa uchwała

zmieniała porządek obrad, nie może decydować użycie w niej formuły o braku

wniosków o jego zmianę, tylko rzeczywista jej treść oraz skutki, które miała

wywołać. W okolicznościach sprawy celem uchwały objętej punktem 4 protokołu

6

Zgromadzenia z dnia 13 grudnia 2011 r. nie było zwykłe zatwierdzenie porządku

obrad określonego w zaproszeniu na Zgromadzenie, lecz wprowadzenie do tego

porządku – w ramach wolnych wniosków – wniosków o podjęcie uchwał, które nie

były nim objęte. Z tego też powodu Sąd drugiej instancji prawidłowo zinterpretował

omawianą uchwałę jako rozszerzającą porządek obrad, nie może więc być mowy

o naruszeniu art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.

W okolicznościach sprawy doszło do powzięcia przez Zgromadzenie z dnia

13 grudnia 2011 r. trzech uchwał, które nie były przewidziane w jego porządku

z dnia 24 listopada 2011 r. Za uchwały nieprzewidziane w tym porządku należy

bowiem uznać nie tylko uchwały objęte punktami 10.1. i 10.2 protokołu

Zgromadzenia z dnia 13 grudnia 2011 r., ale także wspomnianą uchwałę objętą

punktem 4 protokołu tego Zgromadzenia, skoro zawierała ona rozszerzenie tego

porządku, a przewidywał on tylko uchwalę w przedmiocie jego przyjęcia. Żadna

z tych uchwał nie odnosiła się do kwestii, o których mowa w art. 239 § 2 k.s.h.

W związku z tym rozpatrzenie dalszych zarzutów naruszenia prawa materialnego

zawartych w skardze kasacyjnej wymaga rozważenia wykładni art. 239 § 1 k.s.h.

w zakresie wymagania reprezentowania całego kapitału zakładowego na

zgromadzeniu i art. 250 pkt 4 w zw. z art. 252 § 2 k.s.h. w zakresie, w którym mowa

w nim o wspólniku nieobecnym na zgromadzeniu.

Zgodnie z treścią art. 239 § 1 k.s.h., jednym z warunków podjęcia uchwały

w sprawie nieobjętej porządkiem obrad jest to, aby na zgromadzeniu

reprezentowany był cały kapitał zakładowy. Przyznając rację pozwanej,

że pełnomocnictwo, które zostało udzielone przez powoda, należy rozumieć w ten

sposób, że umocowywało ono pełnomocnika do uczestniczenia w Zgromadzeniu

z dnia 13 grudnia 2011 r. bez ograniczeń o charakterze przedmiotowym, a jedynie

wykonywanie prawa głosu ograniczało do spraw objętych porządkiem obrad,

za decydujące dla oceny spełnienia warunku reprezentowania kapitału powoda

uznać należy to, czy - w razie, gdy wspólnik działa na zgromadzeniu przez

pełnomocnika - przypadającą na jego udział część kapitału zakładowego uważa się

za reprezentowaną tylko w takich granicach, w których pełnomocnik jest

umocowany do wykonywania głosu, czy też w takich granicach, w których jest on

umocowany do udziału w zgromadzeniu, choćby bez umocowania do wykonywania

7

prawa głosu. W ocenie Sądu Najwyższego prawidłowe jest pierwsze podejście.

O reprezentowaniu na zgromadzeniu danej części kapitału zakładowego

przypadającego na udział wspólnika działającego przez pełnomocnika można więc

mówić tylko wtedy, gdy – pomijając wypadek wyłączenia od głosowania (art. 244

k.s.h.). - pełnomocnik jest umocowany do wykonywania prawa głosu, nie jest

natomiast wystarczające, aby mógł on jedynie uczestniczyć w zgromadzeniu

(por. na tle art. 240 k.s.h. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2009 r.,

I CSK 362/08, nie publ.). W art. 239 § 1 k.s.h. mowa jest wyraźnie

o reprezentowaniu całego kapitału zakładowego jako warunku podejmowania

uchwał w sprawach, które nie są objęte porządkiem obrad. Zakłada to nie

tylko samą możność udziału w zgromadzeniu, ale także prawo głosu, ponieważ

dopiero to prawo oznacza możność uczestniczenia w podejmowaniu uchwał.

Taka wykładnia art. 239 § 1 k.s.h. służy najlepiej realizacji funkcji gwarancyjnej tego

przepisu.

W związku z taką wykładnią art. 239 § 1 k.s.h. w rozpatrywanym zakresie

pozostaje także ocena spełnienia warunku nieobecności wspólnika na

zgromadzeniu wynikającego z art. 250 pkt 4 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h. W razie, gdy

wspólnik na zgromadzeniu działa przez pełnomocnika, o jego „obecności” na tym

zgromadzeniu można mówić jedynie w takich granicach, w których umocował on

pełnomocnika do wykonywania prawa głosu. Tylko bowiem w takich granicach jest

on reprezentowany przy podejmowaniu uchwał. Wspólnik, którego udział w kapitale

zakładowym nie jest reprezentowany na zgromadzeniu, musi być uznany za

nieobecnego. W sytuacji, w której - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie –

wspólnik umocował swojego pełnomocnika do głosowania tylko w granicach

porządku obrad, oznacza to, że w odniesieniu do spraw nieobjętych tych

porządkiem, ale jednak przegłosowanych na Zgromadzeniu z dnia 13 grudnia

2011 r., nie był na nim obecny w rozumieniu art. 250 pkt 4 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h.

Na tej podstawie należy przyjąć, że niezasadne są podniesione w skardze

kasacyjnej zarzuty naruszenia 239 § 1 oraz art. 250 pkt 4 w zw. z art. 252 § 1 k.s.h.

Zarzut naruszenia art. 65 § 1 k.c. w zw. z art. 2 zd. 1 i art. 243 § 1 k.s.h. dotyczący

wykładni pełnomocnictwa udzielonego przez powoda w odniesieniu do umocowania

pełnomocnika do zgłoszenia sprzeciwu, o którym mowa w art. 239 § 1 k.s.h., jest

8

natomiast bezprzedmiotowy. Skoro w okolicznościach sprawy za niespełniony

trzeba uznać warunek reprezentacji całego kapitału zakładowego na Zgromadzeniu

w dniu 13 grudnia 2011 r. w odniesieniu do trzech objętych zaskarżeniem uchwał,

to nie ma potrzeby rozstrzygania kwestii umocowania pełnomocnika do wyrażania

sprzeciwu, gdyż nawet przyjęcie, że był do tego umocowany, nie sanowałoby

niespełnienia warunku reprezentacji całego kapitału zakładowego.

Pozwana podnosząc zarzuty naruszenia art. 252 § 1 k.s.h. argumentowała

ponadto, że pełnomocnik powoda miał możność uczestniczenia w Zgromadzeniu

w dniu 13 grudnia 2011 r. w całości, w związku z czym ewentualne naruszenia

ustawy nie miały wpływu na treść podjętych uchwał, co ma wykluczać stwierdzenie

przez sąd ich nieważności. Sprzeczność z ustawą uchwał objętych punktami 4,

10.1. oraz 10.2. protokołu Zgromadzenia w dniu 13 grudnia 2011 r. polega na tym,

że zostały one podjęte z naruszeniem art. 239 § 1 k.s.h., gdyż są to uchwały

w sprawach, które nie były przewidziane w porządku obrad określonym w dniu

24 listopada 2011 r., a przy ich podejmowaniu na tym Zgromadzeniu nie był

reprezentowany cały kapitał zakładowy. Tego rodzaju sprzeczność zawsze

uzasadnia stwierdzenie nieważności uchwały (por. wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 5 lipca 2007 r., II CSK 163/07, OSNC 2008, nr 9, poz. 104; z dnia

19 września 2007 r., II CSK 165/07, nie publ.; z dnia 16 kwietnia 2009 r., I CSK

362/08, nie publ.; z dnia 7 lutego 2013 r., II CSK 300/12, OSNC 2013, nr 7-8,

poz. 98).

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814

oraz art. 98

§ 1 i art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c., orzekł jak w sentencji.