I UK 249/14

Sygn. akt I UK 249/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 marca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący)

SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)

SSN Jolanta Frańczak

w sprawie z odwołania I. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

z udziałem zainteresowanego Zespołu Szkół […] o wysokość podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 marca 2015 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonej oraz zainteresowanego Zespołu Szkół […] od

wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 11 lutego 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

2

Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z

dnia 11 lutego 2014 r. oddalił apelację wnioskodawczyni I. M. i zainteresowanego

Zespołu Szkół od wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydziału VI Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych z dnia 28 marca 2013 r., oddalającego odwołanie wnioskodawczyni

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2013 r. ustalającej

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne

wnioskodawczyni, jako pracownika zainteresowanego, za okres od lutego 2010 r.

do listopada 2011 r.

W sprawie tej ustalono, że wnioskodawczyni pozostaje w nauczycielskim

zatrudnieniu od 1 września 1999 r. na podstawie umowy o pracę na czas

nieokreślony w Zespole Szkół prowadzonego przez Społeczne Towarzystwo

Oświatowe (zwanego dalej STO). Wcześniej wykonywała tam obowiązki

nauczyciela w oparciu o dwie umowy o pracę zawarte na czas określony kolejno 1

września 1996 r. i 1 września 1997 r., z tym że od dnia 1 września 1997 r. pełniła

również funkcję wicedyrektora I Społecznej Szkoły Podstawowej. Następnie 1

września 1998 r. wnioskodawczyni zawarła umowę o pracę na stanowisku

nauczyciela na czas nieokreślony wraz z powierzeniem funkcji wicedyrektora I

Społecznej Szkoły Podstawowej do 31 sierpnia 1999 r. Umową o pracę z 1

września 1999 r. powierzono jej także funkcję wicedyrektora Zespołu Szkół STO na

czas nieokreślony. Wynagrodzenie zasadnicze było modyfikowane kolejnymi

aneksami do tej umowy, a wszelkie dodatkowe składniki pensji były wypłacane

zgodnie z kolejnymi regulaminami Zespołu Szkół STO. Wynagrodzenia nauczycieli

placówki jest finansowane z subwencji oświatowej.

Uchwałą zarządu STO z dnia 12 sierpnia 2009 r., wnioskodawczyni została

powołana na stanowisko dyrektora Zespołu Szkół [….] (zwanego dalej ZSS) na

pięcioletnią kadencję do dnia 31 sierpnia 2014 r. z wynagrodzeniem określonym w

załączniku do uchwały. Oświadczeniem z dnia 29 sierpnia 2009 r. wnioskodawczyni

wyraziła zgodę na objęcie powierzonej funkcji. W związku z tym w dniu 1 września

2009 r. udzielono jej pełnomocnictwa ogólnego do reprezentowania w sprawach

finansowych i organizacyjno-dydaktycznych ZSS, tj. szkół prowadzonych przez

STO. W dniu 1 września 1999 r. strony zawarły również aneks do umowy o pracę z

dnia 1 września 1999 r., modyfikując ją w zakresie rodzaju umówionej pracy, tj.

3

przez zmianę stanowiska z wicedyrektora na nauczyciela oraz w zakresie

wysokości i składników wynagrodzenia za pracę.

Statut Zespołu Szkół STO, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1

września 2009 r., stanowił w § 2 ust. 1, że stosunek pracy z dyrektorem Zespołu

nawiązuje zarząd STO. Bezpośrednio przed tą datą wnioskodawczyni zajmowała

stanowisko wicedyrektora, otrzymując dodatek funkcyjny wliczany do

wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia w placówce i uwzględniany przy

ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie

zdrowotne. W § 2 ust. 1 aktualnego statutu ZSS, tj. w wersji obowiązującej od dnia

1 września 2009 r. przewidziano, że dyrektorów wchodzących w skład zarządu

szkoły powołuje i odwołuje zarząd STO, a § 11 ust. 2 statutu stanowi, że

dyrektorów wchodzących w skład zarządu szkoły powołuje i odwołuje organ

prowadzący, dotyczy to także dyrektora administracyjno-finansowego (§ 14 ust. 1).

Statut reguluje również uprawnienia i obowiązki dyrektora i dyrektora

administracyjno-finansowego, z tym że wynagrodzenie dyrektorów jest wypłacane z

konta szkoły ze środków pochodzących z czesnego.

Zaskarżoną decyzją organ rentowy ustalił za okres od lutego 2010 r. do

listopada 2011 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i

ubezpieczenie zdrowotne wnioskodawczyni jako pracownika zainteresowanego od

sumy wynagrodzeń pobieranych (przychodu) z tytułu zatrudnienia.

W odwołaniu wnioskodawczyni twierdziła, że stosunek prawny, jaki łączy ją z

ZSS w zakresie sprawowania funkcji dyrektora szkoły nie ma charakteru

pracowniczego, a zatem pobierane z tego tytułu wynagrodzenie nie podlega

wliczeniu do podstawy wymiaru składek.

Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Ze względu na zmianę statutu polegającą

na odstąpieniu od wymogu nawiązywania stosunku pracy z dyrektorem Zespołu

Szkół na rzecz „powołania” na to stanowisko, Sąd ten uznał, że wnioskodawczyni

nie wykonywała obowiązków dyrektora ZSS w reżimie pracowniczym (art. 22 k.p.).

Wskazał, że przepis kompetencyjny (uregulowanie statutowe) przewidujący

powierzenie określonego stanowiska (funkcji) stanowi powołanie pozorne

(organizacyjne) i określa sposób powierzenia stanowiska (funkcji), a nie powołanie

właściwe, o którym mowa w art. 68 k.p., wywołujące skutek w postaci nawiązania

4

stosunku pracy na tej podstawie. Skoro z żadnego przepisu ustawy z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), ani z

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz.

2572 ze zm.) nie wynika obowiązek zatrudnienia dyrektora szkoły niepublicznej na

podstawie umowy o pracę, to wykonywanie tego typu obowiązków może odbywać

na różnych podstawach. W szczególności, nie ma przeszkód do przyjęcia, że

wnioskodawczyni od dnia 1 września 2009 r. świadczyła pracę dyrektora na

podstawie stosunku cywilnoprawnego, tj. umowy o świadczenie usług, do której

stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Równocześnie

ustawodawca na potrzeby ubezpieczeń społecznych w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej ustawą systemową) rozszerzył

pojęcie „pracownika” również na osoby wykonujące pracę na podstawie umowy

agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której

zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy

o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku

pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z

którym pozostaje w stosunku pracy. W konsekwencji organ rentowy prawidłowo

ustalił, że wynagrodzenie wypłacane wnioskodawczyni w okresie od lutego 2010 r.

do listopada 2011 r. wraz ze składnikiem należnym z tytułu pełnienia przez nią

funkcji dyrektora Zespołu Szkół, choć wypłacane z konta szkoły i ze środków

pochodzących z czesnego, stanowi w całości podstawę wymiaru składek na

pracownicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne odwołującej się. Dlatego też w

odniesieniu do pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej Zespół

Szkół jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, wobec czego jest

zobowiązany do naliczenia i odprowadzenia z tego tytułu stosownych składek (art.

17 ust. 1 w związku z art. 18 ust. 1a tej ustawy).

Sąd Apelacyjny oddalił apelacje wnioskodawczyni i zainteresowanego.

Uznając za własne ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne Sądu pierwszej

instancji, wskazał, że pojęcie „pracownika” w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej obejmuje: 1/ osoby wykonujące pracę na podstawie umowy

cywilnoprawnej zawartej z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy lub 2/

5

osoby, które w ramach umowy cywilnoprawnej wykonują pracę na rzecz swojego

pracodawcy, choćby umowa cywilnoprawna została zawarta z osobą trzecią. W

sprawie zachodzi pierwsza sytuacja objęta tym przepisem, skoro nauczyciel

zatrudniony w Zespole Szkół pełni na rzecz swojego pracodawcy funkcję dyrektora

tej placówki. Powołanie wnioskodawczyni na tę funkcję „doprowadziło do

stworzenia między pracownikiem a pracodawcą obok stosunku pracy drugiej relacji

polegającej na zobowiązaniu się pracownika do świadczenia usług w ramach

stosunku cywilnoprawnego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu

(art. 750 k.c.)”, gdyż Zespół Szkół, w którym wnioskodawczyni była zatrudniona

jako nauczyciel, „był odbiorca typowych czynności wykonywanych przez nią jako

dyrektor”. Na tym stanowisku świadczyła pracę na rzecz swojego pracodawcy w

sensie przedmiotowym, tj. wyodrębnionej jednostki organizacyjnej, a „odbiorcą jej

czynności wykonywanych z tytułu powierzonej funkcji był ZSS, a nie Społeczne

Towarzystwo Oświatowe, które powołało ją na stanowisko dyrektora”. Celem

regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej było zapobieganie praktykom „powielania

umów o zatrudnienie w celu obejścia przepisów o ubezpieczeniu społecznym”.

Pracownik, który zawiera z pracodawcą określoną umowę cywilnoprawną lub

wykonuje w ramach takiej umowy pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje

w stosunku pracy, uważany jest za pracownika, co oznacza, że - bez względu na

charakter lub rodzaj tej dodatkowej umowy - podlega ubezpieczeniu społecznemu

na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W konsekwencji, w przypadku

pracowników, o jakich mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, podstawę

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w

rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany z

tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz umów cywilnoprawnych, a

pracodawca ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z

tytułu stosunku pracy, powinien zsumować wynagrodzenie z umowy

cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni i zainteresowany zarzucili

naruszenie: 1/ art. 8 ust. 2a ustawy systemowej przez jego niewłaściwe

zastosowanie i uznanie, że wynagrodzenie pobierane przez wnioskodawczynię z

tytułu wykonywania funkcji dyrektora winno podlegać uwzględnieniu w podstawie

6

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za sporny

okres, 2/ art. 60 k.c. i art. 65 § 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie,

iż „na mocy wykonywania przez wnioskodawczynię za wynagrodzeniem pracy

dyrektora na rzecz zainteresowanego doszło między stronami do zawarcia umowy

o świadczenie usług rozumieniu art. 750 k.c., podczas gdy nie zostały złożone

zgodne oświadczenia woli stron zaś wykonywanie przez ubezpieczoną funkcji

dyrektora wynikało ze statutowych zasad funkcjonowania zainteresowanego

określonych przez jego organ prowadzący będący stowarzyszeniem”, 3/ art. 12

Konstytucji oraz art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. -

Prawo o stowarzyszeniach (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.,

dalej jako Prawo o stowarzyszeniach) przez błędną wykładnię i „nieuznanie, że

organ prowadzący zainteresowanego będący stowarzyszeniem –Stowarzyszenie

Oświatowe, posiadał prawo do ustalenia w jego uchwałach szczególnych zasad

wykonywania przez wnioskodawczynię funkcji dyrektora i wynagrodzenia za

wykonywanie tej funkcji, które wykluczały zawarcie umowy cywilnoprawnej”.

Zdaniem skarżących w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

wymagające wyjaśnienia, czy „art. 8 ust. 2a ustawy systemowej znajduje

zastosowanie już w momencie wykonywania przez ubezpieczonego na rzecz

pracodawcy pracy za wynagrodzeniem, której to pracy specyfika odpowiada

charakterowi prawnemu umowy o świadczeniu usług w rozumieniu art. 750 k.c., czy

też przepis ten znajduje zastosowanie tylko i wyłączenie wówczas, gdy pomiędzy

pracodawcą a pracownikiem dochodzi do zawarcia takiej umowy, a więc zostaną

złożone zgodne oświadczenia woli stron w rozumieniu art. 60 k.c. i art. 65 § 2 k.c.”.

Skarżący wskazali, że w nowym statucie władze Stowarzyszenia „wyraziły

czytelną preferencję co do tego, że z dyrektorem szkoły nie zawiera się żadnej

umowy, zaś jego prawa i obowiązki określała uchwała stowarzyszenia powołująca

dyrektora oraz wewnętrzne statutowe regulacje dotyczące funkcjonowania Zespołu

Szkół. Zarówno dla STO, jak i dla wnioskodawczyni czytelnym było, że powołanie

jej na funkcję dyrektora nie będzie wiązało się z wykreowaniem dodatkowego

stosunku zobowiązaniowego i obie strony akceptowały ten stan rzeczy”. Oznaczało

to, że między stronami nie istniała wola zawarcia umowy regulującej zasady

współpracy w ramach wykonywanej funkcji dyrektora. Wobec jasnej treści

7

uregulowań statutowych, woli takiej nie można domniemywać. Tymczasem w

świetle niespornego materiału dowodowego fundamentalną kwestią jest to, że woli

takiej nigdy nie było. W sprawie nie zaistniało zatem podstawowe zdarzenie

prawne, które w świetle art. 65 § 2 k.c. uprawniałoby do stwierdzenia zawarcia

między stronami jakiejkolwiek umowy, „nie zostały złożone zgodne oświadczenia

woli stron, ani w solennej formie pisemnej, ani też w sposób nieformalny -

konkludentny”. Skoro zgodnych oświadczeń woli nie było, to błędne było w ogóle

rozważanie zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę

wyroku Sądu pierwszej instancji przez uwzględnienie odwołania w całości i

zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżących kosztów procesu według

norm przepisanych, a także o zasądzenie od organu rentowego na rzecz

skarżących kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.

Bezpodstawne, bezzasadne i chybione było stanowisko skarżących, że przepisy

Prawa o stowarzyszeniach pozwalają na wykreowanie możliwości powierzania

funkcji dyrektora szkoły, prowadzonej przez zainteresowane stowarzyszenie, bez

jakiejkolwiek, w tym pracowniczej lub cywilnoprawnej podstawy prawnej, bo za

wynagrodzeniem płatnym „z konta szkoły ze środków pochodzących z czesnego”.

Tymczasem obywatele polscy realizują prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach

tylko w zgodzie z przepisami Konstytucji oraz porządkiem prawnym określonym w

ustawach (art. 1 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach), co oznacza, że konstytucyjne

prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach (art. 12 Konstytucji RP) może podlegać

ograniczeniom przewidzianym przez ustawy w zakresie niezbędnym dla ochrony

praw i wolności innych osób (art. 1 ust. 2 in fine tego Prawa), w tym do ochrony

wynikającej z imperatywnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. Już

samo powierzenie oraz sprawowanie stanowiska dyrektora szkoły za

wynagrodzeniem wypłacanym „z konta szkoły ze środków pochodzących z

czesnego” stanowiło ewidentny ekwiwalent za wykonywanie obowiązków dyrektora

8

szkoły, co potwierdzało zobowiązaniową (pracowniczą) naturę powierzenia

ubezpieczonej stanowiska dyrektora szkoły. Oznaczało to, że skarżąca

(ubezpieczona) nie sprawowała funkcji dyrektora szkoły prowadzonej przez

skarżące stowarzyszenie społecznie bez żadnej (jakiejkolwiek) podstawy prawnej

oraz nieodpłatnie w ramach „korporacyjno-wewnątrzorganizacyjnego” stosunku

powierzenia obowiązków dyrektora szkoły na podstawie postanowień statutu szkoły

niepublicznej. Przeciwnie, skoro ubezpieczona wykonywała statutowo określone

prawa i obowiązki organu (dyrektora) Zespołu Szkół Społecznych na rzecz tej

szkoły i za wynagrodzeniem z tytułu sprawowania wymienionej funkcji kierownika

szkoły, przeto skarżący nie mogą zasadnie ani racjonalnie twierdzić, że

powierzenie i sprawowanie stanowiska dyrektora szkoły i to przez ubezpieczoną,

która równocześnie była nauczycielem zainteresowanej szkoły, odbywało się „bez

żadnej umowy” oraz z wyłączeniem tytułu podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym w związku z odpłatnym wykonywaniem obowiązków

dyrektora zatrudniającej jej szkoły. Odpłatne wykonywanie obowiązków dyrektora

skarżącego Zespołu Szkół Społecznych, prowadzonego przez stowarzyszenie,

potwierdzało ewidentnie zobowiązaniową i pracowniczą podstawę i charakter

prawny stosunku zatrudnienia nauczyciela na kierowniczym stanowisku pracy w

szkole nie tylko w rozumieniu art. 60 i 65 k.c., ale już na podstawie art. 22 § 1, 11

i

12

k.p. (w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela), które - co do zasady -

wykluczają „nienazwane” zatrudnienie nauczyciela na stanowisku dyrektora szkoły

„bez jakiejkolwiek podstawy prawnej”. Dyrektor szkoły jest jej pracownikiem

zatrudnionym na kierowniczym stanowisku pracy. Zatrudnienie dyrektora szkoły z

reguły ma charakter pracowniczy i podlega pracowniczemu tytułowi podlegania

obowiązkowym ubezpieczeniom społecznych, o którym mowa już w art. 6 ust. 1 pkt

1 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Do takiej

prawidłowej konkluzji doszedł także Sąd Apelacyjny, który następnie niepotrzebnie

nawiązał do treści art. 8 ust. 2a tej ustawy w zakresie poszerzonej definicji

pracownika dla celów ubezpieczenia społecznego w sytuacji, gdy pracownik

(nauczyciel) sprawuje funkcję dyrektora szkoły na podstawie umowy prawa

cywilnego, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące

9

zlecenia, jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje kierownicze zatrudnienie na rzecz

szkoły, z którą pozostaje w nauczycielskim stosunku pracy.

Takiej kwalifikacji prawnej nie podważało poddawanie opodatkowaniu źródła

przychodu z tytułu sprawowania funkcji dyrektora szkoły w ramach działalności

wykonywanej przez ubezpieczoną osobiście w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 2

ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ani to, że ustawodawca

odróżnia źródła przychodów ze stosunku pracy (art. 10 ust. 1 pkt 1) od przychodu z

działalności wykonywanej osobiście, którą strony skarżące zamierzały „wyłączyć”

spod reżimu prawa pracy. Sądy ubezpieczeń społecznych nie były związane

wskazaną klasyfikacją źródła opodatkowania, która była oczywiście kontrowersyjna,

ponieważ wykonywanie działalności osobistej, polegającej na odpłatnym

sprawowaniu funkcji dyrektora szkoły przez nauczyciela zatrudnionego na

podstawie umowy o pracę, powinno być opodatkowane z tytułu wykonywania

kierowniczego zatrudnienia na rzecz pracodawcy (szkoły). W konsekwencji

ubezpieczona podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z pracowniczego

tytułu pełnienia obowiązków dyrektora szkoły. W tym zakresie Sądy obu instancji

miały na uwadze, że nauczyciel szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie

wykonywał zobowiązaniowe czynności dyrektora szkoły za wynagrodzeniem, ale

skoro wykonywał wymienione kierownicze zatrudnienie w imieniu i na rzecz

swojego pracodawcy (szkoły) w ramach stosunku pracy, to z takiego stosunku i

tytułu prawnego podlegał ubezpieczeniom społecznym. Dla prawidłowości takiej

oceny bez znaczenia prawnego był potencjalnie zgodny zamiar stron wyłączenia

„dodatkowego” wynagrodzenia za wykonywanie przez nauczyciela obowiązków

dyrektora szkoły spod reżimów prawa pracy i prawa cywilnego, który zmierzał

ewidentnie do obejścia imperatywnych regulacji prawa ubezpieczeń społecznych, w

tym bezpodstawnego i bezzasadnego wyłączenia ubezpieczonej z obligatoryjnego

tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu i od

przychodu uzyskanego z odpłatnego wykonywania obowiązków dyrektora szkoły na

rzecz zatrudniającej go szkoły.

Tylko wtedy, gdyby ubezpieczona społecznie lub z poczucia obywatelskiego

obowiązku wykonywała kierownicze czynności dyrektora szkoły, tj. bez tytułu

prawnego oraz nieodpłatnie (bez wynagrodzenia), to potencjalnie akceptowalne

10

byłoby stanowisko o bezumownym i społeczno-obywatelskim realizowaniu

nienazwanego stosunku współpracy na stanowisku dyrektora szkoły niepublicznej.

W ustalonych okolicznościach sprawy Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko, że

szkoła niepubliczna, w której zatrudniony nauczyciel wykonuje za wynagrodzeniem

obowiązki dyrektora, jest pracodawcą i płatnikiem składek na ubezpieczenie

emerytalne, rentowe chorobowe i wypadkowe z tytułu tego „dodatkowego”

zatrudnienia, chociażby organ prowadzący szkołę (zarząd stowarzyszenia) oraz

nauczyciel, któremu powierzono stanowisko dyrektora szkoły „zgodnie wykluczali”

stosunek pracy lub inny odpłatny zobowiązaniowy stosunek tego kierowniczego

zatrudnienia prawnego jako podstawę sprawowania funkcji dyrektora szkoły (art. 6

ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Tylko wtedy, gdyby

ubezpieczona wykonywała kierownicze obowiązki dyrektora szkoły społecznie lub z

poczucia obywatelskiego obowiązku, tj. bez tytułu prawnego oraz nieodpłatnie (bez

wynagrodzenia), to potencjalnie mogłoby być rozważane stanowisko o

bezumownym i społeczno-obywatelskim realizowaniu nienazwanego stosunku

współpracy na stanowisku dyrektora szkoły niepublicznej bez przychodu, który nie

uzasadniałby ustalenia podstawy i wymiaru składek za społeczne i nieodpłatne

wykonywanie funkcji dyrektora szkoły. Na gruncie ujawnionych ustaleń w sprawie

nie budzi wątpliwości stanowisko, że skoro ubezpieczona sprawowała odpłatnie

funkcję dyrektora w imieniu i na rzecz zatrudniającej ją szkoły, to ten płatnik składek

(pracodawca) został prawidłowo obarczony pracowniczym tytułem i wymiarem

składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne od przychodu uzyskanego także

z tego „dodatkowego” odpłatnego kierowniczego zatrudnienia. Płatnikiem składek

za pracownika jest jego pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ), niezależnie od tego, że dyspozycje

art. 8 ust. 2a tej ustawy rozszerzają pojęcie pracownika na jego dalszą odpłatną

aktywność zawodową na rzecz pracodawcy, którą dla celów i na potrzeby

ubezpieczeń społecznych kwalifikuje się jako zatrudnienie pracownicze i adekwatny

pracowniczy tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (por.

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09). W

konsekwencji pracodawca płatnik składek w celu ustalenia podstawy wymiaru

składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy powinien sumować

11

wynagrodzenie z nauczycielskiego stosunku pracy oraz wynagrodzenie za odpłatne

wykonywanie przez ubezpieczoną stanowiska i obowiązków dyrektora Zespołu

Szkół […]. Wynika to z art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

który stanowi, że przychód pracownika (nauczyciela) za wykonywanie czynności na

pracowniczym i kierowniczym stanowisku dyrektora szkoły podlega uwzględnieniu

w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na

podstawie art. 39814

k.p.c.