I CSK 322/14

Sygn. akt I CSK 322/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej […]

przeciwko Miastu W.

z udziałem interwenientów ubocznych po stronie pozwanej – […]

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 16 kwietnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 29 maja 2013 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Wyrokiem częściowym z dnia 30 marca 2010 r. Sąd Okręgowy w W. oddalił

powództwo Spółdzielni Mieszkaniowej […] przeciwko miastu W. o zobowiązanie

pozwanego do złożenia oświadczenia woli o oddaniu powodowej Spółdzielni w

użytkowanie wieczystego gruntu oraz przeniesieniu odpłatnie własności budynków,

innych urządzeń i lokali w zakresie działek 4/4 i 4/5 z obrębu 1-1-27 i działek 4/9 i

4/20 z obrębu 1-10-29, objętych decyzjami o ustanowieniu użytkowania

wieczystego z dnia 11 kwietnia 1978 r., z dnia 21 sierpnia 1989 r., z dnia 21

sierpnia 1989 r., z dnia 9 marca 1990 r., z dnia 9 marca 1990 r.

W jego uzasadnieniu wskazał, że o braku przesłanek do uwzględnienia

powództwa w tej części na podstawie art. 208 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst Dz.U. z 2014 r., poz. 518 ze zm. -

dalej u.g.n.) przesądził ostatecznie Sąd Apelacyjny w wydanym w tej sprawie

wyroku z dnia 30 listopada 2007 r. Do rozważenia w obecnym rozpoznaniu sprawy

pozostało zatem, czy zostały spełnione przesłanki z art. 204 u.g.n.,

a w szczególności, czy stronie powodowej służy prawo użytkowania

przedmiotowych działek. Kwestia ta – jak stwierdził - była już przedmiotem

rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie Sądu Okręgowego, który wyrokiem

częściowym z dnia 29 lipca 2008 r. uwzględnił powództwo (a nie jak błędnie podał

Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku oddalił powództwo) w

zakresie działek nr 4/4, 4/5 i 4/20 przyjmując, że powodowa Spółdzielnia, a

wcześniej jej poprzedniczka prawna Spółdzielnia Mieszkaniowa […], były

użytkownikami spornych działek zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r. jak i w dniu 31

grudnia 1996 r. Sąd Okręgowy ustalił wówczas także, że w latach 1992 do 1995

strona pozwana (wcześniej Zarząd Dzielnicy W.) zawierała wielokrotnie z powódką

porozumienia co do uregulowania stanu prawnego spornych działek. Aktem

notarialnym z dnia 28 grudnia 1995 r. zobowiązała się do ustanowienia

użytkowania wieczystego na rzecz powódki do dnia 31 grudnia 1996 r. Wyrokiem

Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 4 sierpnia 2009 r. wyrok ten został uchylony i

sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Przyczyną

uchylenia wyroku przez Sąd Apelacyjny, który podzielił stanowisko Sądu pierwszej

instancji, że stronie powodowej przysługuje prawo użytkowania spornych gruntów,

było nie dokonanie koniecznych ustaleń odnośnie do tego z czyich środków

3

wzniesione zostały obiekty znajdujące się na działkach podlegających oddaniu

w użytkowanie wieczyste Spółdzielni.

W ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy ustalił, że mocą decyzji

wstępnej z dnia 11 kwietnia 1978 r. działki ewidencyjne nr 4/4 i 4/5 z obrębu 1-10-

27 (do których roszczenia zgłasza interwenient uboczny Pasaż Handlowy […]) oraz

działki z obrębu 1-10-29 nr 4/20 (przedmiot zainteresowania interwenienta

ubocznego Z. S. i nr 4/9 (objęta roszczeniami interwenienta ubocznego K. B.)

zostały oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz Spółdzielni Budowlano

Mieszkaniowej […], której następcą prawnym jest powodowa Spółdzielnia. Działki

4/4 i 4/5 są użytkowane przez Pasaż Handlowy, który wybudował na nich pawilon

handlowy. Również naniesienia na działkach nr 4/20 - użytkowanej przez Z. S. i nr

4/9 - użytkowanej przez K. B., w postaci odpowiednio budynku murowanego

handlowo - usługowego i budynku stacji sprzedaży i obsługi samochodów nie

pochodzą od powoda. Wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego tych

działek został zgłoszony przed 31 grudnia 1996 r. Grunty te nie zostały oddane

Spółdzielni w użytkowanie wieczyste na podstawie umowy, ani na podstawie

decyzji. Opłaty na rzecz pozwanego były uiszczane przez Spółdzielnię na poczet

przyszłego prawa użytkowania wieczystego. Brak jest natomiast jakichkolwiek

dokumentów świadczących o uiszczeniu przez powódkę opłat z tytułu użytkowania.

Niezależnie o tego - jak wskazał Sąd Okręgowy - w świetle art. 3 ust. 3 w zw. z art.

2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach

(jedn. tekst Dz.U. z 1969 r., Nr 22, poz. 159) pod jej rządami nie było prawnej

możliwości uzyskania przez spółdzielnie mieszkaniowe ograniczonego prawa

rzeczowego w postaci użytkowania, spółdzielnia mogła otrzymać grunt tylko w

użytkowanie wieczyste. Oddanie powódce gruntów w użytkowanie byłoby więc

działaniem sprzecznym z ustawą. W tej sytuacji Sąd Okręgowy zaniechał

rozważania dalszych przesłanek z art. 204 u.g.n., w szczególności za niecelowe

uznał szacowanie wartości budynków wzniesionych na spornych gruntach.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła apelacją strona powodowa zarzucając

naruszenie art. 204 u.g.n. przez jego niezastosowanie.

4

Po uzupełnieniu postępowania dowodowego w postępowaniu apelacyjnym

powódka w piśmie z dnia 25 września 2012 r. sprecyzowała wniosek apelacji

wskazując istotne elementy oświadczenia woli pozwanego oraz żądając odpłatnego

przeniesienia własności budynków i wniosła o stwierdzenie, że wyrok wydany w tej

sprawie zastępuje umowę o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego,

stanowiąc podstawę wpisu praw Spółdzielni do ksiąg wieczystych.

Pozwani i interwenienci uboczni w odpowiedzi na apelację podtrzymali

zarzut braku podstaw uwłaszczenia powódki na podstawie art. 204 u.g.n. Zarzucili

przedawnienie roszczenia powódki o ustanowienie na podstawie decyzji z dnia

11 kwietnia 1978 r. prawa użytkowania wieczystego co do działek nim objętych.

Sąd Apelacyjny, oddalając zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r.

apelację powódki w zakresie działek nr 4/5, 4/9 i 4/20 (postępowanie co do działki

nr 4/4 zostało zawieszone postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 18 lutego

2013 r.) stwierdził, że nie zasługuje ona na uwzględnienie z uwagi na

przedawnienie roszczenia powódki.

Sąd Apelacyjny dokonał określenia żądania powódki wskazując,

że domagała się ona w tej sprawie realizacji przez pozwanego zobowiązań

wynikających z faktu oddania jej w użytkowanie wieczyste działek objętych

wcześniej wymienionymi prawomocnymi decyzjami o ustawieniu użytkowania

wieczystego. W oparciu o te decyzje powódka ponosiła na rzecz Skarbu Państwa,

a potem na rzecz pozwanego stosowne opłaty, a przede wszystkim realizowała na

oddanych jej gruntach szereg inwestycji przyczyniając się do rozwoju miasta i jego

infrastruktury. Wystąpienie przez powódkę z takim żądaniem nie może być co do

zasady uznane, nawet w zderzeniu z roszczeniami interwenientów ubocznych,

którzy inwestując środki w budowę obiektów użytkowych powinni liczyć się

z roszczeniami Spółdzielni, za nadużycie prawa. Podkreślił fakt, że pozwany przez

wiele lat w toku procesu (toczącego się od stycznia 1997 r.) nie negował

zasadności roszczeń powódki. Na przeszkodzie ich realizacji stanęło zaniechanie

Skarbu Państwa, a następnie Gminy w zakresie udokumentowania stanu

faktycznego i prawnego spornych gruntów. Z akt sprawy wynika bowiem,

że chociaż decyzja o oddaniu powódce w użytkowanie wieczyste gruntów objętych

5

wyrokiem zapadła dnia 11 kwietnia 1978 r., to mapa obrębu 1-10-27 wykonana

została w roku 1997 r., a podział gruntów z obrębu 1-10-29 dokonany został

w 1998 r., zaś kwestię jakie grunty objęte są tą decyzją wyjaśniła dopiero opinia

biegłego z dnia 2 maja 2005 r., uzupełniona w 2006 r. Sąd Apelacyjny

zaakceptował stanowisko Sądu Okręgowego odnośnie do braku podstaw do

uwzględnienia żądania Spółdzielni w oparciu o art. 204 u.g.n. uznając je za

nieuzasadnione w sytuacji, gdy Spółdzielnia nie legitymuje się w odniesieniu do

spornych gruntów ani umową w formie aktu notarialnego o oddaniu ich

w użytkowanie, ani też decyzją administracyjną ustawiająca takie użytkowanie.

Za uzasadniony uznał natomiast zarzut apelującej zaniechania przez Sąd

Okręgowy oceny jej roszczeń, jako wynikających wprost z prawomocnej decyzji

z dnia 11 kwietnia 1978 r. o oddaniu gruntów w użytkowanie wieczyste. Podzielił

pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższego w wyroku z dnia 14 marca

2003 r., V CKN 1800/00 (OSNC 2004, nr 5, poz. 87), że decyzje ostateczne

o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, wydane przed wejściem w życie ustawy

z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowią nadal

podstawę zawarcia umowy o użytkowanie wieczyste i przytaczając zawartą

w tym wyroku argumentację stwierdził, że na podstawie takiej decyzji organ

administracji państwowej jest nadal zobowiązany do zawarcia z adresatem decyzji

i na warunkach w niej wskazanych umowy, a adresat decyzji ma roszczenie o jej

zawarcie.

Jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego roszczenie powódki o zobowiązanie

pozwanej Gminy do złożenia oświadczenia woli o ustanowieniu użytkowania

wieczystego gruntów uległo przedawnieniu, zgodnie z zarzutem strony pozwanej

zgłoszonym w postępowaniu apelacyjnym, w piśmie z dnia 14 stycznia 2013 r.

Jest to roszczenie majątkowe, które przedawnia się w dziesięcioletnim terminie

określonym w art. 118 § 1 k.c., liczonym od dnia jego wymagalności, która nastąpiła

wraz z uprawomocnieniem się decyzji z dnia 11 kwietnia 1978 r. Nr T IV 610/2-67-

71/78 BB, a więc najpóźniej z końcem 1978 r. Wszelkie powołane przez powódkę

w odpowiedzi na zarzut przedawnienia oświadczenia pozwanego, decyzje i ugody

pochodzą z okresu, w którym termin przedawnienia już upłynął i nie mogą stanowić

uznania roszczenia. Również decyzja o zmianie ostatecznej decyzji z 11 kwietnia

6

1978 r. pochodząca z 1996 r. wydana została po upływie przedawnienia i nie mogła

spowodować przerwy jego biegu zgodnie z art. 123 § 1 pkt 2 k.c.

W skardze kasacyjnej wniesionej przez powódkę od wyroku Sądu

Apelacyjnego skarżąca zarzuciła:

1/ w ramach podstawy naruszenia przepisów postępowania naruszenie:

- art. 386 § 6 k.p.c. na skutek nieuwzględnienia związania Sądu

Apelacyjnego ocena prawną wyrażoną w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

4 sierpnia 2009 r., odnośnie do spełnienia przez powódkę przesłanki bycia

użytkownikiem spornych gruntów w rozumieniu art. 204 ust. 1

u.g.n. i niewykonania wskazań zawartych w uzasadnieniu tego wyroku

co do ustalenia wartości obiektu na działce nr 4/5,

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez niewypełnienie

wymogów co do uzasadnienia wyroku odnośnie do wykładni oświadczenia woli

pozwanego zawierającego zarzut przedawnienia roszczenia z art. 204 ust. 1 u.g.n.

i art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 232, art. 391 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. przez brak

odniesienia się do całokształtu materiału dowodowego i wadliwe ustalenie

w oparciu o decyzję z 1978 r., a nie decyzję z 21 sierpnia 1989 r. wymagalności

roszczenia, a w konsekwencji przyjęcie, że roszczenie w dniu wytoczenia

powództwa było przedawnione,

- art. 227 i art. 386 § 6 k.p.c. przez nieustalenie faktów dotyczących

wysokości odpłatności za obiekt na działce nr 4/5,

- art. 385 k.p.c., w zw. z art. 386 § 6 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 391 § 1

k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 227 k.p.c. w zw. z art. 386 k.p.c. przez oddalenie apelacji

przy jednoczesnym naruszeniu wymienionych przepisów;

2/ w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego naruszenie:

- art. 204 ust. 1 u.g.n. przez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie

apelacji,

- art. 117 § 2 zd. 1 k.c., art. 65 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie przez

przyjęcie, że pozwany uchylił się od zaspokojenia roszczenia przez zgłoszenie

zarzutu przedawnienia roszczenia wynikającego z decyzji administracyjnej,

7

- art. 117 ust. 1 k.c., art. 118 k.c., art. 120 § 1 k.c., art. 123 § 1 k.c. przez

niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że roszczenie powoda wynikające z decyzji

administracyjnej było przedawnione w dniu wytoczenia powództwa podczas, gdy

decyzja administracyjna pochodzi z sierpnia 1998 r., przy dziesięcioletnim okresie

przedawnienia,

- art. 5 k.c. i art. 117 ust. 2 zd. 1 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie

wskutek zaniedbania zbadania zarzutu przedawnienia pod kątem nadużycia prawa,

- art. 65 k.c. w zw. z art. 56 k.c., art. 117 § 2 zd. 1 k.c., art. 123 § 1 pkt 2 k.c.

poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niestwierdzeniu zrzeczenia się

przez pozwanego zarzutu przedawnienia.

Wnosiła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadnie zarzuca strona skarżąca naruszenie przepisu art. 328 § 2 k.p.c.

poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyn pominięcia

przez Sąd Apelacyjny przy orzekaniu części materiału zebranego w sprawie,

co nie pozwala na dokonanie w postępowaniu kasacyjnym kontroli należytego

zastosowania prawa materialnego w odnośnym niżej wskazanym zakresie.

Użyte w art. 382 k.p.c. pojęcie „materiału zebranego w postępowaniu” ma

znaczenie szersze niż ustalona w sprawie podstawa faktyczna. Obejmuje ono także

takie elementy jak podstawa faktyczną powództwa, oświadczenia stron, w tym

zarzuty stron, wyniki postępowania dowodowego oraz inne czynności procesowe,

działania i zdarzenia.

Sąd Apelacyjny wykorzystując wynikającą z art. 382 k.p.c. możliwość

poszerzenia materiału zebranego w sprawie, materiał ten ostatecznie przy

rozstrzyganiu pominął, co mogło mieć wpływ na ocenę kwestii przedawnienia

roszczenia powódki, a tym samym na wynik sprawy. Dotyczy to w szczególności

nie rozwiniętego szerzej ustalenia, że decyzja z dnia 11 kwietnia 1978 r., oddająca

powódce przedmiotowe działki w użytkowanie wieczyste wraz z

uprawomocnieniem się której - jak przyjął Sąd Apelacyjny - roszczenie to stało się

8

wymagalne, została zmieniona decyzją z dnia 21 sierpnia 1989 r., a następnie

decyzją z 1996 r. Całkowicie pominął też Sąd Apelacyjny zarzut powódki,

że podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia nastąpiło

w okolicznościach objętych hipotezą art. 5 k.c. Już te względy uzasadniają

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu.

Ocena, czy w rozpoznawanym przypadku zachodzi podstawa do

zastosowania art. 5 k.c. ma charakter zindywidualizowany, jej podstawę stanowi

całokształt okoliczności danej sprawy. Przedmiotem oceny zachowania dłużnika

z punktu widzenia zasad współżycia jest takie zachowanie, które miało wpływ na

upływ terminu przedawnienia. Z negatywną oceną, skutkującą nieuwzględnieniem

zarzutu przedawnienia spotkać się powinno zachowanie dłużnika polegające

na wyrabianiu w wierzycielu, w celu doprowadzenia do przedawnienia jego

roszczenia, błędnego przekonania, że chce roszczenie zaspokoić (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 3 października 2014 r., V CSK 630/13, nie publ.).

Wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu apelacyjnego uchylającego wyrok

sądu pierwszej instancji ocena prawna ma moc wiążącą w dalszym postępowaniu

o tyle, o ile - jak w sprawie niniejszej - ustalenia faktyczne dokonane przez sąd

pierwszej instancji po ponownym rozpoznaniu sprawy pokrywają się ze stanem

faktycznym rozważanym przez sąd apelacyjny. Stan takiego związania, przy

niezmienionym stanie faktycznym i prawnym istnieje także w stosunku do ponownie

orzekającego w sprawie Sądu Apelacyjnego.

Wynikającej z art. 386 § 6 k.p.c. zasadzie związania niewątpliwie uchybił Sąd

Apelacyjny pomijając ocenę prawną i wskazania tego Sądu wyrażone w wyroku

z dnia z dnia 4 sierpnia 2009 r., w którym przyjęto, że powód posiadał w dacie

5 grudnia 1990 r. status użytkownika gruntu stanowiącego własność Gminy

i użytkowanie to nie wygasło, co stanowi przesłankę uwzględnienia jego roszczenia

o ustanowienie użytkowania wieczystego na podstawie art. 204 u.g.n. Nie zostały

też wbrew nakazowi wynikającemu z tego przepisu wykonane wskazania

poprzedniego wyroku Sądu Apelacyjnego dotyczące ustalenia z czyich środków

zostały wzniesione budynki na przedmiotowych działkach.

9

Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej nie jest jednak

związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi

w uzasadnieniu orzeczenia sądu drugiej instancji (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 6 kwietnia 1998 r., I CKN 595/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 211), a co za tym

idzie nawet naruszenie przez sąd drugiej instancji art. 386 § 6 k.p.c. przez

nieuwzględnienie przy ponownym rozpoznaniu sprawy wiążących go ocen, nie stoi

na przeszkodzie uznaniu przez Sąd Najwyższy, że zaskarżony skargą kasacyjną

wyrok tego sądu odpowiada prawu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

11 stycznia 2001 r., I PKN 183/00, OSNAPiUS 2002, nr 17, poz. 411).

Sytuacja taka w zakresie objętym podniesionym przez powódkę zarzutem

naruszenia art. 386 § 6 k.p.c. zachodzi w niniejszej sprawie, w której dokonana

w zaskarżonym wyroku ocena roszczenia powódki pod kątem przesłanki

posiadania przez nią statusu użytkownika gruntu odpowiada prawu. Podzielić

należy wyrażone w tej kwestii w przez Sąd Apelacyjny w obecnym rozpoznaniu

sprawy stanowisko, że prawo użytkowania w warunkach art. 204 u.g.n. mogło

powstać na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego lub decyzji

administracyjnej. Powódka, którą obciążał ciężar dowodu w tym zakresie

nie wykazała, że takie dokumenty przyznające jej formalnie prawo użytkowania

zostały sporządzone i istniały. Jako błędne ocenić należy zapatrywanie Sądu

Apelacyjnego wyrażone w wyroku z dnia 9 sierpnia 2009 r., że dostateczną

i wystarczającą podstawą do oceny, że powód miał status użytkownika stanowią

decyzje z dnia 11 kwietnia 1978 r. o ustanowieniu wieczystego użytkowania i z dnia

21 sierpnia 1989 r. w sprawie aktualizacji opłat za użytkowanie wieczyste. Powódka

nie twierdziła w sprawie, że kiedykolwiek wydana została decyzja o ustanowieniu

na jej rzecz użytkowania. Natomiast samo stwierdzenie istnienia decyzji

o naliczeniu opłat za użytkowanie może stanowić podstawę ustalenia istnienia tego

prawa wówczas jedynie, gdy zostało wykazane powstanie tego prawa w sposób

formalny i niewadliwy.

Dalsze sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa

materialnego dotyczą kwestii przedawnienia roszczenia powódki w różnych jego

aspektach.

10

Zgodnie z art. 117 § 1 k.c., przedawnieniu ulegają roszczenia majątkowe,

definiowane jako możliwość żądania od konkretnej osoby określonego zachowania.

Jak wskazał Sąd Apelacyjny powódka od początku domagała się wykonania przez

pozwanego zobowiązań wynikających z faktu oddania jej przedmiotowych

działek w użytkowanie wieczyste prawomocnymi decyzjami administracyjnymi

o skutkach cywilnoprawnych, a jej roszczenie w tej postaci, które nie mogło być

uwzględnione na podstawie art. 204 u.g.n. i 208 u.g.n., powinno być rozpoznane

jako wynikające wprost z decyzji o ustanowieniu na jej rzecz użytkowania

wieczystego. W konsekwencji trafnie uznał, nie naruszając przy tym art. 65 § 1 k.c.,

że zgłoszony przez pozwanego zarzut przedawnienia odnosi się do tego roszczenia,

objętego w zakresie jego istotnych elementów twierdzeniami pozwu, niezależnie od

tego jak było ono wcześniej kwalifikowane pod względem prawnym.

Majątkowe roszczenie powódki podlega przedawnieniu stosownie do art. 117

§ 1 k.c. Wobec braku przepisu szczególnego określającego zdarzenie, z jakim

łączyć należy początek jego biegu zastosowanie ma w tym wypadku przepis ogólny

art. 120 k.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia,

gdy stało się ono wymagalne. Wymagalność zależy w tej sytuacji od podjęcia przez

powódkę jako wierzyciela określonej czynności (art. 120 § 1 zd. 2) w postaci

żądania wykonania przez pozwanego jako dłużnika świadczenia w formie złożenia

oznaczonego oświadczenia woli. Zgodnie z art. 455 k.c., jeżeli termin wykonania

nie wynika z umowy, ani z natury zobowiązania, świadczenie powinno być

spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Określenie terminu

jako niezwłoczny zależy od indywidualnych okoliczności właściwych dla danego

zobowiązania. W każdym jednak razie powinno ono uwzględniać czas potrzebny

wierzycielowi do dokonania wezwania dłużnika oraz czas konieczny dłużnikowi,

działającemu z należytą starannością do wykonania zobowiązania. Rozstrzygnięcie

przez Sąd Apelacyjny o wymagalności roszczenia powódki bez uwzględnienia

powyższych zasad narusza art. 120 k.c.

Nie ma podstaw by podważyć stanowisko Sądu Apelacyjnego, że jedynie

uznanie dokonane przed upływem terminu przedawnienia przerywa jego bieg,

jednak, jak trafnie podnosi skarżąca, błędem Sądu Apelacyjnego rozstrzygającego

o przedawnieniu dochodzonego przez nią roszczenia było poprzestanie na tej

11

konstatacji bez rozważenia, czy datowane po 1988 r. tj. po upływie przyjętego

terminu przedawnienia i kwalifikujące się jako uznanie właściwe „oświadczenia

pozwanego (jego poprzednika prawnego), decyzje i ugody” obejmowały wolę

zrzeczenia się zarzutu przedawnienia, z tym skutkiem, że po każdym zrzeczeniu

termin przedawnienia rozpoczynał bieg od nowa. Przedwczesne z tych

względów uznanie, że roszczenie powódki na podstawie art. 118 k.c. uległo

przedawnemu musi być ocenione jako podjęte z naruszeniem tego przepisu oraz

art. 123 § 1 pkt 2 k.c.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.