I PK 216/14

Sygn. akt I PK 216/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lipca 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca)

SSN Maciej Pacuda

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z powództwa G. J. i innych

przeciwko Elektrowni C. Spółce Akcyjnej w C.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 lipca 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 27 marca 2014 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie dotyczącym H. L. i w

tej części przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego Sądowi

Okręgowemu w K. ;

2. w pozostałej części oddala skargę kasacyjną;

3. zasądza od pozwanej na rzecz powodów: G. J., J. K., B. P.,

A. K., S. B., G. B., J. S., J. S. po 900 zł (dziewięćset) tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powodowie domagali się zasądzenia od pozwanej Elektrowni C. S.A. w C.

zapłaty rekompensat w kwocie: powód G. J. – 29.868,57 zł, J. K. – 30.944,91 zł, J.

S. – 31.214 zł, J. S. – 31.214 zł, S. B. – 27.715,88 zł, G. B. – 27.715,88 zł, B. P. –

28.254,05 zł, K.S. – 31.214 zł, A. K. – 29.868,57 zł, H. L. – 17.490,60 zł; a także

zasądzenia odsetek ustawowych od ww. kwot od 15 czerwca 2012 r.

Wyrokiem z 22 października 2013 r. Sąd Rejonowy uwzględnił powództwa,

za wyjątkiem powództwa H. L., zasądzając ww. kwoty wraz z odsetkami

ustawowymi od 1 marca 2013 r. Sąd Rejonowy oddalił żądania powodów o

zasądzenie odsetek w pozostałym zakresie.

Sąd Rejonowy ustalił, że wszyscy powodowie byli zatrudnieni przez pozwaną

i ze wszystkimi, poza H. L., stosunek pracy został rozwiązany w trybie

porozumienia stron z inicjatywy pozwanej. W przypadku H. L. stosunek pracy uległ

rozwiązaniu 31 grudnia 2011 r. wraz z upływem czasu, na który została zawarta

umowa. Powodowie, z którymi rozwiązano stosunki pracy za porozumieniem stron

(z uwagi na dążenie pozwanej do ograniczenia zatrudnienia), otrzymali propozycje

zatrudnienia w E. Budownictwo, Zakładzie Produkcji Mieszanin Energetycznych Sp.

z o.o., Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Robót Drogowych. Powód H. L. od 1 maja

2012 r. nawiązał stosunek pracy z Zakładem Produkcji Mieszanin Energetycznych

Sp. z o.o.

Pozwana 28 września 2011 r. zawarła z działającymi u niej organizacjami

związkowymi, tj. NSZZ Solidarność i ZZ Pracowników Elektrowni C. S.A.,

Porozumienie w sprawie wspólnych działań celem uchylenia stosowania względem

pozwanej i jej pracowników zawieszonego Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego. Strony porozumienia

zobowiązały się wystąpić ze wspólnym wnioskiem do stron Ponadzakładowego

Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego celem

uchylenia stosowania tego układu wobec pozwanej i jej pracowników, a pozwana

zobowiązała się wypłacić na rzecz pracowników rekompensatę z tytułu wyrażenia

zgody na odstąpienie od stosowania tego układu. Zgodnie z § 2 Porozumienia z 28

września 2011 r. wszyscy pracownicy mieli złożyć deklaracje wyrażające zgodę na

3

zaprzestanie stosowania Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Przemysłu Energetycznego oraz na podpisanie porozumień

zmieniających warunki pracy i płacy w zakresie uchylenia stosowania względem

nich tego układu w zamian za deklarowaną przez pracodawcę rekompensatę.

Następnie strony Porozumienia miały złożyć wspólny wniosek do stron

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu

Energetycznego w celu uchylenia jego stosowania wobec pozwanej i jej

pracowników. Wypłata rekompensat miała nastąpić pod warunkiem podpisania

protokołu dodatkowego do Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Przemysłu Energetycznego wykreślającego pozwaną jako podmiot

zobowiązany do stosowania tego układu, następnie zarejestrowania tej zmiany w

rejestrze ponadzakładowych układów zbiorowych pracy oraz po podpisaniu z

pracownikami porozumień do umów o pracę o zmianie warunków pracy i płacy.

Wypłata rekompensat miała nastąpić w terminie 14 dni licząc od daty zakończenia

podpisywania wszystkich porozumień zmieniających zgodnie ze wzorem

porozumienia zmieniającego określonym załącznikiem nr 2 do Porozumienia z 28

września 2011 r. Integralną częścią Porozumienia z 28 września 2011 r. stanowił

Regulamin wypłaty rekompensaty z tytułu wypowiedzenia Ponadzakładowego

Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego z 28 lipca

2011 r. Zgodnie z tym Regulaminem rekompensata przysługiwała każdemu

pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę w pozwanej spółce na

dzień 1 lipca 2011 r. W myśl pkt. 9 Regulaminu w przypadku rozwiązania umowy o

pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy pracownikowi przysługiwała

ustalona kwota rekompensaty tak jakby pozostawał w zatrudnieniu. Sąd Rejonowy

ustalił, że wszyscy powodowie byli zatrudnieni u pozwanej w dniu 1 lipca 2011 r.

oraz wszyscy byli umieszczeni na liście osób uprawnionych do otrzymania

rekompensaty. Powodowie 31 października 2011 r. podpisali deklaracje, w których

złożyli oświadczenia o wyrażeniu zgody na uchylenie stosowania wobec nich

zawieszonego Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Przemysłu Energetycznego w zamian za rekompensatę we wskazanej w deklaracji

wysokości, nadto wyrazili zgodę na zawarcie porozumienia zmieniającego umowę o

pracę w części związanej z uchyleniem stosowania Ponadzakładowego Układu

4

Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego. 3 kwietnia 2012 r.

został zawarty protokół dodatkowy nr 22 do Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego o wykreśleniu Elektrowni C.

S.A. z wykazu członków Związku Pracodawców Elektrociepłowni. Pismem z 30

maja 2012 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej zawiadomił zarząd Związku

Pracodawców Elektrociepłowni o wpisaniu 30 maja 2012 r. protokołu dodatkowego

nr 22 do rejestru ponadzakładowych układów zbiorowych pracy. W grudniu 2012 r.

pozwana rozpoczęła wypłacanie (w ratach) pracownikom rekompensat z tytułu

zawartego 28 września 2011 r. Porozumienia. Wcześniej 7 grudnia 2012 r.

pracownicy zatrudnieni u pozwanej podpisali porozumienia zmieniające warunki

pracy i płacy, które w swej treści były zgodne z zapisami wcześniejszych deklaracji.

Pracodawca wypłacił rekompensaty również osobom, które na przełomie 2012 i

2013 r. rozwiązały stosunki pracy z pozwaną i podjęły zatrudnienie w E. C. Sp. z

.o.o. Osoby te podpisały powyższe porozumienia zmieniające w grudniu 2012 r.

Dwóch pracowników pozwanej, którzy byli objęci Porozumieniem z 28 września

2011 r., nie podpisało porozumień zmieniających warunki pracy i płacy, pomimo

tego pracodawca rozpoczął wypłacanie im rekompensat podobnie jak pozostałym.

Wysokość rekompensat żądanych przez powodów nie była sporna pomiędzy

stronami.

W ocenie Sądu Rejonowego dwa pierwsze warunki, od których uzależniono

wypłatę rekompensat, zostały spełnione odpowiednio 3 kwietnia 2012 r. –

podpisanie protokołu dodatkowego nr 22, oraz 30 maja 2012 r. – zarejestrowanie

zmiany w rejestrze ponadzakładowych układów zbiorowych pracy. Trzeci warunek,

tj. podpisanie ze wszystkimi pracownikowi Elektrowni C. S.A. porozumień do umów

o pracę o zmianie warunków pracy i płacy w zakresie uchylenia stosowania

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu

Energetycznego, był tożsamy z podpisaniem 31 października 2011 r. deklaracji i,

zdaniem Sądu Rejonowego, został spełniony w tym dniu. W ocenie Sądu za takim

stanowiskiem przemawia okoliczność, że pracodawca wypłacał rekompensaty

zarówno pracownikom, którzy w dniu 7 grudnia 2012 r. podpisali porozumienie

zmieniające, jak też pracownikom, którzy takiego porozumienia nie podpisali. W

konsekwencji Sąd Rejonowy stwierdził, że 30 maja 2012 r., tj. z chwilą

5

zarejestrowania protokołu dodatkowego nr 22 w rejestrze ponadzakładowych

układów zbiorowych pracy, powodowie, za wyjątkiem H. L., nabyli prawo do

rekompensaty. Zdaniem Sądu Rejonowego na ocenę zasadności żądań powodów

nie wypływa okoliczność, że część powodów nie była już zatrudnieniu u pozwanej

31 października 2011 r. Sąd podkreślił, że pkt 9 Regulaminu wypłaty rekompensat z

tytułu wypowiedzenia Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Przemysłu Energetycznego, będącego załącznikiem do Porozumienia

z 28 września 2011 r. jednoznacznie wskazywał, że w przypadku rozwiązania

umowy o pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy pracownikowi

przysługuje ustalona kwota rekompensaty, tak jakby pozostawał w zatrudnieni. Sąd

Rejonowy podkreślił, że stosunki pracy powodów, za wyjątkiem H. L., zostały

rozwiązanie z przyczyn leżących po stronie pracodawcy. Zdaniem Sądu

Rejonowego fakt, że Regulamin został sporządzony wcześniej niż zawarto

Porozumienie nie wpływa na ocenę postanowień Porozumienia, ponieważ treść

Porozumienia i Regulaminu należy odczytywać jako całość.

Oddalenie powództwa H.L. Sąd Rejonowy uzasadnił tym, że jego stosunek

pracy uległ rozwiązaniu z upływem okresu, na który zawarto umowę o pracę oraz,

iż w momencie wypełnienia ostatniego warunku wypłaty rekompensat, tj. dnia 30

maja 2012 r., nie był pracownikiem pozwanej. Dodatkowo wskazał, że do powoda

nie ma zastosowania zapis Regulaminu dotyczący prawa do rekompensaty dla

osób niepozostających w zatrudnieniu, z którymi rozwiązano stosunek pracy z

przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego złożył powód H. L. w części

oddalającej jego powództwo, tj. w zakresie pkt 10, oraz pozwana - w zakresie pkt

1-9 wyroku.

H. L. w apelacji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych poprzez ustalenie,

że rozwiązanie z nim stosunku pracy nie nastąpiło z przyczyn dotyczących

pracodawcy, tj. likwidacji stanowiska pracy, a w konsekwencji, że do niego nie ma

zastosowania pkt. 9 Regulaminu. Wskazywał, że Sąd pominął dowód w postaci

umowy o pracę z 30 kwietnia 2012 r. zawartej pomiędzy powodem a Zakładem

Produkcji Mieszanin Energetycznych Sp. z o.o., która miała dowodzić, że był on w

grupie osób, którym przedstawiono propozycję przejścia do spółki – córki pozwanej

6

wobec likwidacji stanowisk pracy w zakładzie pozwanej. Podnosił również, że do

czasu tego przejścia pozwana kontynuowała z nim zatrudnienie na podstawie

umów cywilnoprawnych o tożsamym zakresie obowiązków co w umowie o pracę.

Ponadto, że pozwana nie zawarła z nim kolejnej umowy o pracę po 31 grudnia

2011 r., ponieważ na podstawie art. 251

k.p. obowiązana była kontynuować

zatrudnienie bezterminowo.

Pozwana w apelacji zarzuciła naruszenia prawa materialnego przez błędną

jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności § 2, 3 Porozumienia z

28 września 2011 r., a także sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w

sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu argumentowała, że rekompensata

przysługuje pracownikom, którzy ponoszą rzeczywiste „szkody” spowodowane

utratą uprawnień przyznanych w Ponadzakładowym Układzie Zbiorowym Pracy dla

Pracowników Przemysłu Energetycznego. Ponadto, że aby uznać konkretną osobę

za pracownika uprawnionego do rekompensaty musi ona w chwili realizacji

kolejnych etapów Porozumienia pozostawać w zatrudnieniu, bo tylko wówczas

istnieje możliwość podpisania porozumienia do umowy o pracę w zakresie zmiany

warunków pracy i płacy. Twierdziła również, że pkt 9 Regulaminu (datowany na 28

lipca 2011 r.) jest sprzeczny z treścią Porozumienia z 28 września 2011 r., a skoro

tak, to należy sprzeczność rozstrzygnąć w oparciu o zasadę lex posteriori derogat

legi priori. Twierdziła, że nie można utożsamiać złożenia deklaracji wyrażającej

zgodę na zaprzestanie stosowania Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy

dla Pracowników Przemysłu Energetycznego z podpisaniem porozumienia

zmieniającego warunki pracy o płacy.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 27 marca 2014 r. uwzględnił apelację

powoda H. L. w części i zmienił pkt 10 wyroku Sądu Rejonowego w ten sposób, że

zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 17.490,60 zł z odsetkami

ustawowymi do dnia 1 marca 2013 r., w pozostałym zakresie oddalił jego

powództwo. Oddalił apelację pozwanego.

Sąd Okręgowy przyjął za własne ustalenia Sądu Rejonowego. Uznał, że

Porozumienie z dnia 28 września 2011 r. jest źródłem prawa pracy i wiąże strony

tego porozumienia. Podkreślił, że jako źródło prawa pracy podlega wykładni przy

zastosowaniu reguł wykładni aktów prawnych, choć znaczenie ma także wykładnia

7

skierowana na ustalenie celu, woli i zamiaru stron Porozumienia. Zdaniem Sądu

Okręgowego z Porozumienia wynika, że pracodawca w związku z uchyleniem

stosowania Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników

Przemysłu Energetycznego zobowiązał się wypłacić pracownikom rekompensaty

na zasadach określonych w tym Porozumieniu i Regulaminie wypłaty rekompensat

z tytułu wypowiedzenia Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Przemysłu Energetycznego z dnia 28 lipca 2011 r. stanowiącym

załącznik nr 2 do Porozumienia. Podkreślił, że pozwana nie wypowiedziała

warunków pracy i płacy powodom oraz nie zawarła z nimi porozumień

zmieniających warunki pracy i płacy. Powodowie podpisali jedynie 31 października

2011 r. dokument Deklaracja wyrażenia zgody na uchylenie stosowania wobec

pracownika zawieszonego Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla

Pracowników Przemysłu Energetycznego. Deklaracja przewidywała, że podpisanie

porozumienia zmieniającego nastąpi po zawarciu i zarejestrowaniu protokołu

dodatkowego. W konsekwencji Sąd II instancji stwierdził, że wobec powodów nie

doszło do zmiany indywidualnych warunków pracy i płacy w zakresie roszczeń

wynikających z układu. Dalej wskazał, że w stosunku do powodów doszło do

ustania stosunku pracy za porozumieniem stron z przyczyn faktycznie leżących po

stronie pracodawcy i z inicjatywy pracodawcy. Jednocześnie wyjaśnił, że dokonane

definitywne rozwiązanie stosunku pracy pochłania potencjalną zmianę warunków

pracy i płacy jaka miała być dokonana porozumieniem stron, na które powodowie

wyrazili wolę zawarcia w Deklaracji. Orzekł, że roszczenia powodów znajdują

uzasadnienie w treści pkt. 1 i 9 Regulaminu. Zgodnie z pkt. 1 Regulaminu

rekompensata przysługuje każdemu pracownikowi zatrudnionemu na podstawie

umowy o pracę w Elektrowni C. S.A. w dniu 1 lipca 2011 r., z kolei zgodnie z pkt 9

Regulaminu w przypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn leżących po

stronie pracodawcy, pracownikowi przysługuje ustalona kwota rekompensaty tak

jakby pozostawał w stosunku zatrudnienia.

Odnośnie powoda H. L., Sąd Okręgowy wskazał, że pozostawał on w

zatrudnieniu 1 lipca 2011 r. po czym kontynuował zatrudnienie w siostrzanej spółce

pozwanej, podobnie jak pozostali powodowie, z którymi doszło do rozwiązania

stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy.

8

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżyła w całości pozwana. W skardze

kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego przez:

1/ błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności art. 9

§ 1 k.p. w związku z art. 59 ust. 2 Konstytucji RP, przez przyjęcie, że Porozumienie

z 28 września 2011 r. zawarte pomiędzy Elektrownią C. S.A. w C. i działającymi u

pracodawcy organizacjami związkowymi jest porozumieniem partnerów

społecznych, tj. pracodawcy oraz działających u pracodawcy organizacji

związkowych, na mocy którego pracodawca zmierzał do uchylenia stosowania

wobec pracodawcy i jego pracowników Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego, stanowi zakładowe źródło

prawa pracy, mające swoje oparcie w ustawie, które może stanowić podstawę

indywidualnych roszczeń pracowniczych;

2/ błędną jego wykładnię, w szczególności art. 2 k.p. i art. 9 § 1 k.p. w zw. §

2 Porozumienia z 28 września 2011 r. zawartego pomiędzy pracodawcą -

Elektrownią C. S.A. w C. i działającymi u pracodawcy organizacjami związkowymi

oraz pkt. 1) i 9) Regulaminu wypłaty rekompensaty z tytułu wypowiedzenia

Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu

Energetycznego i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie postanowień

Porozumienia dotyczących warunków nabycia prawa pracownika do rekompensaty

przez przyjęcie, że uprawnionymi do nabycia prawa do rekompensaty są

powodowie i H. L., którzy w chwili ziszczenia się kolejnych warunków określonych

w Porozumieniu nie byli już pracownikami pozwanego Elektrowni C. S.A. w C., w

związku z czym nie podpisali porozumień zmieniających warunki pracy i płacy;

3/ błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności

art. 65 k.c., art. 76 k.c. w zw. z art. 300 k.p. i § 2 Porozumienia z 28 września

2011 r. zawartego pomiędzy pracodawcą – Elektrownią C. S.A. w C. i działającymi

u pracodawcy organizacjami związkowymi oraz punktu 1) i 9) Regulaminu wypłaty

rekompensaty z tytułu wypowiedzenia Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego, a to przez przyjęcie, że

powodowie i H. L., którzy w chwili ziszczenia się kolejnych warunków określonych

w Porozumieniu nie byli już pracownikami pozwanego Elektrowni C. S.A. w C.,

zostali pozbawieni gwarancji płacowych;

9

4/ błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności

art. 2 k.p., art. 9 § 1 k.p. i art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. oraz § 2 Porozumienia

28 września 2011 r. zawartego pomiędzy pracodawcą - Elektrownią C. S.A. w C. i

działającymi u pracodawcy organizacjami związkowymi oraz punktu 1) i 9)

Regulaminu Wypłaty Rekompensaty z Tytułu Wypowiedzenia Ponadzakładowego

Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego, a to przez

przyjęcie, że powodowie i H. L. ponieśli szkodę wskutek rozwiązania z nimi

stosunku pracy na podstawie porozumienia stron oraz upływu czasu, na który

został zawarty (powód H. L.), która winna być rekompensowana na zasadach

określonych w Porozumieniu;

5/ błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności

art. 9 § 1 k.p., art. 30 § 1 pkt 1 k.p. i art. 42 k.p. w zw. z § 2 Porozumienia 28

września 2011 r. zawartego pomiędzy pracodawcą - Elektrownią C.S.A. w C. i

działającymi u pracodawcy organizacjami związkowymi oraz punktu 1) i 9)

Regulaminu Wypłaty Rekompensaty z Tytułu Wypowiedzenia Ponadzakładowego

Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego, a to przez

przyjęcie, że definitywne rozwiązanie stosunków pracy z powodami pochłania

potencjalną zmianę warunków pracy i płacy, jaka miała być dokonana

porozumieniem stron;

6/ błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art.

9 § 1 k.p., art. 30 § 1 pkt 4 k.p. i art. 42 k.p. w zw. z § 2 Porozumienia 28 września

2011 r. zawartego pomiędzy pracodawcą - Elektrownią C. S.A. w C. i działającymi u

pracodawcy organizacjami związkowymi oraz punktu 1) i 9) Regulaminu Wypłaty

Rekompensaty z Tytułu Wypowiedzenia Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy dla Pracowników Przemysłu Energetycznego, a to przez przyjęcie, że

rozwiązanie stosunku pracy z powodem H. L. było konsekwencją przyczyny leżącej

po stronie pracodawcy i wobec tego pochłania potencjalną zmianę warunków pracy

i płacy, jaka miała być dokonana porozumieniem stron.

Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w K.

w całości i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpatrzenia i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania; uchylenie zaskarżonego orzeczenia i

rozstrzygnięcie sprawy co do istoty stosownie do art. 39816

k.p.c., zasądzenie

10

kosztów postępowania według norm przepisanych, oraz orzeczenie o zwrocie przez

powodów na rzecz pozwanego spełnionego świadczenia stosownie do art. 39815

k.p.c., oraz o rozpatrzenie sprawy na rozprawie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyli powodowie oraz H. L., wnosząc o

oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się uzasadniona jedynie w zakresie dotyczącym

zasądzenia przez Sąd Okręgowy rekompensaty i kosztów zastępstwa procesowego

na rzecz H. L.

W pierwszej kolejności skarżący podnosi, że porozumienie będące podstawą

roszczeń powodów nie jest źródłem prawa pracy. Należy zauważyć, iż skarżący nie

jest w tej kwestii konsekwentny. W toku całego postępowania jako uzasadnienie

odmowy wypłacenia powodom rekompensat podnosił niespełnienie wszystkich

warunków wynikających z tego porozumienia. Ponadto w skardze kasacyjnej

zarzuty naruszenia prawa materialnego obejmują także § 2 porozumienia

zbiorowego.

Problematyka charakteru prawnego porozumień zbiorowych od wielu już lat

wywołuje spory i kontrowersje. W szczególności sporne jest pojęcie „oparcia

ustawowego” z art. 9 § 1 k.p.

Sąd Okręgowy przyjął, że sporne porozumienie zbiorowe jest źródłem prawa

pracy. W skardze kasacyjnej skarżący kwestionuje natomiast normatywny

charakter porozumienia. Zdaniem Sądu Najwyższego w orzekającym składzie

pojęcie oparcia ustawowego należy rozumieć szeroko. Przykładowo stanowisko

takie zostało już dawno wykształcone w orzecznictwie Sądu Najwyższego (zob. np.

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r., III PZP

2/06, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 38, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego

2006 r., III PK 114 /05, OSNP 2007 nr 1-2, poz. 2 z glosą A. Tomanka). Podobnie

przyjmuje Sąd Najwyższy w kwestii charakteru prawnego porozumień

postrajkowych, pomimo że ustawa o rozwiązywaniu sporów zbiorowych nie zwiera

11

wyraźnego upoważnienia do zawierania porozumień postrajkowych, co jest

aprobowane w doktrynie prawa pracy (K. W. Baran: Komentarz do art. 9 k.p.,

w: Kodeks pracy. Komentarz, red. K.W. Baran, Warszawa 2012 oraz L. Florek:

Glosa do wyroków Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., I PK 235/07 oraz z

dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 261/07, PiZS 2010 nr 1, s. 36-39). Tak więc pojęcie

oparcia ustawowego dla porozumienia zbiorowego można rozumieć szeroko jako

wskazanie w ustawie (wyraźne lub wyinterpretowane) możliwości zawarcia

porozumienia, nawet bez bliższego jego określenia (wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 13 czerwca 2012 r., II PK 288/11, LEX nr 1254680).

Zawarte przez pracodawcę i działające u niego związki zawodowe

porozumienie przewidywało wystąpienie (wspólne działanie) do stron

zawieszonego ponadzakładowego układu zbiorowego pracy celem uchylenia jego

stosowania. W efekcie doszło do podpisania protokołu dodatkowego

wykreślającego pracodawcę z wykazu członków Związku Pracodawców

Elektrociepłowni (podmiotów zobowiązanych do stosowania układu), a następnie

zarejestrowania tej zmiany w rejestrze. Problem uwolnienia się pracodawcy z

obowiązywania układu ponadzakładowego od dawna wywołuje podstawowe

problemy (zob. Z. Hajn: Status prawny organizacji pracodawców, Warszawa 1999,

s. 74-77). Autor ten stwierdził, że w razie wystąpienia pracodawcy z organizacji

pracodawców byłoby możliwe analogiczne zastosowanie art. 24119

§ 2 k.p. Inni

przyjmują, że przepis ten nie normuje sytuacji wystąpienia pracodawcy z

organizacji i proponują analogiczne zastosowanie art. 2417

§ 1 pkt 1 k.p. (L. Florek,

w: Kodeks Pracy, red. L. Florek, LEX a Wolters Kluwer business 2011, s. 1180).

Przeciwne stanowisko w tej kwestii wyraził W. Sanetra, w: J. Iwulski, W. Sanetra:

Komentarz do Kodeksu pracy, Warszawa 2009, s. 1174). Podobnie wypowiedział

się K. Jaśkowski (K. Jaśkowski, E. Maniewska: Kodeks Pracy. Komentarz, LEX a

Wolters Kluwer business 2007, s. 665) zauważając, że pracodawca może w tej

sytuacji zawrzeć porozumienie o zawieszeniu stosowania układu w oparciu o art. 91

lub 24127

k.p.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że dopuszczalne jest zawarcie

porozumienia zbiorowego pomiędzy pracodawcą a działającymi u niego

organizacjami związkowymi w przedmiocie podjęcia wspólnych działań celem

12

uwolnienia się od stosowania ponadzakładowego układu zbiorowego pracy. W

razie przyznania w tym porozumieniu świadczeń na rzecz pracowników należy

przyjąć, że te postanowienia porozumienia zbiorowego mają charakter normatywny

– określają bowiem prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Należało więc przyjąć,

że taki charakter mają postanowienia porozumienia z dnia 28 września 2011 r.

zawartego przez powoda a związkami zawodowymi. Postanowienie § 2 pkt 1

porozumienia stanowi wprost, że pracodawca wypłaci na rzecz pracowników

rekompensatę z tytułu wyrażenia zgody na odstąpienie od stosowania

ponadzakładowego układu zbiorowego pracy. Zauważyć także należy, że w

stosunku do innych pracowników pozwany nie kwestionuje ważności zawartego

porozumienia i wypłaca rekompensaty. Ponadto na spotkaniach z pracownikami,

którzy mieli zostać przejęci przez inne podmioty, co miało poprzedzać

porozumienie rozwiązujące dotychczasowe umowy o pracę prezes zarządu

zapewniał, że otrzymają oni należne rekompensaty.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że

Sąd Okręgowy trafnie przyjął o spełnieniu warunków nabycia prawa do

rekompensaty przez powodów, co zostało też poprawnie uzasadnione. Zasadniczo

należy uznać za trafne przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że regulamin był integralną

częścią porozumienia, a rozwiązanie przez powodów umów o pracę nastąpiło z

inicjatywy pozwanego pracodawcy. Problem ten jest wprost rozstrzygnięty w pkt 9

regulaminu, który stanowi że w przypadku rozwiązania umowy o pracę z przyczyn

leżących po stronie pracodawcy pracownikowi przysługuje ustalona kwota

rekompensaty, tak jak by pozostawał w zatrudnieniu. Ponadto pkt 1 regulaminu

wyraźnie stanowi, że rekompensata przysługuje każdemu pracownikowi

zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę (bez względu na jej rodzaj) u

pozwanego w dniu 1 lipca 2011 r. Z tego powodu nie można było zgodzić się ze

stanowiskiem skarżącego, że świadczenie nazwane rekompensatą jest w istocie

odszkodowaniem w zamian za utracone świadczenia z układu. Nie wynika to

bowiem w żaden sposób z treści porozumienia.

Tak więc ostatecznie należało przyjąć, że naruszenie postanowień

normatywnego porozumienia zbiorowego należy traktować jak naruszenie prawa

13

materialnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2010 r., II PK

96/10, LEX nr 687025).

Z powyższych względów należało, że w omówionej części zaskarżony wyrok

odpowiada prawu, gdyż nie zostały naruszone wskazane w skardze kasacyjnej

przepisy prawa materialnego. Skarga nie mogła zatem zostać uznana za

oczywiście zasadną. Nie można bowiem jednocześnie podnosić potrzebę wykładni

przepisów i jednocześnie oczywistość skargi kasacyjnej.

Zasadnym natomiast okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego

dotyczący powoda H. L. Sąd Okręgowy w bardzo ogólnikowy sposób uzasadnił

zasadność roszczenia H. L. tym, że jego sytuacja była podobna jak pozostałych

powodów. Tymczasem jego umowa o pracę rozwiązała się na skutek upływu

terminu. Nie była to więc przyczyna leżąca po stronie pracodawcy. Co prawda

wykonywał on do czasu zatrudnienia, przez 4 miesiące, pracę na podstawie umów

cywilnoprawnych o tożsamym przedmiocie co wcześniejsza umowa o pracę.

Problem ten wymaga jednak niewątpliwie ponownego rozpoznania w oparciu o

postanowienia porozumienia zbiorowego, tym bardziej, że Sąd pierwszej instancji

orzekł w tym zakresie odmiennie.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.