V CSK 671/14

Sygn. akt V CSK 671/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Iwona Koper (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Usługowo Handlowego "M." C. W.-H. O.-

S. Ł. spółki jawnej w L.

przeciwko Gminie S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 6 sierpnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 czerwca 2014 r.,

1) odrzuca skargę kasacyjną w części zaskarżającej wyrok w

punkcie 1 ( pierwszym ) w przedmiocie oddalenia dalej idącego

powództwa oraz w punkcie 2 ( drugim ), a w pozostałej części

oddala skargę kasacyjną;

2) zasądza od strony pozwanej na rzecz strony powodowej

kwotę 3600 zł ( trzy tysiące sześcset złotych) tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo Spółki jawnej - wykonawcy

przeciwko pozwanej Gminie (zamawiającemu) o zapłatę za wykonanie

nieprzewidzianych w dokumentacji przetargowej i w umowie stron prac koniecznych

do prawidłowego wykonania umowy z dnia 8 maja 2009 r. o wykonanie kanalizacji,

zawartej w wyniku wygranego przez powodową Spółkę przetargu ogłoszonego na

podstawie ustawy Prawo zamówień publicznych.

Sąd ten ustalił, że strona powodowa wykonała przedmiot umowy i otrzymała

umówione wynagrodzenie, a dla wykonania innych robót nieprzewidzianych

główną umową nie zachowano wymogu zawarcia takiej umowy w formie pisemnej.

W ocenie Sądu I instancji powód nie wykazał wystąpienia bezpodstawnego

wzbogacenia pozwanej Gminy i jego ewentualnej wartości.

Apelację strony powodowej od tego wyroku uwzględnił w części Sąd

Apelacyjny, który wyrokiem reformatoryjnym uwzględnił w części powództwo,

zasądzając na rzecz strony powodowej kwotę 513.915,39 zł wraz z ustawowymi

odsetkami i kosztami procesu, oddalając dalej idące powództwo oraz dalej idącą

apelację.

Sąd ten zakwalifikował dodatkowe roboty wykonane przez powódkę jako

roboty konieczne w rozumieniu § 7.2 umowy stron z dnia 8 maja 2009 r. i stwierdził,

że materiał dowodowy potwierdził zarówno konieczność ich wykonania jak

i niemożność uprzedniego przewidzenia przez powódkę potrzeby ich wykonania.

Powołując się na zgromadzone w sprawie dowody Sąd odwoławczy uznał za

oczywisty, konieczny i nieprzewidywalny przez powoda charakter szeroko

rozumianych robót ziemnych.

Odmiennie od Sądu pierwszej instancji, Sąd Apelacyjny uznał, że nie jest

przeszkodą w rozliczeniu z powodem tych robót brak odrębnej umowy wymaganej

przepisem art. 67 ust. 1 pkt 5 p.z.p. ani regulacją art. 632 § 2 k.c.

Jako podstawę faktyczną i prawną dochodzonego roszczenia Sąd ten przyjął § 7.2

i nast. umowy stron, twierdząc, że nie stoi temu na przeszkodzie wskazanie

w pozwie art. 405 k.c. jako podstawy prawnej żądania zapłaty.

Sąd Apelacyjny nie zgodził się z Sądem Okręgowym, iżby powód nie

wykazał bezpodstawnego wzbogacenia pozwanej jego kosztem przy założeniu art.

3

405 k.c. jako podstawy orzekania, stwierdzając, że jeśli zgromadzone dowody

potwierdzają wykonanie przez powoda robót wykraczających poza zakres prac

z pierwotnego projektu objętych umówionym ryczałtem, to wzbogacenie pozwanej

jest oczywiste.

W konkluzji Sąd odwoławczy stanął jednak na stanowisku, że sporne

obecnie prace, konieczne dla osiągnięcia rezultatu realizowanej inwestycji, powód

wykonał w warunkach i na zasadach przewidzianych w umowie i wykazał ich

wartość oraz akceptację przez pozwaną Gminę i stwierdził, że dlatego nie było

potrzeby sięgania do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu lub odwoływania

się do odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanej Gminy.

Strona pozwana zaskarżyła w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, opierając

skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych.

W ramach drugiej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 232 k.p.c.

w zw. z art. 381 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 6 k.c.

akcentując brak oceny dowodów przeprowadzonych w postępowaniu apelacyjnym

oraz brak wskazania ustaleń faktycznych dokonanych na ich podstawie. Z kolei

zarzut naruszenia art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. uzasadniono

dokonaniem oceny i kwalifikacji robót jako koniecznych wyłącznie w oparciu

o dokumenty, bez zasięgnięcia opinii biegłego.

Zarzuty mieszczące się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej

uzasadniono wadliwym niezastosowaniem art. 67 ust. 1 pkt 5, art. 139 ust. 2,

art. 140 i art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 29.01.2004 r. Prawo zamówień publicznych.

Powodowa spółka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie

skargi kasacyjnej w całości i o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania

kasacyjnego, odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pozwana Gmina, zaskarżając w całości wyrok Sądu Apelacyjnego,

nie uwzględniła faktu, że oddalenie nim dalej idącego powództwa (pkt 1 in fine

sentencji) oraz oddalenie dalej idącej apelacji (pkt 2 sentencji) są rozstrzygnięciami

korzystnymi dla strony skarżącej. W tej sytuacji pozwana nie ma interesu prawnego

w zaskarżeniu wyroku w tych częściach, co czyni skargę kasacyjną w tym zakresie

niedopuszczalną i uzasadnia jej odrzucenie w tej części przez Sąd Najwyższy na

4

podstawie art. 3986

§ 3 k.p.c. Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest bowiem

przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia (uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014/11/108).

Merytoryczna ocena skargi kasacyjnej w pozostałej części wymaga najpierw

odniesienia się do zarzutu naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.,

ponieważ skarga kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 22 maja 2013 r.

III CSK 293/12, OSNC 2013/12/148).

Jednakże naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. wtedy tylko

może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jeśli braki lub inna wadliwość

uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwiają Sądowi Najwyższemu

dokonanie kontroli kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny najpierw wskazał, że bezpodstawne wzbogacenie pozwanej

wyraża się wartością wykonanych przez powódkę robót wykraczających poza

zakres prac z pierwotnego projektu objętych umówionym ryczałtem, by następnie

zaraz stwierdzić, że nie było potrzeby sięgania do przepisów o bezpodstawnym

wzbogaceniu, ponieważ sporne prace powód wykonał w warunkach i na zasadach

przewidzianych w umowie i wykazał wartość tych prac zaakceptowaną przez

pozwaną Gminę.

Stanowisko takie, chociaż nie wskazuje precyzyjnie podstawy prawnej

uwzględnienia żądania, dowodzi, że zaskarżony wyrok w części uwzględniającej

powództwo w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, ponieważ powód wykonał

sporne prace, które zostały przyjęte przez pozwaną a zarazem wykraczały poza

zakres objęty umówionym przez strony wynagrodzeniem ryczałtowym. Wykonanie

tych prac, chociaż nieobjętych wprost umową, nastąpiło - jak określił to Sąd

Apelacyjny - na warunkach i zasadach przewidzianych w umowie, ponieważ o tych

pracach stanowi postanowienie § 7 pkt 2 umowy, który wymagał dla ich

wykonania sporządzenia protokołu konieczności przez Inspektora Nadzoru

i zaakceptowania tego protokołu przez zamawiającego. Te wymogi § 7 pkt 2

kontraktu zostały spełnione w świetle przyjętych za podstawę orzekania ustaleń

faktycznych sprawy, a mianowicie zakwalifikowania tych robót jako koniecznych

5

w protokole konieczności sporządzonym przez inspektora nadzoru przy akceptacji

zamawiającego.

Również zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 278 § 1 k.p.c., poprzez

dokonanie bez udziału biegłego oceny i kwalifikacji robót jako robót koniecznych,

pomimo że ocena ta wymagała wiadomości specjalnych, nie okazał się

uzasadniony. Podstawą dokonania przez Sąd odwoławczy kwalifikacji tych robót

jako koniecznych i niezbędnych do zrealizowania przedmiotu umowy był protokół

konieczności sporządzony przez inspektora nadzoru i zaakceptowany przez

zamawiającego, co dowodzi zachowania wymogów postanowienia § 7 pkt 2

łączącej strony sporu umowy.

Zarzut wadliwego niezastosowania wskazanych w skardze kasacyjnej

przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (p.z.p.)

okazał się nietrafny, ponieważ skarżący uzasadnił go dokonaniem błędnej

interpretacji łączącej strony umowy, bo z pominięciem bezwzględnie

obowiązujących przepisów p.z.p. wskazanych w tym zarzucie.

Takie uzasadnienie tego zarzutu wskazuje w istocie na naruszenie

przepisów art. 65 § 1 i 2 k.c. lub art. 56 k.c., które to przepisy nie zostały jednak

objęte przez stronę skarżącą zarzutem ich naruszenia sformułowanym w ramach

podstaw kasacyjnych, a Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach

zaskarżenia oraz w granicach podstaw, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie

nieważność postępowania (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej

w części podlegającej dopuszczalnej merytorycznej ocenie, działając na podstawie

art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1

i art. 99 k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 7 i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. 2013, poz. 490).