I CSK 882/14

Sygn. akt I CSK 882/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 października 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Karol Weitz

Protokolant Beata Rogalska

w sprawie z powództwa M. S.A. z siedzibą w Ł.

przeciwko Szpitalowi Klinicznemu w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 16 października 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 19 lutego 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej

na rzecz strony pozwanej kwotę 2700 zł (dwa tysiące siedemset

złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Powód dochodzi należności głównej w wysokości 300.718,96 zł, wywodząc

roszczenie z umów o współpracy w zakresie obsługi wierzytelności i udzielania

poręczeń, zawartych ze wskazanymi wierzycielami strony pozwanej.

Sąd I instancji oddalił powództwo, natomiast Sąd odwoławczy, w wyniku

częściowego uwzględnienia apelacji powoda, wyrokiem reformatoryjnym

uwzględnił powództwo do wysokości kwoty 182.031,55 zł wraz z odsetkami,

a w pozostałym zakresie powództwo oddalił oraz oddalił w pozostałym zakresie

apelację powoda, orzekając o kosztach postępowania stosownie do takiego wyniku

rozstrzygnięcia.

Dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne uznał Sąd Apelacyjny

za zasadniczo prawidłowe, uzupełniając je ustaleniami określającymi konkretne

daty zawarcia przez pozwanego umów z jego dostawcami (wierzycielami),

w odniesieniu do umów zawartych przed dniem 22 grudnia 2010 r.

Uznał zarazem, że pozostałe wierzytelności objęte pozwem wynikają już

z umów zawartych przez pozwanego po dniu 22 grudnia 2010 r., do których będzie

miał zastosowanie art. 53 ust. 6 i 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach

opieki zdrowotnej (zwanej dalej „ustawą”) w brzmieniu obowiązującym od dnia

22 grudnia 2010 r., a którego zastosowanie do wierzytelności wynikających z tych

umów skutkuje oddaleniem powództwa.

W ocenie Sądu odwoławczego przepis art. 53 ust. 6 ustawy odnosi się do

wszystkich czynności prawnych, których celem jest szeroko rozumiana zmiana

wierzyciela, a więc także do tych, których dalszym, a więc nie bezpośrednim

skutkiem może być zmiana wierzyciela, co wynika np. z art. 518 k.c. Sąd ten uznał,

że wolą ustawodawcy było ograniczenie dokonywania wszelkich czynności

prawnych mających na celu zmianę wierzyciela, nawet jeśli skutek ten nie wynikał

wprost z treści czynności prawnej.

Sąd Apelacyjny ocenił, że z treści umów poręczenia wynika, iż powodowa

Spółka staje się wierzycielem pozwanego w zakresie spłaconego przez nią

zobowiązania pozwanego, co daje podstawę do uznania, że celem umów

3

poręczenia było właśnie skorzystanie z instytucji uregulowanej w art. 518 k.c.,

a więc doprowadzenie do zmiany wierzyciela.

W konsekwencji Sąd odwoławczy uznał, że umowy poręczenia dotyczące

zobowiązań z umów zawartych po dniu 22 grudnia 2010 r., a zawarte bez zgody

wymaganej w art. 53 ust. 6 ustawy, są dotknięte sankcją bezskuteczności

zawieszonej, a nie nieważności bezwzględnej. Skutkuje to tym, że do czasu

potwierdzenia ich skuteczności zgodą wyrażoną przez uprawniony podmiot, powód

nie może powoływać się na ustawowe skutki wynikające z zawarcia umów

poręczenia i nie ma legitymacji czynnej do dochodzenia od pozwanego spłaty

wierzytelności. Konsekwencją powyższego było oddalenie apelacji powoda

w pozostałym zakresie.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części oddalającej jego

apelację w pozostałym zakresie oraz w części orzekającej o kosztach

postępowania w każdej z instancji, opierając skargę kasacyjną na zarzutach

mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Zarzucił skarżący niewłaściwe zastosowanie art. 4 ustawy z dnia

22 października 2010 r. o zmianie ustawy o z.o.z. (Dz.U. 2010, nr 230, poz. 1507)

i w konsekwencji wadliwe zastosowanie do części wierzytelności art. 53 ust. 6

ustawy o z o.o. w brzmieniu obowiązującym od dnia 22 grudnia 2010 r.

Zarzut niewłaściwego zastosowania art. 53 ust. 6 ustawy oraz art. 54 ust. 5

ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej uzasadniono ich

zastosowaniem do zawartej przez powoda umowy, która nie stanowiła czynności

prawnej mającej na celu zmianę wierzyciela, ani nie została wymieniona

w enumeratywnym katalogu czynności określonych w art. 53 ust. 7 ustawy.

Z kolei zarzut niewłaściwego zastosowania art. 53 ust. 6 ustawy oraz

art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

uzasadniono wadliwym przyjęciem, że cel zmiany wierzyciela może być

wywiedziony jedynie z potencjalnego skutku danej czynności bez ustalenia strony

subiektywnej składanych oświadczeń woli, a w szczególności zamiaru stron przy

zawieraniu umów.

4

Strona skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części

i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania

ewentualnie o wydanie orzeczenia reformatoryjnego przez uwzględnienie

powództwa w części, w której zostało oddalone.

Pozwany Szpital w swej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej

oddalenie w całości jako niezasadnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania,

podnosząc argumenty mające zakwestionować zasadność zarzutów skargi

kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nietrafnym okazał się zarzut niewłaściwego zastosowania art. 4 ustawy

z dnia 22 października 2010 r. o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej

(Dz.U. 2010 r., nr 230, poz. 1507) i w konsekwencji zarzut wadliwego uznania,

że do części wierzytelności, a mianowicie tych powstałych po dniu 22 grudnia

2010 r., zastosowanie ma przepis art. 53 ust. 6 ustawy o z.o.z., w brzmieniu

obowiązującym od tego dnia.

Sąd Apelacyjny trafnie zastosował przepis intertemporalny art. 4 powołanej

wyżej ustawy, który określa czasowe ramy dokonywania subsumpcji art. 53 ust. 6

i 7 ustawy o z.o.z., w brzmieniu obowiązującym po dniu 22 grudnia 2010 r.

w odniesieniu do zobowiązań powstałych po tym dniu. Uzasadniając ten zarzut

skarżący błędnie przyjmuje, że należności wynikają z faktur (s. 6 skargi kasacyjnej),

podczas gdy dniem powstania zobowiązania jest dzień zawarcia umowy

stanowiącej jego źródło (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 20 kwietnia 2012 r.,

III CZP 10/12, OSNC 2012, nr 10, poz. 117), a nie dzień wystawienia faktury

(dwa wyroki SN z dnia 24 kwietnia 2015 r., II CSK 797/14 i II CSK 664/14,

oba niepubl.).

Sąd Apelacyjny, kierując się tym właściwym kryterium określenia daty

powstania zobowiązania (str. 5-7 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), zasadnie

zasądził na rzecz powoda kwoty odpowiadające wysokości zobowiązań

wynikających z umów zawartych w okresie poprzedzającym nowelizację art. 53

ust. 6 i 7, nie stosując tego przepisu w brzmieniu obowiązującym dopiero po dniu

22 grudnia 2010 r. Natomiast pozostałe wierzytelności objęte pozwem określił jako

wynikające z umów zawartych przez pozwanego z jego dostawcami po dniu

5

22 grudnia 2010 r. i w tym zakresie powództwo oddalił, stosując art. 53 ust. 6

ustawy w brzmieniu obowiązującym po 22 grudnia 2010 r.

Strona pozwana nie zakwestionowała ustaleń Sądu Apelacyjnego

w odniesieniu do dat zawarcia umów będących źródłem zobowiązań, co do których

zastosowano art. 53 ust. 6 i 7 w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od

dnia 22 grudnia 2010 r., co pozwalało na uwzględnienie w tej części powództwa.

Zarzut niewłaściwego zastosowania art. 4 powołanej ustawy, będącego

przepisem intertemporalnym, okazał się więc nieuzasadniony w przyjętym

przez Sąd Apelacyjny za podstawę orzekania stanie faktycznym sprawy

i niezakwestionowanym skutecznie przez powoda, wobec ograniczenia zarzutów

skargi do mieszczących się w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej.

Nie okazały się również uzasadnione zarzuty wadliwego zastosowania art.

53 ust. 6 ustawy o z.o.z. oraz art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r.

o działalności leczniczej, oparte na kwestionowaniu przez powoda oceny Sądu

Apelacyjnego, że umowy poręczenia miały na celu zmianę wierzyciela, a ponadto

nie zostały objęte enumeratywnym katalogiem czynności, o których mowa w art. 53

ust. 7 ustawy o z.o.z.

Tymczasem przesądzono już w judykaturze, że czynności prawnej mającej

na celu zmianę wierzyciela nie można ograniczać tylko do dokonania takiej zmiany

wyłącznie w następstwie zawarcia umowy przelewu wierzytelności, lub innej umowy,

ale tylko określonej w art. 53 ust. 7 ustawy o z.o.z. (dwa wyroki SN z dnia 6 lutego

2015 r., II CSK 238/14 i II CSK 319/14, oba niepubl.). Przepis art. 53 ust. 6 ustawy

o z.o.z. stanowi o wszelkich czynnościach prawnych mających określony w tym

przepisie cel, przy czym o wystąpieniu tego celu w dokonywanej czynności prawnej

rozstrzyga nie tylko sama wola stron, wyrażona w postanowieniach zawartej przez

nie umowy, ale także i wola ustawodawcy w zakresie wynikającym z art. 56 k.c.

Dlatego umowa poręczenia może być kwalifikowana jako czynność prawna mająca

na celu - określonym nie tylko brzmieniem jej postanowień, ale także wolą

ustawodawcy (art. 56 k.c.) - zmianę wierzyciela w następstwie określonego

zachowania się poręczyciela wynikającego z samej istoty umowy poręczenia ale

i w powiązaniu ze skutkami ustawowymi w postaci subrogacji z mocy art. 518 § 1

k.c. (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 6 lutego 2015 r., II CSK 238/14, niepubl.).

6

W konsekwencji Sąd Najwyższy przyjął za utrwalony pogląd, że przepis art.

53 ust. 6 ustawy o z.o.z., ze względu na skutek subrogacji określony w art. 518 § 1

pkt 1 k.c., obejmował swą hipotezą także poręczenie udzielone za zobowiązanie

zakładu opieki zdrowotnej i ma on zastosowanie nawet do takiej czynności prawnej

mającej na celu zmianę wierzyciela z.o.z., która jest umową o świadczenie przez

osobę trzecią (art. 391 k.c.) w postaci quasi - poręczenia (wyrok SN z dnia

24 kwietnia 2015 r., II CSK 546/14, niepubl.).

Okoliczność, że umowa poręczenia nie jest objęta wprost enumeratywnym

katalogiem czynności prawnych będących przedmiotem powództwa określonego

w art. 53 ust. 7 ustawy o z.o.z. nie oznacza, że nie jest ona dotknięta żadną

sankcją cywilnoprawną, którą to sankcję Sąd Apelacyjny zakwalifikował jako

sankcję bezskuteczności zawieszonej, a której to kwalifikacji strona skarżąca nie

zakwestionowała w skardze kasacyjnej adekwatnym zarzutem.

Ostatni spośród zarzutów niewłaściwego zastosowania art. 53 ust. 6 ustawy

o z.o.z. oraz art. 54 ust. 5 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności

leczniczej uzasadniono pominięciem przy badaniu celu czynności prawnej

subiektywnej strony składanych oświadczeń woli, w tym zamiaru stron,

z ograniczeniem się Sądu do zbadania jedynie potencjalnego skutku danej

czynności. Tak sformułowany zarzut sprowadza się, w istocie nie do niewłaściwego

zastosowania wskazanych w nim przepisów prawa materialnego, ale do

niezastosowania art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz do niewłaściwego zastosowania art. 56 k.c.

Oba ostatnio wymienione przepisy k.c. nie zostały jednak objęte zakresem

zaskarżenia w skardze kasacyjnej, a Sąd Najwyższy władny jest z mocy art. 39813

§ 1 k.p.c. rozpoznać skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach

podstaw, a z urzędu może brać pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814

k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3

k.p.c. oraz na podstawie § 6 pkt 6 i § 13 ust. 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. (Dz.U. 2013, poz. 461, ze zm.).

(eb)