II CSK 859/14

Sygn. akt II CSK 859/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa K. S.

przeciwko J. G. i E. G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 grudnia 2015 r.,

skargi kasacyjnej powoda

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 13 marca 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

K. S. wniósł o zasądzenie solidarnie od J. i E. małżonków G. kwoty

1277730,10 zł z ustawowymi odsetkami. Twierdził, że dochodzi od pozwanych

należności z tytułu ustnej umowy pożyczki, przez nich zaciągniętej w dniu 9

września 2002 r., powołując się przy tym na istnienie początku dowodu na piśmie

oraz dowodu z tzw. źródeł osobowych.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 20 września 2013 r. oddalił żądanie

powoda, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 13 marca 2014 r. jego apelację. U

podłoża tego rozstrzygnięcia legło stanowisko, że powód nie udowodnił swego

roszczenia, gdyż dowód z tzw. źródeł osobowych nie jest dopuszczalny dla

stwierdzenia faktu pożyczki (art. 74 § 2 k.c. w zw. z art. 246 k.p.c.), a deklaracja

wystawcy weksli in blanco oraz wystawione weksle in blanco nie stanowią początku

dowodu na piśmie.

Skarga kasacyjna powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na obu

podstawach z art. 3983

k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 246 k.p.c. w zw. z art.

74 i 720 § 2 k.c., a także art. 720 § 1 k.c. i zmierza do uchylenia tego wyroku

oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący zarzucił naruszenie art. 74 k.c. przez błędne uznanie, że deklaracja

wystawcy weksli in blanco i weksle in blanco nie stanowią początku dowodu na

piśmie ustnej umowy pożyczki, zawartej przez pozwanych w dniu 9 września

2002 r., a w konsekwencji, iż nie zachodziły przesłanki z art. 74 § 2 k.c.

umożliwiające przeprowadzenie dowodów także z tzw. źródeł osobowych na

okoliczność zawarcia przez strony tej umowy.

Sformułowanie zawarte w art. 74 § 2 k.c. nawiązuje do znanej kodeksowi

postępowania cywilnego z 1932 r. (powstałemu z połączenia rozporządzeń

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. i z dnia 27 października

1932 r., ogłoszonemu jako tekst jednolity w Dz. U. z 1932 r. Nr. 112, poz. 934)

instytucji początku dowodu na piśmie (por. art. XIX § 3 i 4 rozporządzenia

Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. przepisy wprowadzające

3

Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. Nr. 83, poz. 652). Porównanie jednak

treści art. 74 § 2 k.c. z dawnym art. XIX § 3 i 4 p.w.k.p.c. wskazuje na istnienie

daleko idących różnic, zmierzających do złagodzenia ograniczeń dowodowych.

Tendencja ta jest widoczna przede wszystkim w tym, że zrezygnowano z określenia

jakichkolwiek wymogów co do pisma, mającego stanowić początek dowodu

(poprzednio musiał to być akt pisemny, pochodzący od osoby, przeciwko której miał

być skierowany dowód albo od przedstawiciela tej osoby). W ten sposób obecnie

"początkiem dowodu na piśmie", czyli według sformułowania kodeksu cywilnego

środkiem uprawdopodobnienia czynności prawnej, jest każde pismo, niezależnie od

pochodzenia, z którego będzie wynikało prawdopodobieństwo dokonania czynności

(podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 maja 1979 r., III CRN 287/78,

OSNCP 1980, nr 1, poz. 9). Punkt ciężkości w ocenie aktu pisemnego jako

"początku dowodu na piśmie" przesunął się zatem z wymagań co do jego

pochodzenia na jego zdolność uprawdopodobnienia faktu dokonania spornej

czynności prawnej (por. wyrok Sąd Najwyższego z dnia 8 maja 2001 r., IV CKN

290/00, OSNC 2002, nr 1, poz. 9).

Sąd Apelacyjny uznał, że wskazane przez powoda dowody z deklaracji

weksli in blanco oraz wystawionych weksli in blanco nie spełniają kryteriów z art.

74 § 2 in fine k.c., tj., pisma uprawdopodobniającego fakt zawarcia ustnej umowy

pożyczki w dniu 9 września 2002 r., gdyż zostały złożone dla wykazania zawarcia

tego dnia pisemnej umowy pożyczki w sprawie I C …/07 Sądu Okręgowego w K., I

ACa …/09 Sądu Apelacyjnego, rozpoznanej na skutek skargi kasacyjnej

pozwanych przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 marca 2011 r., II CSK 311/10.

Wychodząc z tych założeń Sąd Apelacyjny pominął istotne twierdzenia

skarżącego, że w ramach dokonywanych kolejno między stronami czynności,

przedmiotem których było przekazanie pozwanym w ramach pożyczki

kwoty 700000 zł, strony czyniły najpierw uzgodnienia ustne, następnie sporządziły

pisemną umowę pożyczki, ocenioną w sprawie wszczętej pod sygnaturą I C …/07,

a następnie dokument w postaci deklaracji wekslowej i weksli in blanco.

Rację bowiem ma skarżący, że powoływanie się pierwotnie przez niego,

w poprzednio toczącym się postępowaniu na to, iż na skutek tak określonych

czynności doszło do zawarcia pisemnej umowy pożyczki, która okazała się

4

nieważna, nie może wykluczać nawiązania w ramach tych samych czynności,

innego ważnego stosunku zobowiązaniowego, mianowicie ustnej umowy pożyczki.

Deklaracja wekslowa, w zależności od jej treści, której Sąd Apelacyjny nie ustalił,

może zaś stanowić pismo, o którym mowa w art. 74 § 2 in fine k.c.,

uprawdopodobniające zawarcie takiej umowy. Podobnie weksle in blanco.

Skoro Sąd Apelacyjny rozstrzygając w sprawie wyszedł z odmiennych

założeń, zaskarżony wyrok nie mógł się ostać.

Na koniec, niepodobna pominąć, co zauważył Sąd Najwyższy w sprawie

II CSK 311/10, że dokonane przez Sąd Apelacyjny (w tamtej sprawie) ustalenia

faktyczne co do ustnej umowy pożyczki nie dawały najmniejszych nawet podstaw

do ich subsumcji pod art. 720 § 1 k.c. w zakresie odnoszącym się do pozwanej.

Jeżeli nie ustalono, że pozwana była obecna w dniu 9 września 2002 r. w S., gdzie

miało dojść do zawarcia tej umowy, ani że jej mąż został umocowany do zawarcia

tej umowy także w jej imieniu, to uznanie pozwanej przez Sąd Apelacyjny za stronę

rozpatrywanej umowy nastąpiło z niewątpliwym naruszeniem art. 720 § 1 k.c.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku.

kc