I PK 45/15

Sygn. akt I PK 45/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Halina Kiryło

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa W. B.

przeciwko Zakładowi […]

o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia warunków pracy i płacy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2016 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 30 września 2014 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem

Okręgowym w K. i sprawę przekazuje temu Sądowi do

ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie

o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 marca 2014 r. Sąd Rejonowy w C. uznał za

bezskuteczne wypowiedzenie warunków pracy i płacy z 16 września 2013 r. w

zakresie punktu 4d dokonane przez pozwany Zakład […]względem powoda W. B.

Sąd Rejonowy ustalił, że 1 października 2007 r. pozwany zatrudnił powoda

na stanowisku dyrektora naczelnego, powierzając mu w szczególności: bieżące

zarządzanie spółką prowadzenie spraw Spółki, opracowywanie i wykonywanie

planów i programów działania, reprezentowanie Spółki przed sądem, wobec władz i

osób trzecich, promowanie jej interesów, zapewnienie prawidłowego i rzetelnego

prowadzenia ksiąg rachunkowych. Zgodnie z zawieranymi aneksami do umowy

powodowi przysługiwał, między innymi 6 miesięczny okres wypowiedzenia,

odprawa emerytalna lub rentowa oraz nagroda jubileuszowa na zasadach

stosowanych względem pozostałych pracowników objętych zakładowym

regulaminem wynagradzania. Sąd ustalił także, że uchwałą nadzwyczajnego

zgromadzenia wspólników pozwanej powód został 18 marca 2013 r. odwołany ze

składu jej zarządu. Od 25 marca do 30 września 2013 r. powód był czasowo

niezdolny do pracy z powodu choroby. Sąd wskazał, że 30 września 2013 r.

otrzymał oświadczenie o wypowiedzeniu mu warunków umowy o pracę.

Pracodawca zmienił powodowi warunki płacy z zachowaniem 3 miesięcznego

okresu wypowiedzenia przez: ustalenie miesięcznego wynagrodzenia za pracę w

wysokości 20.610 zł brutto, ustalenie, iż wynagrodzenie jest płatne w okresach

miesięcznych z dołu do dnia 10 każdego miesiąca za poprzedni miesiąc, ustalenie,

iż za szczególne osiągnięcia zawodowe pracownika i/lub jego wkład w działania

mające na celu dobro zakładu pracy, zarząd może przyznać pracownikowi

jednorazowe świadczenie w postaci premii uznaniowej w wysokości ustalanej

indywidualnie przez zarząd, wypłacane łącznie z wynagrodzeniem należnym za

miesiąc, w którym premia uznaniowa została przyznana, uchylenie postanowień

dotyczących dodatkowych składników wynagrodzenia w postaci: premii

regulaminowej; dodatku funkcyjnego/ dodatku brygadzistowskiego; nagrody

jubileuszowej; odprawy emerytalno-rentowej; ekwiwalentu za pełnienie dyżurów

domowych oraz dyżurów na terenie zakładu pracy. Jako przyczynę wypowiedzenia

pracodawca wskazał uproszczenie i ujednolicenie zasad określenia wynagrodzenia

3

za pracę dla wszystkich pracowników przez uchylenie bez zastąpienia

obowiązującego dotąd regulaminu wynagradzania. Powód pismem z 1 października

2013 r. wypowiedział umowę o pracę z zachowaniem 6 miesięcznego okresu

wypowiedzenia. Następnie oświadczeniem z 13 listopada 2013 r. odmówił przyjęcia

zaproponowanych mu warunków umowy o pracę. Sąd pierwszej instancji ustalił, że

wypowiedzenia zmieniające doręczono wszystkim pracownikom pozwanej w

związku z uchyleniem uchwałą zarządu z 16 września 2013 r. regulaminu

wynagradzania z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2014 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, że powód

zatrudniony na stanowisku dyrektora naczelnego, do którego obowiązków w

dalszym ciągu (po odwołaniu z funkcji członka zarządu) należało bieżące

zarządzanie spółką, prowadzenie jej spraw, reprezentowanie jej na zewnątrz,

pozostawał osobą zarządzającą zakładem pracy w rozumieniu art. 128 § 2 pkt 2

k.p. Zdaniem Sądu, bez znaczenia dla oceny jego statusu w firmie pozostaje fakt, iż

po odwołaniu korzystał ze zwolnienia lekarskiego, jak również okoliczność, iż

podlegał zarządowi. Sąd podkreślił, że nie podległość innemu organowi pozwanego

decyduje o braku przymiotu „osoby zarządzającej”, ale zakres uprawnień a te, w

przypadku powoda jednoznacznie wskazują na to, iż należy go zaliczyć do kręgu

osób, o których mowa w art. 128 § 2 pkt 2 k.p. Dalej Sąd Rejonowy doszedł do

przekonania, że skoro do powoda ( z racji zajmowanej pozycji osoby zarządzającej)

regulamin wynagradzania nie miał zastosowania, to tym samym tryb wypowiedzeń

określony przepisem art. 24113

§ 2 k.p. w zw. z art. 772

§ 5 k.p. nie mógł być

względem niego stosowany. Oznacza to, iż pozwana dokonując powodowi

wypowiedzenia zmieniającego podlegała ograniczeniom wynikającym z art. 41 k.p.

Dokonanie wypowiedzenia zmieniającego z naruszeniem powyższego przepisu

spowodowało uznanie tego wypowiedzenia za bezskuteczne w zakresie, w jakim

domagał się tego powód.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skarga kasacyjną Sąd Okręgowy,

uznając apelację pozwanej od wyroku Sądu pierwszej instancji za uzasadnioną,

zmienił wyrok tego Sądu i powództwo oddalił oraz zasądził od powoda na rzecz

pozwanej 2700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

4

Sąd Okręgowy wskazał, że w myśl art. 24126

§ 2 w związku. z art. 772

§ 1

k.p. regulamin wynagradzania nie może określać warunków wynagradzania

pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, w rozumieniu

art. 128 § 2 pkt 2 k.p., oraz osób zarządzających zakładem pracy na innej

podstawie niż stosunek pracy. Z kolei art. 128 § 2 pkt 2 k.p. pracowników

zarządzających zakładem pracy definiuje jako pracowników kierujących

jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców lub pracowników wchodzących w

skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych

księgowych. Definicja pracownika zarządzającego w imieniu pracodawcy winna być

interpretowana ściśle. Innymi słowy w art. 128 § 2 pkt 2 k.p. wymieniono kategorie

pracowników zarządzających w sposób wyczerpujący, w związku z czym pozostali

pracownicy, niemieszczący się w żadnej z tych kategorii, nie mogą być traktowani

jako pracownicy zarządzający. Jak ustalił Sąd Rejonowy, uchwałą nadzwyczajnego

zgromadzenia wspólników pozwanego, powód został odwołany ze składu zarządu

pozwanego z dniem 18 marca 2013 r. Nadal natomiast pozostawał w stosunku

pracy na stanowisku dyrektora naczelnego na podstawie umowy o pracę zawartej

w dniu 1 października 2007 r. Nie budzi więc wątpliwości, że powód nie zalicza się

do katalogu osób wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego

zakładem pracy. Tym bardziej, w świetle ustalonego stanu faktycznego bezsporne

jest, iż nie pełnił funkcji głównego księgowego. Istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej

sprawy było ustalenie czy powód zaliczał się kategorii pracowników kierujących

jednoosobowo zakładem pracy w rozumieniu art. 128 § 2 pkt 2 k.p. Aktualnie, w

orzecznictwie podkreśla się, że o tym, kto jest osobą zarządzającą decydować

będą regulacje określające ustrój danej jednostki organizacyjnej będącej zakładem

pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r., III PK 19/11). W

wypadku spółek prawa handlowego są to przepisy Kodeksu spółek handlowych

oraz akty ustrojowe poszczególnych jednostek. Jeżeli pracodawcą jest spółka jako

całość (tak jak w niniejszej sprawie), to osobami zarządzającymi są najczęściej

członkowie jej zarządu, (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 października 2008 r.,

I PK 64/08, LEX nr 553669). Wobec powyższego Sąd Odwoławczy nie podzielił

stanowiska Sądu pierwszej instancji, iż to zakres obowiązków powoda przesądzał o

tym, czy powód zaliczał się do grona pracowników zarządzającym zakładem pracy

5

w rozumieniu art. 128 § 2 pkt 2 k.p. Natomiast, w ocenie Sądu zgodzić należy się z

pozwaną, iż zakładem pracy jako całością kierował zarząd Spółki. Tezę tą

potwierdza podjęta uchwała nr 6/2013 z dnia 17 czerwca 2013 r. (k. 64) Analiza

załączonego do tej uchwały schematu organizacyjnego prowadzi do wniosku, że

kierownictwo nad zakładem pracy pozwanego, które dotychczas pełnił

jednoosobowo powód jako dyrektor naczelny, przejął zarząd spółki. Oznacza to, że

powód nie zajmował pozycji osoby zarządzającej zakładem pracy. Co z kolei

prowadzi do konstatacji, iż ograniczenie z art. 24126

§ 2 k.p. nie obowiązywało w

stosunku do powoda. Nadto należy zaznaczyć, iż fakt usprawiedliwionej

nieobecności w pracy powoda spowodowanej chorobą nie wpływa na skuteczność

wypowiedzenia warunków pracy i płacy z uwagi na treść art. 772

§ 5 k.p.

Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy stwierdził, iż w stanie faktycznym

sprawy, nawet w stosunku do pracownika zarządzającego, art. 24126

§ 2 k.p. w

związku z art. 772

§ 5 k.p., nie znalazłby zastosowania, albowiem jak trafnie

wywodzi skarżąca, przepis ten nie obejmuje „zasad przyznawania innych

świadczeń związanych z pracą”, tj. odpraw emerytalna-rentownych. Sąd Okręgowy

podziela w tym zakresie pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 22

stycznia 2003 r., II UK 1/02. Odprawa emerytalna nie ma charakteru

wynagrodzenia za pracę w związku z czym „zasady wynagradzania” jej nie

obejmują. Okoliczność ta samodzielnie przemawia za oddaleniem powództwa.

Powód zaskarżył powyższy wyrok Sądu Okręgowego w całości, opierając

skargę kasacyjną na obydwu podstawach wymienionych w art. 3983

k.p.c.

W zakresie podstawy naruszenia przepisów prawa materialnego skarżący

zarzucił naruszenie: (1) art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 772

§ 1

i 2 i art. 24126

§ 2 w związku z art. 772

§ 5 k.p., przez ich niewłaściwe zastosowanie,

tj. odstąpienie od dokonania wykładni § 5 treści umowy o pracę zawartej między

stronami w 1 października 2007 r. i zbadania zgodnej woli stron stosunku pracy w

zakresie świadczenia z tytułu odprawy rentowej lub emerytalnej, co spowodowało

ten skutek, iż Sąd Okręgowy nie uwzględnił okoliczności, w świetle której, zgodnie z

treścią § 5 umowy o pracę z dnia 1 października 2007 r., wolą stron umowy było

ustanowienie prawa do tych świadczeń na rzecz powoda wyłącznie na mocy

postanowień umowy o pracę, która stanowiła jedyne źródło przyznania odprawy,

6

wobec czego wyłączono osobę powoda spod obowiązywania regulaminu

wynagradzania jako źródła tych świadczeń (przyjęto w konsekwencji

bezpodstawnie, że powoda objęto postanowieniami regulaminu wynagradzania);

(2) art. 24126

§ 2 w związku z art. 772

§ 5 k.p., przez ich niewłaściwe zastosowanie i

dokonanie przez Sąd Okręgowy oceny w przedmiocie objęcia powoda

postanowieniami regulaminu wynagradzania dotyczącymi przyznania świadczeń z

tytułu odprawy rentowej lub emerytalnej wyłącznie z punktu widzenia posiadania

statusu pracownika zarządzającego zakładem pracy, co skutkowało tym, że

odmowa przyznania przez Sąd Okręgowy powodowi statusu pracownika

zarządzającego w imieniu pracodawcy zakładem pracy była równoznaczna z

przyjęciem, że powód objęty był regulacją regulaminu wynagradzania; (3) art. 24126

§ 2 w związku z art. 772

§ 5 k.p., przez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie,

że skoro wobec pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem

pracy nie obowiązuje zakaz ustalania w regulaminie wynagradzania innych

świadczeń związanych z pracą niż te, które składają się na wynagrodzenie za

pracę, natomiast odprawa emerytalna lub rentowa nie ma charakteru

wynagrodzenia za pracę, powództwo należało oddalić, co stanowiło wynik

niezasadnego wniosku wywiedzionego z w/w założenia przez Sąd Okręgowy, w

świetle którego powód w zakresie świadczeń z tytułu odprawy emerytalnej lub

rentowej objęty był regulaminem wynagradzania; (4) art. 128 § 2 pkt 2 w związku z

art. 24126

§ 2 oraz art. 31

§ 1 k.p., przez ich błędną wykładnię polegającą na

nieuzasadnionym zawężeniu przez Sąd Okręgowy kryteriów kwalifikacji pracownika

do kategorii pojęciowej osoby zarządzającej w imieniu pracodawcy zakładem pracy

i przyjęcie, że decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji nadać należy regulacjom

ustrojowym danej jednostki, podczas gdy brak normatywnych przeszkód, aby na

gruncie regulacji art. 128 § 2 pkt 2 k.p. dopuścić możliwość zdefiniowania pojęcia

pracownika kierującego jednoosobowo zakładem pracy przez jego status

wynikający z treści umowy o pracę oraz zakres faktycznie wykonywanych zadań i

powierzonych obowiązków oraz kompetencji świadczących o wykonywaniu funkcji

zarządczych, niezależnie od treści aktów ustrojowych; (5) art. 24113

§ 2 w związku z

art. 772

§ 5 i art. 772

§ 1 i 2 k.p., przez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że

do wypowiedzenia powodowi warunków pracy i płacy należało zastosować tryb

7

uregulowany w tych przepisach, tj. odnoszący się do wprowadzenia do treści

stosunku pracy zmian mniej korzystnych, wskutek uchylenia regulaminu

wynagradzania, podczas gdy powód w odniesieniu do kwestii przyznania prawa do

świadczenia z tytułu oprawy emerytalnej lub rentowej nie był objęty regulaminem

wynagradzania i jakiekolwiek zmiany w sferze obowiązywania regulaminu

wynagradzania nie mogły mieć wpływu na jego sytuację prawną jako pracownika;

(6) art. 41 w związku z art. 42 § 1 w związku z art. 30 § 4 k.p., przez ich

niewłaściwe zastosowanie, tj. odstąpienie od zastosowania wobec powoda

powszechnego trybu zmiany warunków pracy i płacy wynikających wprost z umowy

o pracę, w tym regulacji ochronnych, w przypadku, w którym zmiana, niezależna od

kwestii obowiązywania wobec powoda regulaminu wynagradzania, dotyczyła

postanowień istotnych umowy o pracę (uchylenie świadczenia z tytułu odprawy

emerytalnej lub rentowej), co doprowadziło do nieprawidłowej oceny, w świetle

której wypowiedzenie powodowi warunków umowy o pracę w okresie

usprawiedliwionej nieobecności w pracy wywołanej chorobą było dopuszczalne; (7)

art. 42 § 1 w związku z art. 30 § 4 k.p., przez ich nieprawidłowe zastosowanie i

przyjęcie, że wypowiedzenie powodowi warunków pracy i płacy było uzasadnione,

w sytuacji, w której powód nie był objęty regulaminem wynagradzania, wobec

czego wskazana w oświadczeniu pracodawcy przyczyna zmiany warunków pracy i

płacy, jaką było „uchylenie regulaminu wynagradzania” nie była adekwatna do

statusu i sytuacji prawnej powoda wynikającej z treści stosunku pracy

Skarga zawiera także zarzuty naruszenia prawa procesowego mające istotny

wpływ na wynik postępowania a mianowicie: (1) art. 64 § 1 w związku z art. 199 pkt

3 i w związku z art. 355 § 1, ewentualnie art. 370 k.p.c., przez ich niewłaściwe

zastosowanie i nieuwzględnienie okoliczności utraty przez spółkę Zakład „B.” sp. z

o.o. z dniem 31 marca 2014 r., tj. po wydaniu 4 marca 2014 r. przez Sąd Rejonowy

w C. wyroku kończącego postępowanie w pierwszej instancji zdolności sądowej w

związku z utratą bytu prawnego tego podmiotu (w świetle przejęcia przez spółkę Z.

sp. z o.o. w wyniku połączenia tych spółek), co skutkowało tym, że orzeczono w

postępowaniu w drugiej instancji co do istoty sprany przy braku bezwzględnej

przesłanki procesowej, co jest niedopuszczalne; Sąd Okręgowy winien, w

przypadku niemożności usunięcia tej przeszkody postępowanie umorzyć,

8

względnie, przy uznaniu, że byt prawny podmiotu po stronie pozwanej ustał z

dniem wniesienia apelacji - pismo to odrzucić na mocy art. 370 k.p.c.; (2) art. 233 §

1 i 2 w związku z art. 277 k.p.c., przez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. odstąpienie

przez Sąd Okręgowy od dokonania jakichkolwiek ustaleń odnoszących się do

zbadania treści umowy o pracę z 1 października 2007 r. na gruncie ustalenia

rzeczywistej woli stron stosunku pracy (wykładnia oświadczeń woli stron) w

zakresie podstawy prawnej (źródła) przyznania powodowi uprawnienia do

świadczeń z tytułu odprawy emerytalnej lub rentowej.

Skarżący wniósł, w szczególności o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i umorzenie postępowania zainicjowanego wniesieniem przez stronę

pozwaną apelacji, tj. postępowania, które toczyło się przed Sądem Okręgowym w

K. pod sygn. akt: IX Pa .../14, w związku z nieważnością postępowania

spowodowaną orzekaniem względem podmiotu, który utracił w toku postępowania

zdolność sądową oraz zasądzenie na rzecz powoda kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powód podniósł w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów

postępowania, tj. art. 64 § 1 k.p.c. w związku z art. 199 pkt 3 k.p.c. w związku z art.

355 § 1 k.p.c., „ewentualnie art. 370 k.p.c.”. Podnosząc powyższy zarzut powód

wskazał, że strona pozwana Zakład „B.” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

została w wyniku połączenia spółek przejęta przez Z. spółkę z ograniczoną

odpowiedzialnością. Zasadność zarzutu związanego z utratą zdolności sądowej

przez stronę pozwaną w trakcie postępowania apelacyjnego prowadziłaby do

nieważności postępowania przed Sądem Okręgowym, co powoduje konieczność

rozważenia tego zarzutu w pierwszej kolejności. Ponadto, zgodnie z art. 39813

§ 1

k.p.c., Sąd Najwyższy w granicach zaskarżenia bierze nieważność postępowania

pod rozwagę z urzędu, a więc niezależnie od tego, czy skarżący podniósł stosowny

zarzut, a jeżeli go podniósł, bez względu na to, czy został należycie i

przekonywająco uzasadniony. Przy czym obowiązujący w postępowaniu

kasacyjnym, wynikający z bezwzględnego związania Sądu Najwyższego stanem

faktycznym, ustalonym w zaskarżonym orzeczeniu (39813

§ 2 k.p.c.), zakaz

9

prowadzenia dowodów, nie może stać na przeszkodzie prowadzeniu dowodów,

mających na celu weryfikację zarzutu (podejrzenia) nieważności postępowania

przed sądem drugiej instancji, branej pod rozwagę, a więc ustalanej (stwierdzanej)

z urzędu. W takim wypadku dowody prowadzone przez Sąd Najwyższy nie są

skierowane przeciwko ustaleniom sądu drugiej instancji, stanowiącym podłoże

orzeczenia co do istoty sprawy przez sąd meriti, a więc nie naruszają związania

stanem faktycznym, ustalonym w zaskarżonym orzeczeniu (wyrok Sądu

Najwyższego z 13 lutego 1997 r., I PKN 71/96, OSNAPUS 1997 nr 19, poz. 377;

wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2000 r., III CKN 416/98, OSNC 2000 nr 12,

poz. 220). W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał przeprowadzenie

dowodów z dokumentów za konieczne i dopuszczalne.

Zgodnie z art. 379 pkt 2 k.p.c., nieważność postępowania zachodzi, jeżeli

strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej

reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie

był należycie umocowany. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma

zatem okoliczność, czy postępowania apelacyjne toczyło się z udziałem strony

pozwanej, która utraciła byt prawny. Z przedłożonych przez skarżącego

dokumentów, znajdujących ponadto potwierdzenie w odpisach aktualnych z rejestru

przedsiębiorców dostępnych przez elektroniczny dostęp do Centralnej Informacji

Krajowego Rejestru Sądowego za pośrednictwem strony Ministerstwa

Sprawiedliwości, wynika, że nastąpiło połączenie spółki Zakład „B.” spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością (spółka przejmowana) ze spółką Z. spółka z

ograniczoną odpowiedzialnością (spółka przejmująca), przez przeniesienie całego

majątku spółki przejmowanej na spółkę przejmującą, dokonane w trybie art. 516 § 6

k.s.h. w drodze przejęcia przez spółkę przejmującą swojej spółki jednoosobowej

(dokument informacja odpowiadająca odpisowi aktualnemu z Rejestru

Przedsiębiorców dotycząca spółki pod firmą Z. Spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością). Z przedstawionych przez powoda dokumentów wynika

ponadto, że Sąd Rejonowy Wydział VIII Gospodarczy Krajowego Rejestru

Sądowego wydał 31 marca 2014 r. postanowienie w sprawie wpisania w rejestrze

wskazanego wyżej połączenia spółek. Nie przedłożono natomiast dowodu na

okoliczność chwili zamieszczenia w systemie informatycznym danych tworzących

10

wpis o połączeniu. W wyniku połączenia spółek, spółka przejmowana - Zakład „B.”

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - została 28 lipca 2014 r. wykreślona z

rejestru przedsiębiorców (dokument: informacja z Rejestru Przedsiębiorców

dotycząca spółki pod firmą Zakład „B.” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością).

Zgodnie z art. 494 § 1 k.s.h., spółka przejmująca albo spółka nowozawiązana

wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej

albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki. Art. 493 § 2 k.s.h.

stanowi, że połączenie następuje z dniem wpisania połączenia do rejestru

właściwego według siedziby, odpowiednio spółki przejmującej albo spółki nowo

zawiązanej (dzień połączenia). Wpis ten wywołuje skutek wykreślenia spółki

przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, z

uwzględnieniem art. 507. Natomiast zgodnie z art. 493 § 1 k.s.h. spółka

przejmowana albo spółki łączące się przez zawiązanie nowej spółki zostają

rozwiązane, bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, w dniu

wykreślenia z rejestru. Zatem spółka przejmująca – Z. spółka z ograniczoną

odpowiedzialnością - wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej

- Zakład „B.” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością - przy czym spółka

przejmowana z dniem 28 lipca 2014 r. została wykreślona z rejestru. Połączenie

pociąga za sobą skutek prawny w postaci sukcesji uniwersalnej praw i obowiązków

spółki przejmowanej na spółkę przejmującą, która dotyczy także sfery

prawnoprocesowej (por. M.J. Skrodzka, K. Skrodzki w: Z. Jara (red.) Kodeks spółek

handlowych. Komentarz, 2015, komentarz do art. 493, 494; A. Szumański w:

S. Sołtysiński, Kodeks spółek handlowych. Łączenie, podział i przekształcanie

spółek. Przepisy karne. Komentarz do artykułów 491-633. Tom IV, 2012, komentarz

do art. 493, 494; K. Oplustil w: J. Bieniak (red.) Kodeks spółek handlowych.

Komentarz, 2015, komentarz do art. 493; 494; Pinior w: J.A. Strzępka (red.) Kodeks

spółek handlowych. Komentarz, 2015, komentarz do art. 493; 494). We wskazanym

wypadku sukcesji uniwersalnej dalsze postępowanie w sprawie powinno toczyć się

z udziałem następcy prawnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 października

1998 r., I CKN 338/98, OSNC 1999 nr 3, poz. 58).

Odnosząc powyższe uwagi do przebiegu postępowania należy stwierdzić, że

w nin. sprawie wyrok Sądu pierwszej instancji zapadł 4 marca 2014 r. (k. 77).

11

Uzasadnienie wyroku doręczono stronie pozwanej 31 marca 2014 r. (k. 88). Strona

pozwana wniosła apelację 14 kwietnia 2014 r. (k. 90). Rozprawa apelacyjna odbyła

się 30 września 2014 r. (k. 122) i tego samego dnia Sąd drugiej instancji wydał

wyrok (k. 123). Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł powód. W trakcie

postępowania apelacyjnego przed Sądem Okręgowym na rozprawie 30 września

2014 r. oraz w chwili orzekania przez ten Sąd, w przeciwieństwie do sytuacji z dnia

wydania orzeczenia przez Sąd pierwszej instancji, strona pozwana nie miała już

zdolności sądowej. Połączenie spółek nastąpiło po wydaniu wyroku przez Sąd

pierwszej instancji, a przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd Okręgowy. Pozwana

spółka nie ujawniła tego faktu, jak również jej następca prawny nie zgłosił udziału w

sprawie. Postępowanie przed Sądem Okręgowym toczyło się z udziałem strony

pozwanej, która utraciła byt prawny, a w konsekwencji wyrok Sądu Okręgowego z

30 września 2014 r. został wydany w stosunku do strony nieistniejącej. Nie może

więc budzić wątpliwości stwierdzenie, że wyrok ten zapadł w warunkach

nieważności postępowania, którym dotknięte było całe postępowanie apelacyjne

(art. 379 pkt 2 k.p.c.), został bowiem wydany w stosunku do strony, która utraciła

byt prawny, a tym samym zdolność sądową. W podobnych okolicznościach zostały

wydane wyroki Sądu Najwyższego z 27 października 2004 r., III CK 305/03, LEX nr

146348 oraz z 27 maja 2010 r., II PK 363/09, LEX nr 603829).

Z powyższych względów, na podstawie art. 39821

k.p.c. w związku z art. 386

§ 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji wyroku.

kc