IV CNP 27/15

Sygn. akt IV CNP 27/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Maria Szulc (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Monika Koba

SSN Władysław Pawlak

w sprawie ze skargi strony powodowej

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 grudnia 2014 r.,

w sprawie z powództwa P.

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

poprzednio P.[…]przeciwko Gminie Miasta W.

o zapłatę

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 31 marca 2016 r.,

oddala skargę.

UZASADNIENIE

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

G., którym została zasądzona na rzecz powódki kwota 84.371,22 zł z ustawowymi

odsetkami i oddalone powództwo w pozostałej części, w ten sposób, że zasądził

na rzecz powódki kwotę 42.355,05 zł z ustawowymi odsetkami, a w pozostałej

części oddalił powództwo.

Ustalił, że powódka złożyła ofertę na dostarczenie określonej ilości sprzętu

komputerowego za kwotę 42.355,05 zł w przetargu nieograniczonym ogłoszonym

przez pozwaną Gminę. Na wezwanie pozwanej złożyła wyjaśnienie, że

zaoferowane monitory poza opcją pochylania ekranu mają możliwość obrotu oraz

regulacji wysokości, bo zostały wyposażone w przystosowaną do tego celu

przystawkę. Strony zawarły umowę, której przedmiotem był zakup określonej ilości

sprzętu komputerowego za kwotę 42.355,05 zł płatną po sprawdzeniu ilości

i kompletności sprzętu, pisemnym potwierdzeniu dostawy i wystawieniu faktury.

Zastrzegły nadto pozwanej prawo odmowy odbioru sprzętu, jeżeli jego jakość

będzie odbiegała od warunków określonych w ofercie. Pozwana zobowiązała się do

zapłaty kary umownej za zwłokę w przeprowadzeniu odbioru w wysokości 0,2 %

brutto za każdy dzień zwłoki. Przedmiot dostawy nie został przyjęty, bo w toku

odbioru pracownicy pozwanej ustalili, że brak jest jednej klawiatury, monitor z półką

w zakresie wymaganych osi obrotu ekranu i prędkość odczytu pamięci operacyjnej

nie spełniają wymogów określonych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia

(dalej SIWZ). Pozwana poinformowała o tym powódkę wzywając ją do odbioru

sprzętu i zwróciła fakturę. Powódka wezwała pozwaną w dniu 19 sierpnia 2011 r.

do zapłaty należności w kwocie 42.355,05 zł i kary umownej w kwocie 2456,59 zł

oraz dokonała wymiany pamięci RAM na model wskazany w ofercie. Pozwana

natomiast wezwała powódkę do wykonania umowy zgodnie z warunkami

określonymi w SIWZ i ofercie do dnia 2 września 2011 r. zastrzegając odstąpienie

od umowy po upływie terminu, a w dniu 6 września odstąpiła od umowy i naliczyła

kary umowne w kwocie 4235,51 zł. Parametry sprzętu komputerowego, zarówno

pamięci operacyjnej, jak możliwości obrotu monitora, były zgodne z ofertą złożoną

w toku przetargu, natomiast nie spełniały wymogów określonych w SIWZ.

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd Sądu pierwszej instancji, że pozwana nie

była uprawniona do odmowy odbioru sprzętu skoro jego jakość była zgodna

3

z warunkami przedstawionymi w ofercie dostawcy (§ 5 pkt 4 umowy); w sytuacji

gdy jakość sprzętu nie spełnia warunku zgodności z SIWZ zamawiającemu

przysługuje bowiem tryb gwarancyjny określony w § 7 umowy i pozwana

uprawnienia gwarancyjne realizowała wzywając powódkę do wykonania umowy

zgodnie z tymi warunkami. Zakwestionował natomiast prawidłowość rozstrzygnięcia

w zakresie żądania zapłaty kary umownej i zwrotu zabezpieczenia. Jako przesłankę

jej naliczenia strony wskazały bowiem w § 8 pkt 2 umowy zwłokę zamawiającego

w przeprowadzeniu odbioru z przyczyn niezależnych od wykonawcy. Zwłoka taka

nie nastąpiła, bo pozwana w dacie otrzymania towaru odebrała go i sporządziła

protokół zgodnie z § 4 pkt 2 umowy. Odnośnie do żądania zwrotu zabezpieczenia

stwierdził, że jego zatrzymana część zgodnie z § 9 umowy miała być zwrócona

w ciągu 30 dni po protokolarnym stwierdzeniu usunięcia wad wskazanych

w odbiorze końcowym, a skoro nie zostały dotychczas usunięte, brak podstaw do

uwzględnienia powództwa.

Powódka P. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem

powyższego wyroku w całości i zarzucając naruszenie art. 65 § 1 i 2 k.c. przez

błędne zastosowanie i art. 577 § 1 w zw. z 578 k.c. przez błędną wykładnię

wskazała, że jest on niezgodny z tymi przepisami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest przesłanką dopuszczalności

środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny wymaga merytorycznego

rozpoznania tego środka (uchwała Sądu Najwyższego siedmiu sędziów, zasada

prawna, z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC z 2014 r., nr 11, poz. 108,

Biul. SN z 2014 r., nr 5, poz. 9). Pokrzywdzenie orzeczeniem oznacza dla strony

niekorzystną różnicę między jego żądaniem i zaskarżonym orzeczeniem. Skarżąca

wprawdzie wskazała, że zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości ale ze

wskazanej wartości przedmiotu zaskarżenia tj. 42.017 zł oraz treści skargi wynika,

że zaskarżyła ona orzeczenie w części oddalającej powództwo w zakresie żądania

zapłaty kary umownej i zwrotu zabezpieczenia.

Pojęcie orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 4241

§ 1 i 2 k.p.c.) było

przedmiotem wykładni w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego i ukształtował

się pogląd, że jest to orzeczenie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi

4

różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętym standardami rozstrzygnięć albo

orzeczenie wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego

zastosowania prawa, a naruszenie to jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy

prawniczej. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP

33/06 (OSNC 2007, nr 2, poz. 35) stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, to ustalenie jego bezprawności, które musi

uwzględniać istotę władzy sądowniczej, a zatem orzekanie w warunkach

niezawisłości, w sposób bezstronny, zależny nie tylko od obowiązujących ustaw,

ale także od „ głosu sumienia” sędziego oraz jego swobody w ocenie prawa i faktów

stanowiących podłoże sporu. Bezprawność orzeczenia sądowego ma zatem

charakter bezprawności kwalifikowanej, a jego niezgodność z prawem musi

polegać na elementarnej i oczywistej obrazie prawa przez sąd, a więc takiej, która

polega na błędach w wykładni lub subsumcji o stopniu rażącym i oczywistym

(wyroki z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. I CNP 72/08, z dnia 17 maja 2012 r., I CNP

55/11, z dnia 14 czerwca 2012 r., I CNP 7/12 nie publ.).

Kwestionowanemu przez powódkę wyrokowi Sądu Apelacyjnego tak

pojętego rozumienia bezprawności nie można przypisać.

Podstawę wykładni oświadczeń woli mających formę pisemną stanowi tekst

dokumentu, w którym ujęto oświadczenie woli. W procesie jego wykładni

podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym, przy czym wykładni

poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w którym

zostały użyte. Uwzględnieniu podlegają także okoliczności, w jakich oświadczenie

woli zostało złożone, oraz cel oświadczenia woli wskazany w tekście bądź możliwy

do ustalenia na podstawie postanowień umowy. Mimo, że argumenty językowe

(gramatyczne) w świetle art. 65 § 2 k.c. nie mają decydującego znaczenia, to

prawidłowa wykładnia umowy mającej formę pisemną, nie może pomijać treści

zwerbalizowanej na piśmie i nie może prowadzić do stwierdzeń sprzecznych z jej

treścią (tak w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 5 kwietnia 2007 r., II CSK

546/06, z dnia 18 marca 2008 r., II CSK 336/07, z dnia 29 października 2004 r.,

III CK 468/03, z dnia 19 lipca 2000 r., II CKN 313/00 – nie publ.). Należy mieć

także na uwadze to, że wykładnia oświadczenia woli służy jedynie uściśleniu

5

użytych pojęć, nie zaś uzupełnieniu dostrzeżonych po złożeniu oświadczenia woli

braków, czy zmianie sensu użytych określeń i zwrotów.

Umowa w § 8 pkt 2 przewidywała karę za zwłokę w przeprowadzeniu

odbioru z przyczyn niezależnych od wykonawcy. Zapis jest jasny i precyzyjny bo

jako warunek naliczenia kary ustanawia kwalifikowane opóźnienie zamawiającego

w przeprowadzeniu odbioru. Skarżący zdaje się błędnie utożsamiać

przeprowadzenie odbioru, czyli procedury zakończonej protokołem, która może

prowadzić bądź do odmowy odebrania przedmiotu dostawy w warunkach

określonych w § 5 ust. 4, bądź do jego przyjęcia, z przyjęciem a więc wyłącznie

z pozytywnym jej zakończeniem. Z tej przyczyny pojęcie „przeprowadzenie odbioru”

równoważy z odbiorem w znaczeniu przyjęcia przedmiotu dostawy. Taka wykładnia

jest sprzeczna z § 8 pkt in fine określającym okres, za jaki przysługuje kara jako

„za każdy dzień, w którym odbiór miał być zakończony”. Kontekst

interpretowanego zwrotu nie pozwala na przyjęcie takiego znaczenia, które

pozostawałoby w sprzeczności z pozostałymi składnikami wypowiedzi.

Odmowa przyjęcia przedmiotu dostawy przez zamawiającego po

przeprowadzeniu procedury odbioru, pozbawiona podstaw w świetle § 5 ust. 4

mogła, jak prawidłowo wskazały Sądy obu instancji, rodzić skutek prawny w postaci

obowiązku zapłaty ceny, natomiast nie wywierała skutku w postaci obowiązku

zapłaty kary umownej.

Zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. w zakresie rozłącznego traktowania

terminu „zgodna z ofertą” i „zgodna z SIWZ” został oparty w istocie na

niedopuszczalnym, w świetle art. 4244

zd. 2 k.p.c. zakwestionowaniu ustalenia

Sądu drugiej instancji, że przedmiot dostawy miał parametry zgodne

z przedstawionymi w ofercie i niezgodne z przedstawionymi w SIWZ. Ma rację

skarżąca, że parametry sprzętu określone w ofercie powinny być zgodne

z określonymi w SIWZ a w razie braku tej zgodności oferta powinna być odrzucona

zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.o.z.p. Do odrzucenia oferty jednak nie doszło

a obustronnie nieprofesjonalne sformułowanie umowy doprowadziło do

uzależnienia obowiązków i uprawnień stron albo od zgodności przedmiotu dostawy

z ofertą dostawcy albo od zgodności z SIWZ. Obowiązek przyjęcia sprzętu przez

zamawiającego w razie zgodności z ofertą nie wyklucza jednak jego uprawnień

6

określonych w § 7 co do zgłoszenia reklamacji jakościowej, skoro strony tak

ukształtowały stosunek umowny w zakresie gwarancji; wskazane przez

skarżącego przepisy art. 577 i 578 k.c. mają charakter ius dispositivi. Zgodnie z § 1

przedmiot dostawy miał mieć zakres rzeczowy i ilościowy przedstawiony

w załączniku nr 1a do SIWZ a zakres przedmiotu umowy miał uwzględniać wymogi

określone w szczegółowym opisie przedmiotu zamówienia stanowiącym załącznik

nr 2 do umowy.

Zarówno treść motywów zaskarżonego wyroku jak i treść zarzutów

i uzasadnienie skargi nie pozwalają na przyjęcie, że argumenty powódki

skutecznie wykazują elementarną i oczywistą obrazę prawa przez sąd w zakresie

zastosowania i wykładni powołanych przepisów prawa materialnego,

a w konsekwencji wykazują kwalifikowany charakter bezprawności zaskarżonego

orzeczenia.

W braku podstawy do stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest niezgodny

z prawem, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 42411

k.p.c.

kc

db