SDI 8/16

Sygn. akt SDI 8/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 kwietnia 2016 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

SSN Eugeniusz Wildowicz

Protokolant : Anna Kuras

przy udziale Zastępcy Głównego Rzecznika Dyscyplinarnego Krajowej Izby

Radców Prawnych Krzysztofa Bojarczuka,

w sprawie radcy prawnego D. N.,

obwinionego z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w

zw. z art. 6 ust. 1 i 2 i art. 28 ust. 5 i 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie,

w dniu 5 kwietnia 2016 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę obwinionego,

od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego,

z dnia 15 czerwca 2015 r.,

utrzymującego w mocy orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego Okręgowej

Izby Radców Prawnych w […],

z dnia 16 kwietnia 2014 r.,

uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazuje Wyższemu

Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

Radca prawny D.N. został obwiniony o to, że:

I. w okresie od 29 listopada 2011 r. do 26 marca 2013 r. w Kancelarii

Radcy Prawnego […] nie informował klienta V. o przebiegu sprawy

sądowej przeciwko O. A. i jej wyniku, w szczególności o otrzymaniu

kwoty 13.434,00 zł z Sądu Okręgowego w […] tytułem zwrotu 3/4

opłaty sądowej od pozwu i następnie nie przekazał tej kwoty klientowi,

tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych (tj. Dz.U. 2010 r. Nr 10 poz. 65 z późn. zm.) w zw. z

art. 28 ust. 5 kodeksu Etyki Radcy Prawnego – (tj. Uchwała nr

8/VIII/2010 Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 28

grudnia 2010 r.),

II.w okresie od 5 października 2011 r. do 2 kwietnia 2013 r. w Kancelarii

Radcy Prawnego […] nie informował klienta V. V. o przebiegu sprawy i

jej wyniku, w szczególności o cofnięciu pozwu, umorzeniu

postępowania i otrzymaniu kwoty 32.940.00 zł z Sądu Okręgowego w

[…] tytułem zwrotu opłaty sadowej od pozwu i następnie nie przekazał

tej kwoty klientowi,

tj. o czyn określony w art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych (tj. Dz.U. 2010 r. Nr 10 poz. 65 z późn. zm.) w zw. z

art. 28 ust.5 kodeksu Etyki Radcy Prawnego – (tj. Uchwała nr

8/VIII/2010 Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 28

grudnia 2010 r.).

Orzeczeniem z dnia 16 kwietnia 2014 r., Okręgowy Sąd Dyscyplinarny

Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] orzekł w następujący sposób:

I. uznał obwinionego radcę prawnego D. N. za winnego tego, że w okresie

od 29 listopada 2011 r. do 26 marca 2013 r. w Kancelarii Radcy

3

Prawnego […] nie informował klienta V. o przebiegu sprawy sądowej

przeciwko O. A. i jej wyniku w szczególności o otrzymaniu kwoty

13.434,00 zł z Sądu Okręgowego tytułem zwrotu 3/4 opłaty sądowej od

pozwu i następnie nie przekazał tej kwoty klientowi, z tym że zmienił

kwalifikację prawną czynu opisanego w pkt I wniosku o wszczęcie

postępowania dyscyplinarnego na art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca

1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) w

zw. z art. 6 ust. 1 i 2 i art. 28 ust. 5 i 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego,

którego tekst jednolity stanowi Załącznik do uchwały Nr 8/VIII/2010

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 28 grudnia 2010 r. i

za to na podstawie art. 65 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) wymierzył mu

karę pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego;

II. uznał obwinionego radcę prawnego D. N. za winnego tego, że w okresie

od 5 października 2011 r. do 2 kwietnia 2013 r. w Kancelarii Radcy

Prawnego […] nie informował klienta V. V. o przebiegu sprawy

przeciwko I. sp. z o.o. i jej wyniku, w szczególności o cofnięciu pozwu,

umorzeniu postępowania i otrzymaniu kwoty 32.940,00 zł z Sądu

Okręgowego tytułem zwrotu opłaty sądowej od pozwu i następnie nie

przekazał tej kwoty klientowi, z tym że zmienił kwalifikację prawną

czynów opisanych w pkt II wniosku o wszczęcie postępowania

dyscyplinarnego na art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) w zw. z art. 6 ust. 1 i 2

i art. 28 ust. 5 i 11 Kodeksu Etyki Radcy Prawnego, którego tekst

jednolity stanowi Załącznik do uchwały Nr 8/VIII/2010 Prezydium

Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 28 grudnia 2010 r. i za to na

podstawie art. 65 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach

4

prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10 poz. 65 ze zm.) wymierzył mu karę

pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego;

III. obciążył obwinionego radcę prawnego D. N. kosztami postępowania na

rzecz Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] w kwocie 2.457,34 zł.

(słownie: dwa tysiące czterysta pięćdziesiąt siedem złotych, 34/100 zł).

Odwołanie od ww. orzeczenia Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego w

[…] wniósł obwiniony radca prawny D. N., zarzucając:

1) rażące naruszenie art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 424 § 1

pkt 1 k.p.k. i art. 2 § 2 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach

prawnych;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia,

a więc naruszenie art. 438 pkt 3 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o

radcach prawnych;

3) rażące naruszenie art. 480 k.p.k. w związku z art. 7 k.p.k. i art. 6 k.p.k. w

związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych i art. 6 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

4) rażące naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i art. 5 § 1 k.p.k. oraz art.

11 ust. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, art. 14 ust. 2

Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 6

ust. 2 i art. 6 ust. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności i art. 5 § 1 k.p.k. oraz art. 8 ust. 1 k.p.k. w

związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych i art. 67 ustawy o radcach

prawnych;

5) rażące naruszenie art. 68 ust. 2 i art. 681

ust. 1 ustawy o radcach

prawnych oraz art. 70 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 2 tej ustawy oraz

art. 68 ust. 4 tej ustawy;

5

6) naruszenie art. 332 § 1 pkt 2 k.p.k. i art. 337 § 1 k.p.k. w związku z art.

741

ustawy o radcach prawnych i art. 681

ust. 1 ustawy o radcach

prawnych.

W konkluzji obwiniony radca prawny D. N. wniósł o:

1) zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obwinionego od zarzutów

stawianych obwinionemu w punkcie I zaskarżonego wyroku i uchylenie

zaskarżonego wyroku w punktach II i III i w tym zakresie przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania OSD w […],

ewentualnie:

2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania OSD w […].

Obwiniony radca prawny D. N. złożył także w odwołaniu wniosek o

przeprowadzenie następujących dowodów:

1. z przesłuchania świadka H. N. zamieszkałej w […] na okoliczność

relacji pomiędzy stronami w okresie od sierpnia 2009 roku do lutego

2013 roku, w tym na okoliczność telefonów poszkodowanego do

obwinionego, wyzwisk w tych telefonach pokrzywdzonego pod adresem

obwinionego, gróźb, informowania pokrzywdzonego przez obwinionego

o przebiegu spraw, zawarciu w sierpniu 2009 roku przez obwinionego z

pokrzywdzonym umowy przelewu wierzytelności na kwotę 200.000

złotych, z czego 70.000,00 złotych miała być zapłacona po uzyskaniu

nakazu zapłaty w sprawie o zapłatę kwoty 358.220,50 złotych, zaś

pozostałe 130.000,00 złotych po wyegzekwowaniu tej kwoty,

2. bilansu B. sp. z o.o. za rok 1998, z informacji dodatkowej do bilansu za

rok obrachunkowy 1998, z listy wspólników na zwyczajnym

zgromadzeniu wspólników spółki w dniu 24 maja 1999 roku

zatwierdzającym bilans za rok 1998, bilansu B. sp. z o.o. za rok 1999, z

listy wspólników na zwyczajnym zgromadzeniu wspólników spółki w

6

dniu 11 czerwca 2000 roku zatwierdzającym bilans za rok 1999, bilansu

B. sp. z o.o. za rok 2000, z listy wspólników na zwyczajnym

zgromadzeniu wspólników spółki zatwierdzającym bilans za rok 2000,

bilansu B. sp. z o.o. za rok 2001 z rachunkiem wyników za rok 2001, z

listy wspólników na zwyczajnym zgromadzeniu wspólników spółki w

dniu 28 czerwca 2002 roku zatwierdzającym bilans za rok 2001 w celu

wykazania, że w dokumentacji finansowej spółki nie zarejestrowano

faktu pożyczki w wysokości 688.000,00 złotych, wpłaconej rzekomo

przez pokrzywdzonego Spółce do dnia 25.10.1998 roku, która winna

być ujawniona w bilansie jako pożyczka krótkoterminowa,

3. z umowy pożyczki, z której wynika obowiązek przekazania spółce

kwoty pożyczki w wysokości 200.000 USD w terminie do trzech

miesięcy od daty zawarcia umowy w celu wykazania, że pożyczka ta

winna być zaksięgowana w bilansie najpóźniej za rok 1999,

4. o przesłuchanie pokrzywdzonego po ujawnieniu wyżej powołanych

dowodów celem ustalenia prawdziwych ustaleń faktycznych.

Także w piśmie z dnia 15 grudnia 2014 r., skierowanym do Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego, obwiniony wniósł o przeprowadzenie w toku

postępowania odwoławczego dowodów z protokołów przesłuchań

poszkodowanego i obwinionego, w tym z protokołu konfrontacji

sporządzonych w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez

Policję w […] pod nadzorem Prokuratury Rejonowej; z przesłuchania świadka

H. N.; z dokumentów zebranych w toku postępowania prowadzonego przez

Policję […] pod nadzorem Prokuratury Rejonowej […]. Obwiniony wskazał

przy tym, że te wnioski dowodowe składa przed wyznaczonym na dzień 16

grudnia 2014 r. terminem rozprawy odwoławczej, albowiem dopiero w

grudniu 2014 r. przeprowadzono w toku postępowania przygotowawczego

przesłuchania i konfrontacje oraz zebrano maile i pisma, co do których składa

7

wnioski dowodowe, a to pozwala na jego uwolnienie od stawianych jemu

zarzutów.

Wyższy Sąd Dyscyplinarny orzeczeniem z dnia 15 czerwca 2015 r.,

utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego

oraz zasądził od obwinionego koszty postępowania odwoławczego przed

Wyższym Sądem Dyscyplinarnym w kwocie 1116 zł płatne na rzecz Krajowej

Izby Radców Prawnych w Warszawie.

Kasację od wyroku Wyższego Sądu Dyscyplinarnego wniósł obrońca

obwinionego radcy prawnego D. N., zarzucając:

1) rażące naruszenie art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. z art. 2 § 2 k.p.k., art. 5 § 2

k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 410 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych oraz rażące naruszenie art. 6 Europejskiej

Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

2) rażące naruszenie art. 2 § 2 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167

k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 452 § 2 k.p.k. i art. 741

ustawy o radcach

prawnych oraz rażące naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o

Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

3) rażące naruszenie art. 2 § 2 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167

k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 452 § 2 k.p.k. i art. 741

ustawy o radcach

prawnych i art. 74 § 3 k.c., art. 509 k.c., art. 510 k.c. i art. 519 k.c. oraz

rażące naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności;

4) rażące naruszenie art. 2 § 2 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167

k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 452 § 2 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o

radcach prawnych oraz rażące naruszenie art. 4 ust. 3 ustawy o

rachunkowości, art. 77 pkt 2 ustawy o rachunkowości i art. 219 § 3

k.s.h., art. 228 k.s.h. oraz art. 13 § 1 k.k. w związku z art. 286 § 1 k.k. w

związku z art. 294 k.k. w zb. z art. 272 k.k. w zb. z art. 273 k.k., a także

8

art. 304 § 2 k.p.k. oraz rażące naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji

o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności;

5) rażące naruszenie art. 439 § 1 pkt 3 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o

radcach prawnych oraz art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i art. 5 § 1 k.p.k.

oraz art. 11 ust. 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, art. 14 ust. 2

Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 6

ust. 2 i art. 6 ust. 3 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności i art. 5 § 1 k.p.k. oraz art. 8 ust. 1 k.p.k. w

związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych i art. 67 i art. 70 ust. 2

ustawy o radcach prawnych;

6) rażące naruszenie § 1 pkt 1 umowy zlecenia z dnia 28.07.2011 roku oraz

art. 60 i 61 k.c., a także art. 4971

k.p.c. do art. 505 k.p.c., art. 782 k.p.c.,

art. 7951

k.p.c. do art. 7955

k.p.c. oraz § 2 ust. 1 i 2 w związku z § 6, §

10 pkt 13, § 10 pkt 3 i § 10 pkt 7 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych;

7) rażące naruszenie art. 509 k.c., art. 510 k.c. i art. 519 k.c.;

8) rażące naruszenie art. 74 § 3 k.c. oraz art. 9 k.p.k., art. 167 k.p.k., art.

410 k.p.k., art. 52 § 2 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach

prawnych;

9) rażące naruszenie art. 2 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410

k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 458 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o radcach prawnych;

10) rażące pogwałcenie prawa do rzetelnego procesu sądowego, a więc

naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności przez pozbawienie prawa do obrony

obwinionego wynikającego z art. 6 k.p.k. w związku z art. 741

ustawy o

radcach prawnych, oraz rażące naruszenie art. 2 § 2 k.p.k., art. 5 § 2

9

k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 167 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w

związku z art. 458 k.p.k. i art. 741

ustawy o radcach prawnych.

W konkluzji obrońca obwinionego radcy prawnego D. N. wniósł o

uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.

Kasacja obrońcy obwinionego radcy prawnego D. N. okazała się

zasadna o tyle, że skutkowała uchyleniem zaskarżonego orzeczenia Wyższego

Sądu Dyscyplinarnego i przekazaniem sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do najpoważniejszego zarzutu

– z pkt 1 kasacji obrońcy obwinionego, w którym skarżący wskazał na

zaistnienie w przedmiotowej sprawie – w fazie postępowania przed

Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym Okręgowej Izby Radców Prawnych –

bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Zarzut naruszenia art. 439 § 1 pkt 11

k.p.k. obrońca obwinionego zbędnie „obudował” zarzutami obrazy szeregu

przepisów procedury karnej, w tym i ogólnych zasad procesu, a także

naruszenia wyrażonego w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i

Podstawowych Wolności prawa do rzetelnego procesu sądowego. Zaistnienia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postępowaniu przed Okręgowym

Sądem Dyscyplinarnym Okręgowej Izby Radców Prawnych obrońca

upatrywał w uznaniu, że niestawiennictwo obwinionego radcy prawnego D. N.

na rozprawie przed Sądem I instancji było nieusprawiedliwione, kiedy ta

nieobecność – w jego ocenie – była usprawiedliwiona. Zarzut ten nie jest

zasadny, przy czym zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej obszerne, ale i

niestosowne wywody obrońcy, dotyczące chociażby ilości osób zrzeszonych w

korporacji radców prawnych, wynagrodzenia za udział w rozprawie

dyscyplinarnej, czy też „egoizmu” członków sądów dyscyplinarnych, należy

10

pozostawić bez komentarza. Obwiniony radca prawny D. N. został prawidłowo

wezwany na rozprawy przed Okręgowym Sądem Dyscyplinarnym Okręgowej

Izby Radców Prawnych w […], które odbyły się w dniach 2 kwietnia 2014 r.

(obwiniony odebrał wezwanie w dniu 27 lutego 2014 r., k. 79) oraz 16 kwietnia

2014 r. (obwiniony odebrał wezwanie w dniu 7 kwietnia 2014 r., k. 137). Na

żadną z tych rozpraw obwiniony się nie stawił, przy czym – jak wynika z

protokołu rozprawy – na niespełna godzinę przed rozpoczęciem rozprawy w

dniu 16 kwietnia 2014 r. nadesłał faksem informację o kolizji terminów w tym

dniu z inną sprawą. W tych warunkach Sąd I instancji prawidłowo uznał, że

usprawiedliwienie nie spełnia wymogu należytego usprawiedliwienia

wymaganego art. 117 § 2 k.p.k., po czym postanowił prowadzić rozprawę pod

nieobecność obwinionego (art. 377 § 3 k.p.k. w zw. z art. 741

ustawy o radcach

prawnych). Zgodnie bowiem z treścią art. 683

ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982

r. o radcach prawnych, czego skarżący zdaje się nie dostrzegać,

niestawiennictwo obwinionego lub jego obrońcy na rozprawę, posiedzenie lub

na wezwanie rzecznika dyscyplinarnego nie wstrzymuje rozpoznania sprawy

lub przeprowadzenia czynności, chyba że należycie usprawiedliwią oni swoją

nieobecność, jednocześnie wnosząc o odroczenie lub przerwanie rozprawy lub

posiedzenia lub o nieprzeprowadzanie czynności przed rzecznikiem, albo sąd

dyscyplinarny lub rzecznik dyscyplinarny z ważnych przyczyn uzna ich

obecność za konieczną. W realiach niniejszej sprawy obwiniony nie

usprawiedliwił należycie swojej nieobecności na rozprawie w dniu 16 kwietnia

2014 r., a tym samym – skoro sąd dyscyplinarny nie uznał jego obecności za

konieczną – to przeprowadzenie rozprawy w tym dniu było jak najbardziej

słuszne i o zaistnieniu przesłanki o jakiej mowa w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k.

(„sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność

była obowiązkowa”), mowy być nie może. Trudno także przychylić się do

stanowiska obrońcy, wyrażonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jakoby sąd

11

dyscyplinarny mógł zweryfikować okoliczności podawane przez obwinionego

w piśmie nadesłanym tuż przed rozprawą w dniu 16 kwietnia 2014 r. Dla

odparcia tego argumentu wystarczające jest przypomnienie prezentowanego w

orzecznictwie stanowiska, że sąd nie ma obowiązku upewniania się przed

przystąpieniem do czynności procesowej, czy nie zaszły powody

usprawiedliwiające niestawiennictwo strony, lecz obowiązek

usprawiedliwienia niestawiennictwa obciąża wzywanego bez potrzeby

jakichkolwiek dodatkowych wezwań ze strony organu procesowego (zob. np.

postanowienia SA w Krakowie: z dnia 24 stycznia 2001 r., II AKz 28/01, KZS

2001, z. 1, poz. 28; z dnia 9 listopada 2006 r., II AKz 423/06, KZS 2006, z. 11,

poz. 34).

Wbrew temu, co podnosi obrońca obwinionego w kasacji, w sprawie nie

zaistniała ponadto bezwzględna przesłanka odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 3

k.p.k. Sąd I instancji nie stwierdził bowiem, że obwiniony popełnił

przestępstwo przywłaszczenia; na fakt popełnienia przestępstwa przez

obwinionego radcę prawnego D. N. nie wskazuje opis przypisanych

obwinionego zachowań w orzeczeniu Okręgowego Sądu Dyscyplinarnego

Okręgowej Izby Radców Prawnych w […] z dnia 16 kwietnia 2014 roku.

Zarzut ten był także podnoszony w odwołaniu od orzeczenia Sądu I instancji, a

argumentację na jego odparcie, zawartą w uzasadnieniu Sądu II instancji,

należy uznać za wystarczającą.

O uchyleniu zaskarżonego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego

i przekazaniu sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym zadecydowały jednak inne względy. Jak

wskazano już wyżej obwiniony D. N. złożył w odwołaniu od orzeczenia Sądu I

instancji wniosek o przeprowadzenie następujących dowodów[…] celem

ustalenia prawdziwych ustaleń faktycznych.

12

Wyższy Sąd Dyscyplinarny nie wydał postanowienia o oddaleniu

wniosków dowodowych i nie przeprowadził żądanych dowodów. Dopiero w

pisemnych motywach swojego orzeczenia Sąd odwoławczy wskazał, że

„oddalił wszystkie wnioski dowodowe obwinionego zgłoszone w odwołaniu”

oraz że „nie odniósł się do wniosków dowodowych złożonych w piśmie z dnia

15 grudnia 2014 r., gdyż wnioski te zostały złożone już po upływie terminu do

złożenia odwołania”. Tego rodzaju postąpienie należy ocenić jako oczywiście

nieprawidłowe i w efekcie skutkujące koniecznością wydania przez Sąd

Najwyższy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym.

Odnosząc się bowiem w pierwszej kolejności do kwestii nieodniesienia

się do wniosków dowodowych złożonych w piśmie obwinionego z dnia 15

grudnia 2014 r. wskazać należy, iż takie postąpienie Sądu odwoławczego jest o

tyle zaskakujące, że w następnym zdaniu uzasadnienia Sąd ten przyznaje, iż w

postępowaniu dyscyplinarnym nie ma przeszkód, aby strona zgłosiła wniosek

dowodowy dopiero w postępowaniu odwoławczym. To zaś czyni koniecznym

przypomnienie, że na przeszkodzie złożeniu wniosku dowodowego w

postępowaniu odwoławczym nie stoi żaden termin prekluzyjny. Wniosku

dowodowego nie można więc zignorować na tej tylko podstawie, że zgłoszono

go dopiero w postępowaniu przed drugą instancją. Wprawdzie sąd

odwoławczy nie przeprowadza postępowania dowodowego co do istoty

sprawy (art. 452 § 1 k.p.k. w brzmieniu do dnia 1 lipca 2015 r.), jednak może

przeprowadzić dowód na rozprawie, jeśli nie jest konieczne przeprowadzenie

na nowo przewodu w całości lub w znacznej części (art. 452 § 2 k.p.k. w

brzmieniu do dnia 1 lipca 2015 r.). Jeśli zatem strona zgłasza dowód w

apelacji, w innym piśmie procesowym złożonym w toku postępowania

międzyinstancyjnego lub nawet dopiero na rozprawie odwoławczej, to sąd

drugiej instancji powinien – jeśli nie dostrzega potrzeby jego uwzględnienia –

oddalić ten dowód według podobnych zasad, co sąd meriti, a więc tylko w

13

wypadkach wskazanych w art. 170 § 1 k.p.k. (por. np. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 października 2010 r., LEX nr 610173; postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 21 stycznia 2009 r., V KK 231/08, LEX nr 486539; z

dnia 11 maja 2006 r., III KK 452/05, LEX nr 183004), albo też uchylić

zaskarżone orzeczenie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli

uznaje, że on sam nie może przeprowadzić postępowania dowodowego co do

istoty sprawy. W czasie orzekania bowiem przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny –

co już podniesiono wyżej – nie obowiązywały uregulowania przyjęte w treści

obecnie obowiązujących przepisów art. 427 § 3 k.p.k., art. 452 § 2 k.p.k. oraz

art. 437 § 2 k.p.k.

Co do „oddalenia” wniosków dowodowych zgłoszonych w odwołaniu

od orzeczenia Sądu I instancji, to wskazać należy, że uzasadnienie orzeczenia

nie jest właściwym miejscem na wskazywanie powodów oddalenia wniosków

dowodowych. Samo zresztą pisemne uzasadnienie orzeczenia jest sporządzane

– co oczywiste – po wydaniu orzeczenia, a przecież, co równie oczywiste,

ewentualne oddalenie wniosków dowodowych winno nastąpić przed

wydaniem samego orzeczenia. Skoro więc Sąd odwoławczy uznał, że należy

oddalić złożone w odwołaniu wnioski dowodowe, to winien wydać

postanowienie o oddaleniu wniosków dowodowych, co mogło nastąpić

zarówno przed rozprawą apelacyjną na posiedzeniu, a także na rozprawie

apelacyjnej (art. 368 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k.). Postanowienie takie

powinno zawierać, zgodnie z art. 94 § 1 pkt 5 k.p.k., uzasadnienie wskazujące

podstawę oddalenia wniosków, a także argumenty przemawiające za takim

rozstrzygnięciem (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca

2003 r., III KK 65/02, LEX nr 78833).

Procedując natomiast w powyższy sposób Wyższy Sąd Dyscyplinarny

rażąco naruszył przepisy prawa procesowego, a w szczególności art. 170 § 3

k.p.k., który bezwzględnie obligował Sąd odwoławczy do wydania

14

postanowienia o oddaleniu wniosków dowodowych. O ile naruszenie tego

przepisu nie zostało wprost podniesione w kasacji, to mankament ten nie może

przesądzać o dyskwalifikacji tego zarzutu, skoro nie stanowi przekroczenia

granic zarzutu rozpoznanie tego samego uchybienia, które podnosi i kontestuje

autor kasacji, tyle tylko, że wskazując mniej adekwatny dla oceny tego

uchybienia przepis prawa (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5

października 2010 r., LEX nr 610173). Obrońca obwinionego radcy prawnego

D. N. podniósł natomiast zasadnie w kasacji, że polska procedura karna nie zna

zawitych terminów do składania wniosków dowodowych, wskazał także na

nieprawidłowe „oddalenie” wniosków dowodowych obwinionego.

Niewątpliwie wyżej opisane uchybienie Wyższego Sądu

Dyscyplinarnego miało charakter rażący i mogło mieć istotny wpływ na treść

zaskarżonego kasacją orzeczenia, gdyż powodowało ograniczenie prawa

obwinionego do obrony i mogło prowadzić do naruszenia zasady rzetelnego

procesu, uregulowanej w art. 6 ust. 3 lit. d Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności, skoro pozbawiało obwinionego

zarówno możliwości przeprowadzenia dowodów, jak i poznania przesłanek

stanowiska sądu odwoławczego w tej kwestii (por. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 11 lipca 2006 r., III KK 440/05, LEX nr 193014).

Wyżej stwierdzone uchybienia są wystarczające do wydania przez Sąd

Najwyższy orzeczenia kasatoryjnego (art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k.).

Jednocześnie odnoszenie się do pozostałych zarzutów i argumentów kasacji

obrońcy obwinionego należy uznać za przedwczesne, skoro stanowią one

konsekwencję nieodniesienia się do złożonych przez obwinionego wniosków

dowodowych.

W toku ponownego rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym

Wyższy Sąd Dyscyplinarny związany będzie przedstawionymi zapatrywaniami

prawnymi i wskazaniami co do dalszego procedowania. W pierwszym rzędzie

15

Sąd ten winien wydać postanowienie w przedmiocie złożonych przez

obwinionego wniosków dowodowych i w wypadku odmowy ich dopuszczenia

wyczerpująco uzasadnić swoje stanowisko w tej kwestii wraz ze wskazaniem

podstawy prawnej tej decyzji. W przypadku natomiast, gdyby Wyższy Sąd

Dyscyplinarny zdecydował o dopuszczeniu wnioskowanych dowodów, to

winien dowody te ocenić w ścisłym związku z dotychczas przeprowadzonymi

dowodami.

Mając zatem powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.

kc