III CZP 11/15

Sygn. akt III CZP 11/15

UCHWAŁA

Dnia 17 kwietnia 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa D. B.

przeciwko J. L.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 17 kwietnia 2015 r.

zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r.,

"Czy brak oznaczenia w dokumencie weksla nazwy waluty,

w jakiej ma być płatna suma wekslowa, w bezwarunkowym poleceniu

zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, powoduje nieważność weksla

w świetle art. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 i art. 101 pkt 2 w zw. z art. 102

ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz.

282 ze zm.), w sytuacji, gdy nazwa tej waluty zamieszczona została

poza osnową weksla jedynie w oznaczeniu sumy wekslowej

w prawym górnym narożniku blankietu wekslowego?"

podjął uchwałę:

Nie powoduje, w świetle art. 1 pkt 2 w związku z art. 2 Prawa

wekslowego oraz w świetle art. 101 pkt 2 w związku z art. 102

Prawa wekslowego, nieważności weksla brak określenia waluty,

w której ma nastąpić zapłata oznaczonej sumy pieniężnej,

w samym poleceniu lub przyrzeczeniu zapłaty tej sumy, gdy

nazwa waluty znajduje się w oznaczeniu sumy pieniężnej

zamieszczonym, zgodnie z utrwaloną praktyką, w prawym

górnym rogu dokumentu weksla.

2

UZASADNIENIE

Nakazem zapłaty z dnia 21 marca 2013 r. Sąd Okręgowy zasądził od

pozwanego J. L. na rzecz powoda D. B. kwotę 250.000 zł z ustawowymi odsetkami

od dnia 1 marca 2013 r. oraz kosztami postępowania w kwocie 10.342 zł. Podstawę

nakazu zapłaty stanowił dołączony do pozwu weksel własny o treści:

„L., dnia 21 lutego 2013 r. Na 250.000 zł

dnia 28 lutego 2013 r. zapłacę bez protestu za ten sola

weksel na zlecenie D. B. sumę

250.000 – dwieście pięćdziesiąt tysięcy

Płatny w Banku […] J. L.”

Wniesione od nakazu zapłaty zarzuty pozwany ograniczył w ostatecznie

sprecyzowanym stanowisku procesowym do twierdzenia o nieważności

dołączonego do pozwu weksla z powodu nieoznaczenia w nim w sposób

wymagany przez art. 101 pkt 2 i art. 102 Pr. weksl. waluty przyrzeczonej sumy

pieniężnej.

Sąd Okręgowy nie podzielił tego twierdzenia. Wyrokiem z dnia 19 maja

2014 r. utrzymał nakaz zapłaty w mocy.

Z ustaleń leżących u podstaw wyroku wynika, że pozwany wręczył powodowi objęty

sporem weksel w związku z zawartą z nim umową sprzedaży udziałów w spółce z

ograniczona odpowiedzialnością jako weksel in blanco. Wystawił go na dawnym blankiecie

urzędowym. Podpisał się na nim w charakterze wystawcy oraz zamieścił w nim ponadto

wyrazy: ”250.000 – dwieście pięćdziesiąt tysięcy”. W pozostałym zakresie tekst weksla

stanowiącego podstawę nakazu zapłaty pochodził od powoda. Powstał w wyniku wypełnienia

otrzymanego od pozwanego weksla in blanco. Umowa sprzedaży udziałów, w związku z

którą powód otrzymał od pozwanego weksel in blanco, opiewała na kwoty w walucie polskiej.

W związku z tą umową pozwany wystawił i wręczył powodowi także weksle zupełne.

Wszystkie opiewały na złote. Z porozumienia stron wynikała również niewątpliwie możliwość

3

uzupełnienia przez powoda otrzymanego od pozwanego weksla in blanco na kwotę

250.000 wyrażoną w złotych.

W ocenie Sądu Okręgowego, brak po wyrazach „250.000 – dwieście

pięćdziesiąt tysięcy” oznaczenia waluty nie spowodował nieważności

przedłożonego przez powoda weksla. Do spełnienia wynikającego z art. 101 pkt 2

i art. 102 Pr. weksl. wymogu przyrzeczenia zapłaty przez wystawcę oznaczonej

sumy pieniężnej wystarczało oznaczenie waluty (wskazanie na złote) uczynione

obok sumy wyrażonej cyframi (250 000) w prawym górnym rogu tego weksla.

W toku rozpoznawania apelacji pozwanego, zarzucającej naruszenie art. 65

§1 k.c. w związku z art. 101 pkt 2 Pr. weksl., naruszenie art. 102 Pr. weksl. oraz

naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., nasunęły się Sądowi Apelacyjnemu poważne

wątpliwości dotyczące wykładni przepisów art. 1 pkt 2 w związku z art. 2 oraz

przepisów art. 101 pkt 2 w związku z art. 102 Pr. weksl. W świetle art. 1 pkt 2

w związku z art. 2 Pr. weksl. niewątpliwie koniecznym elementem weksla

trasowanego jest bezwarunkowe polecenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej,

w świetle zaś art. 101 pkt 2 w związku z art. 102 Pr. weksl. niewątpliwie

koniecznym elementem weksla własnego jest bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty

oznaczonej sumy pieniężnej. Analiza przeprowadzonych przez Sąd Apelacyjny

wypowiedzi orzecznictwa i piśmiennictwa nie pozwala jednak na jednoznaczną –

mającą zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy -

odpowiedź na pytanie, czy aby w przypadku weksla trasowanego został spełniony

wymóg bezwarunkowego polecenia zapłaty, a w przypadku weksla własnego

wymóg bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty, oznaczenie sumy pieniężnej,

w tym wskazanie waluty, musi nastąpić w samej osnowie bezwarunkowego

polecenia lub bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty, czy też – jak przyjął Sąd

Okręgowy – także w innym miejscu weksla, a nawet zostać ustalone w drodze

wykładni z uwzględnieniem okoliczności spoza tekstu weksla. Swoim

wątpliwościom w tym zakresie Sąd Apelacyjny dał wyraz w przedstawionym Sądowi

Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

4

1. Zgodnie z art. 102 ust. 1 Pr. weksl., dokument, któremu brak jednej z cech

wskazanych w art. 101 Pr. weksl. nie będzie, z zastrzeżeniem wyjątków

przewidzianych w art. 102 ust. 2, 3 i 4 Pr. weksl., „uważany za weksel własny”, czyli

w istocie będzie nieważny (za taką w istocie kwalifikacją sankcji określonej w art.

102 ust. 1 Pr. weksl. przemawia wyraźnie art. 33 ust. 2 w związku z art. 103 ust. 1

Pr. weksl.). Jedną z koniecznych cech weksla własnego stanowi bezwarunkowe

przyrzeczenie zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej (art. 101 pkt 2 Pr. weksl.).

Cecha ta wyraża istotę weksla własnego. Odróżnia go od weksla trasowanego.

Podobnie zgodnie z art. 2 ust. 1 Pr. weksl., dokument, któremu brak jednej

z cech wskazanych w art. 1 Pr. weksl. nie będzie, z zastrzeżeniem wyjątków

przewidzianych w art. 2 ust. 2, 3 i 4 Pr. weksl., „uważany za weksel trasowany”,

czyli będzie nieważny jako weksel trasowany (por. art. 33 ust. 2 Pr. weksl.). Jedną

z koniecznych cech weksla trasowanego stanowi bezwarunkowe polecenie

zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej (art. 1 pkt 2 Pr. weksl.). Cecha ta wyraża

istotę weksla trasowanego. Odróżnia go od weksla własnego.

Zamieszczona w art. 101 i 102 oraz 1 i 2 Pr. weksl. regulacja formy weksla

własnego (formy oświadczenia woli wystawcy weksla własnego) oraz formy weksla

trasowanego (formy oświadczenia woli wystawcy weksla trasowanego)

podyktowana została potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa obrotu wekslowego,

dążeniem do zagwarantowania możliwości łatwego i pewnego ustalenia, czy dany

dokument podlega, chroniącym ten obrót surowym regułom prawa wekslowego.

Do powyższych założeń dostosowane są reguły wykładni weksla, a ściślej wykładni

oświadczeń wyrażonych w dokumencie weksla, czy nawet jeszcze dokładniej – wykładni

oświadczeń woli skierowanych na wywołanie skutków podlegających prawu wekslowemu.

Według dominującego poglądu, ustalając treść tych oświadczeń w zasadzie nie można ze

względu na funkcje weksla, jego przeznaczenie do obiegu, brać pod uwagę okoliczności

nieznajdujących wyrazu w wekslu. Należy skupić się na tekście weksla, wszystkich jego

elementach, ich układzie i wzajemnej relacji. Zawartym zaś w tekście weksla zwrotom

powinno się przypisywać tylko takie znaczenie, jakie mają one dla typowego, przeciętnego

uczestnika obrotu wekslowego - w szczególności nadawać im znaczenie

odpowiadające przyjętym w obrocie wekslowym zwyczajom - lub znaczenie, jakie

5

nadają im znajdujące się w ustawie przepisy (por. uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95 oraz wyroki Sądu

Najwyższego z dnia: 28 czerwca 1935 r., C III 231/34, 20 września 2001 r., II CKN

271/99, 12 lutego 2004 r., V CK 183/03, 12 maja 2005 r., V CK 588/04, 18 stycznia

2012 r., II CSK 296/11, i uchwała z 10 października 2013 r., III CZP 54/13).

Oznacza to odrzucenie przy wykładni omawianych oświadczeń

przyjmowanej na gruncie art. 65 k.c. tzw. kombinowanej metody wykładni,

preferującej wynik interpretacji zgodny z rzeczywistą wolą stron rozpatrywanego

oświadczenia, wynikającą z całokształtu okoliczności jego złożenia (odmiennie

jednak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 czerwca 2002 r., I CKN

738/00). Jeżeli zatem tekst dokumentu na to nie pozwala, określony element

konieczny do uznania go za weksel własny lub trasowany nie może być uznany za

spełniony, choćby treść tego elementu dała się ustalić, uwzględniając, stosownie do

dyrektywy wynikającej z art. 65 k.c., zgodną wolę stron na podstawie całokształtu

okoliczności, które jednak nie znajdują wyrazu w dokumencie. Przykładowo, jeśli

w treści dokumentu brak jakiegokolwiek oznaczenia, które mogłoby być

przedmiotem ustaleń zmierzających do określenia waluty przyrzeczonej sumy,

waluty tej nie można uznać za określoną w sposób odpowiadający wymaganiom art.

101 Pr. weksl, opierając się na zgodnej w tym względzie woli stron, wynikającej

z okoliczności posłużenia się tym dokumentem, nieznajdujących wyrazu w nim

samym (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1995 r., III CZP

105/95, i 28 września 2005 r., I CK 71/05).

W myśl wskazanych reguł wykładni weksla, mogą natomiast podlegać

interpretacji wszystkie postanowienia dokumentu, a więc nie tylko nienależące, ale

i należące do koniecznych elementów (cech) weksla. Przykładów na to dostarcza

orzecznictwo. Użycie w dokumencie kodu „PLN” przy podanej sumie było

interpretowane – z pozytywnym rezultatem – pod kątem spełnienia wymagania

oznaczenia waluty przyrzeczonej sumy w wekslu własnym (wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 17 września 2004 r., V CK 60/04, 20 lipca 2008 r., V CK 9/06,

i 26 lutego 2009 r., IV CSK 409/08). W sprawie, w której zapadł wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 28 czerwca 1935 r., C III 231/34, uznano dokument za weksel

trasowany, mimo użycia w nim przez wystawcę charakterystycznego dla weksla

6

własnego wyrażenia „zapłacę”, uwzględniając pozostałą treść dokumentu,

wskazującą w sposób niebudzący wątpliwości na wynikające z użytego wyrażenia

polecenie zapłaty, niegramatycznie jedynie sformułowane. Z kolei w sprawie,

w której został wydany wyrok z dnia 20 września 2001 r., II CKN 271/99, klauzulę

zamieszczoną poniżej przyrzeczenia zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej uznano

nie za zastrzeżenie nadające temu przyrzeczeniu niezgodny z art. 101 pkt 2 Pr.

weksl. warunkowy charakter, lecz jedynie za tzw. „klauzulę waluty” o charakterze

informacyjnym.

2. Nie ulega wątpliwości, że spełnienie wymagania bezwarunkowego

przyrzeczenia lub bezwarunkowego polecenia zapłacenia oznaczonej sumy

pieniężnej, niezbędne do uznania dokumentu za weksel własny lub weksel

trasowany, zakłada wskazanie w dokumencie, słownie lub liczbami, sumy jednostek

pieniężnych określonej waluty, mającej obieg w chwili wystawienia dokumentu,

w którymkolwiek państwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października

2009 r., I CSK 107/09). Według art. 6 Pr. weksl., mającego zastosowanie zarówno

do weksla trasowanego, jak i w myśl art. 103 ust. 2 do weksla własnego, weksel,

w którym sumę wekslową napisano literami i liczbami, w razie różnicy ważny jest

na sumę napisaną literami (ust. 1); w razie różnicy sum napisanych kilkakrotnie

literami i kilkakrotnie liczbami, weksel jest ważny na sumę mniejszą (ust. 2). W związku z

przepisami wymagającymi zamieszczenie w dokumencie weksla bezwarunkowego

przyrzeczenia lub bezwarunkowego polecenia zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej

pozostaje także art. 41 Pr. weksl. (co do weksla własnego - w związku z art. 103 ust. 1).

Stanowi on, że jeżeli weksel wystawiono na walutę, która nie jest walutą miejsca płatności,

sumę wekslową można zapłacić w walucie krajowej według jej wartości w dniu płatności,

jeżeli zaś dłużnik dopuści się zwłoki, posiadacz może żądać zapłaty sumy wekslowej w

walucie krajowej według swego wyboru albo według jej kursu w dniu płatności, albo według

jej kursu w dniu zapłaty (ust. 1); wartość waluty zagranicznej oznacza się według zwyczajów

miejsca płatności - wystawca może jednak zastrzec, że suma przypadająca do zapłaty ma

być obliczona według kursu ustanowionego w wekslu (ust. 2); zasad powyższych nie

stosuje się, gdy wystawca zastrzegł, że zapłata ma być uiszczona w oznaczonej walucie, tj.

gdy uczynił zastrzeżenie zapłaty rzeczywistej w walucie zagranicznej (ust. 3); jeżeli

weksel wystawiono na walutę mającą w kraju wystawienia i w kraju zapłaty tę samą

7

nazwę, lecz inną wartość, domniemywa się, że miano na myśli walutę miejsca

płatności (ust. 4).

W orzecznictwie i piśmiennictwie – nie tylko polskim, ale i innych państw,

będących, jak Polska, stronami Konwencji w sprawie jednolitej ustawy o wekslach

trasowanych i własnych, sporządzonej w Genewie dnia 7 czerwca 1930 r. (Dz. U.

z 1937 r. Nr 26, poz. 176) – występuje natomiast różnica poglądów,

zasygnalizowana w zagadnieniu prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu

do rozstrzygnięcia, co do tego, czy do dopełnienia wymogu bezwarunkowego

przyrzeczenia zapłacenia lub bezwarunkowego polecenia zapłacenia oznaczonej

sumy pieniężnej nieodzowne jest oznaczenie sumy i waluty, w której jest ona

wyrażona, w samym zwrocie zawierającym przyrzeczenie lub polecenie zapłacenia,

czyli innymi słowy, w samej osnowie bezwarunkowego przyrzeczenia lub

bezwarunkowego polecenia zapłaty, czy też oznaczenie to może skutecznie

nastąpić także w innym miejscu tekstu weksla.

3. Według części polskiego piśmiennictwa zarówno przedwojennego, jak

i powojennego, oznaczenie sumy jednostek pieniężnych i ich rodzaju (waluty) musi tworzyć

część przyrzeczenia zapłacenia lub polecenia zapłacenia, czyli musi znajdować się w

zdaniach zawierających przyrzeczenie lub polecenie zapłaty. Wpisanie sumy pieniężnej

gdzie indziej, np. u góry ponad osnową przyrzeczenia lub polecenia zapłaty, nie ma

znaczenia z punktu widzenia tych przepisów; dokument z tak oznaczoną sumą pieniężną

nie jest wekslem własnym ani wekslem trasowanym. Liczbowe oznaczenie sumy pieniężnej

w górnym narożniku weksla, stosowane w praktyce, nie wpływa na treść zobowiązania

wekslowego, lecz ma wyłącznie znaczenie informacyjne. Artykuł 6 Pr. w weksl. nie odnosi

się do zamieszczonego tam oznaczenia sumy pieniężnej. Stosuje się wyłącznie do

przypadków podania dwóch sum pieniężnych w samym zdaniu zawierającym

przyrzeczenie lub polecenie zapłaty.

Wyrażenie poglądu o konieczności oznaczenia sumy i waluty w samym

zwrocie zawierającym polecenie zapłaty przypisuje się w piśmiennictwie także

Sądowi Najwyższemu. Chodzi o wyrok tego Sądu z dnia 12 stycznia 1928 r.,

I C 1930/27, wydany na tle przepisów art. 1, 2 i 40 rozporządzenia o prawie

wekslowym z dnia 14 listopada 1924 r. (Dz.U.1924.100.926), zbieżnych z art. 1, 2

8

i 41 Pr. weksl. Ściśle rzecz biorąc, Sąd Najwyższy w wyroku tym, akceptowanym

przez część piśmiennictwa, jednak tylko odmówił skuteczności zastrzeżeniu zapłaty

rzeczywistej w walucie zagranicznej, napisanemu w obcym języku, na maszynie, na

marginesie weksla, poza jego tekstem i niepodpisanemu. W okolicznościach

sprawy do skuteczności zastrzeżenia niezbędne było w ocenie Sądu Najwyższego

zamieszczenie go w wekslu tam, „gdzie sama suma wekslowa”.

Za koniecznością oznaczenie sumy jednostek pieniężnych i ich rodzaju

(waluty) w zdaniu zawierającym polecenie zapłaty opowiedział się również, na tle

przepisów art. 991 pkt. 2 i art. 996 szwajcarskiego kodeksu zobowiązań zgodnych

z konwencją genewską w sprawie jednolitej ustawy o wekslach trasowanych

i własnych, wyrażających zatem tę samą treść co art. 1 pkt 2 i art. 6 Pr. weksl.,

szwajcarski Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 grudnia 1973 r., 99 II 324. Zbieżne

z tym zapatrywaniem wypowiedzi można spotkać też w szwajcarskim

piśmiennictwie. Takie samo stanowisko zajął na gruncie identycznego stanu

prawnego austriacki Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 1936 (zob.

H. Primmer, Wechselgesetz und Scheckgesetz samt den Genfer Abkommen und

den sonstigen einschlägigen Vorschriften min Erläuterungen und einer Übersicht

der Rechtsprechung, Wien 1992, pozycja 33 na s. 6; dalej: „Primmer“).

4. W polskim piśmiennictwie i orzecznictwie reprezentowany jest jednak

także pogląd, że do dopełnienia wynikającego z przepisów prawa wekslowego

wymogu bezwarunkowego przyrzeczenia zapłacenia lub bezwarunkowego

polecenia zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej nie jest konieczne oznaczenie

sumy i waluty w samym zwrocie zawierającym bezwarunkowe przyrzeczenie lub

polecenie zapłaty. Oznaczenie to może skutecznie nastąpić nie tylko w tym zwrocie,

ale w innym miejscu, na przedniej stronie, jeżeli miejsce to jest pokryte podpisem

wystawy weksla – w szczególności u góry na prawo. W praktyce obrotu

wekslowego sumę pieniężną na wekslu oznacza się dwukrotnie, raz literami

w zdaniu zawierającym przyrzeczenie lub polecenie zapłaty, drugi raz liczbami,

powyżej, na prawo. Artykuł 6 Pr. weksl. ma zastosowanie zarówno do oznaczeń

sumy wekslowej podanych w zwrocie zawierającym bezwarunkowe przyrzeczenie

lub polecenie zapłaty, jak i do oznaczeń podanych u góry w prawym rogu.

9

Pogląd ten jest kontynuacją zapatrywań wyrażanych na gruncie

rozporządzenia o prawie wekslowym z 1924 r., zawierającego w rozpatrywanej

materii regulację zbieżną z obecnie obowiązującą (z judykatury zob. orzeczenia

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1928 r., III Rw. 1263/28, „Przegląd Prawa

i Administracji” 1928, poz. 385 na s. 457 i 458, i z dnia 8 listopada 1932 r.,

Rw 2018/32), a także zapatrywań wypowiadanych na tle ustawy wekslowej

austriackiej, wprowadzonej patentem cesarskim z dnia 15 stycznia 1850 r.

(odpowiadającej swą treścią ustawie wekslowej niemieckiej z dnia 15 lutego

1950 r.), której art. 4 pkt 2 w odniesieniu do weksla trasowanego, a art. 96 pkt 2

w odniesieniu do weksla własnego, uznawał za istotny warunek ważności „podanie

sumy pieniężnej, którą się ma zapłacić” (z judykatury zob. orzeczenia austriackiego

Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1898 r., Primmer, poz. 34 na s. 6, i 24 kwietnia

1912 r., Primmer, poz. 34 na s. 7).

W odniesieniu do obecnie obowiązującej w Polsce regulacji w rozpatrywanej materii

pogląd ten znalazł jednoznaczny wyraz w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15

października 2009 r., I CSK 107/09. W wyroku tym Sąd Najwyższy, uwzględniając nie tylko

art. 101 i 102 oraz 1 i 2, ale i 6 Pr. weksl. oraz praktykę dwukrotnego oznaczania sumy

wekslowej, którą to praktykę art. 6 Pr. weksl. ma na względzie, uznał, że wymaganie

oznaczenia w wekslu własnym sumy pieniężnej będzie spełnione nie tylko w razie

przyrzeczenia np. „zapłaty za ten weksel sumy stu tysięcy zł.” lub „zapłaty za ten weksel

sumy 100.000 zł”, ale i „zapłaty za ten weksel” – jeżeli powyżej w górnym prawym rogu

zamieszczone zostanie zastrzeżenie: „Na 100.000 zł.” Wyjaśnił, iż w takim przypadku, jak

ostatnio wymieniony, przyrzeczenie „zapłaty za ten weksel” oznacza przyrzeczenie zapłaty

sumy wekslowej określonej zgodnie z ustaloną praktyką liczbami w prawym górnym rogu

dokumentu.

Tylko przy akceptacji tego poglądu miały też sens rozważania Sądu

Najwyższego w uzasadnieniach wyroków z dnia 17 września 2004 r., V CK 60/04,

i 20 lipca 2008 r., V CK 9/06, co do znaczenia kodu „PLN” po sumie określonej

cyframi w prawym górnym rogu weksla przy jednoczesnym podaniu tej sumy

słownie w samym zdaniu zawierającym przyrzeczenie zapłaty z oznaczeniem

złotego jako waluty. Przy założeniu, że doniosłość ma jedynie oznaczenie sumy pieniężnej

w samej osnowie przyrzeczenia, użycie kodu „PLN” przy sumie podanej w prawym

10

górnym rogu dokumentu byłoby z punktu widzenia oznaczenia waluty zbytecznym

dodatkiem, niemogącym rzutować na ważność dokumentu jako weksla własnego,

zarówno przy przyjęciu, że kodem tym można, jaki przy przyjęciu, że kodem tym nie

można w wekslu oznaczyć waluty polskiej.

Również niemiecki Sąd Najwyższy, na gruncie regulacji zgodnej z konwencją

genewską w sprawie jednolitej ustawy o wekslach trasowanych i własnych, a więc

o takiej samej treści jak obowiązująca w rozpatrywanej materii w Polsce, uznał

w orzeczeniu z dnia 13 lutego 1967 r., II ZR 208/65, za spełniające wymóg ustawy

co do weksla trasowanego zarówno słowne oznaczenie sumy pieniężnej w samym

tekście polecenia, jak i oznaczenie jej jedynie liczbami na brzegu lub w rogu

formularza użytego do wystawienia weksla. Gdy w przypadku jedynie liczbowego

oznaczenia sumy pieniężnej i pozostawienia w użytym formularzu wolnego pola

przeznaczonego do słownego oznaczenia sumy pieniężnej, pole to zostanie później

wypełnione przez wekslobiorcę inną kwotą niż podana liczbami, wówczas w myśl

tego orzeczenia będzie miała zastosowanie norma wyrażona w art. 6, jak też norma

wyrażona w 69 Pr. weksl., dotyczącym zmiany tekstu weksla. Stanowisko co do

możliwości skutecznego oznaczenia sumy pieniężnej nie tylko w samym tekście

polecenia, ale i wyżej, w rogu weksla, także liczbami, jest akceptowane ponadto

w reprezentatywnym piśmiennictwie niemieckim.

5. Odnosząc się do przedstawionych przeciwstawnych poglądów, należy

przyjąć, że nie jest konieczne oznaczenie sumy i waluty w zwrocie zawierającym

bezwarunkowe przyrzeczenie lub polecenie zapłaty. Może ono nastąpić też

w innym miejscu na przedniej stronie weksla, pokrytym podpisem wystawcy.

Wprawdzie oznaczenie sumy jednostek pieniężnych i ich rodzaju (waluty) już

w zwrocie zawierającym przyrzeczenie lub polecenie zapłaty jest pożądane i za

koniecznością oznaczenia ich tam mogłoby też przemawiać brzmienie art.101 pkt 2

i art. 1 pkt 2 Pr. weksl., to jednak argumenty te muszą ustąpić przed wnioskami

wynikającym z interpretacji wymienionych przepisów w łączności z art. 6 Pr. weksl.,

wiążącym się ściśle z tymi przepisami. Jakkolwiek w praktyce mogą się zdarzać

przypadki dwukrotnego oznaczania sumy pieniężnej w obrębie przyrzeczenia lub

polecenia zapłaty – w niektórych państwach są nawet stosowane formularze weksla

zawierające pola do liczbowego i słownego oznaczenia sumy pieniężnej pod

11

zwrotem wyrażającym polecenie zapłaty – to rozpowszechniony w obrocie

wekslowym jest inny sposób dwukrotnego wpisywania sumy pieniężnej: raz literami

w zdaniu zawierającym przyrzeczenie lub polecenie zapłaty, drugi raz liczbami

powyżej, w prawym górnym rogu weksla. Takie dwukrotne wpisywanie sumy

pieniężnej w wekslach jest elementem utrwalonej praktyki nie tylko w Polsce, ale i w innych

państwach, w których obowiązuje konwencja genewska w sprawie jednolitej ustawy

o wekslach trasowanych i własnych. W konsekwencji norma wyrażona w art. 6 Pr. weksl.

ma praktyczne znaczenie w przypadkach związanych z tak ujętym dwukrotnym

oznaczaniem sumy pieniężnej w wekslach. Opowiedzenie się zatem za poglądem,

że oznaczenie sumy pieniężnej musi nastąpić w zdaniu zawierającym przyrzeczenie

zapłaty lub polecenie zapłaty, pozbawiałoby regulację wyrażoną w art. 6 Pr. weksl.

praktycznego znaczenia, a takiego rezultatu nie można zaakceptować.

Za podstawę do wyłączenia stosowania art. 6 Pr. weksl. do sumy napisanej powyżej

zdania zawierającego przyrzeczenie lub polecenie zapłaty nie można uznać motywów

wytworzenia się praktyki wpisywania w tym miejscu liczbami sumy wekslowej. Celem tej

praktyki było ułatwienie kontroli weksli w zakresie dotyczącym wynikających z nich

zobowiązań przy ich przeglądaniu podczas przechowywania. Istotne jednak nie są

przyczyny wytworzenia się tej praktyki, lecz jej rezultaty, a mianowicie to, że wynik

stosowania się do tej praktyki: suma wpisana w prawym górnym roku stanowi według

zapatrywań przyjmowanych w obrocie prawnym część składową treści weksla. Jeżeli zatem

w tekście przyrzeczenia lub polecenia zapłaty nie określono waluty przy podanej tam sumie,

a określono ją przy sumie napisanej wyżej w prawym górnym rogu, określenie to może być

uwzględnione w ramach opartej na wskazanych wyżej zasadach wykładni weksla,

zmierzającej do ustalenia sumy pieniężnej będącej przedmiotem przyrzeczenia zapłaty lub

polecenia zapłaty przez wystawcę.

Artykuł. 6 Pr. weksl. nie dotyczy oczywiście wielokrotnego różnego

oznaczenia waluty. W takim przypadku dokument nie może być uznany za

spełniający wymóg oznaczenia sumy wekslowej i tym samym za ważny weksel.

Uznanie, że brak określenia waluty w samym przyrzeczeniu zapłaty lub

poleceniu zapłaty nie powoduje nieważności weksla, gdy nazwa waluty podana została

w oznaczeniu sumy pieniężnej zamieszczonym zgodnie z utrwaloną praktyką

12

w prawym górnym rogu dokumentu weksla, harmonizuje z utrwalonym

w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiskiem, iż nie można uznać wymaganej

przez prawo wekslowe formy za niespełnioną we wszystkich tych przypadkach,

w których całość tekstu weksla nie pozostawia w toku jego wykładni wątpliwości,

że jest on zgodny pod względem formy z właściwymi przepisami (zob. wyrok z dnia

22 czerwca 2006 r., V CSK 70/06 i powołane w nim orzeczenia). Chodzi tu

oczywiście o prawidłową wykładnię, zgodną z regułami, o których była mowa

wcześniej. W stanie faktycznym sprawy, której dotyczył wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 12 stycznia 1928 r., I C 1930/27, łączony przez część piśmiennictwa

z rozstrzyganym obecnie zagadnieniem prawnym, zastrzeżenie zapłaty

rzeczywistej w walucie zagranicznej nie mogło być uznane za skuteczne nie tyle

z tego powodu, że nie zamieszczono go tam, „gdzie sama suma wekslowa”, lecz

dlatego, że całość tekstu weksla nie pozwalała w sposób oczywisty na ustalenie

pochodzenia tego zastrzeżenia, i taki był w istocie sens tego wyroku.

Opierając się na przytoczonej argumentacji, rozstrzygnięto przedstawione

zagadnienie prawne jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).