II CSK 502/14

Sygn. akt II CSK 502/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2015 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa R.-A. Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w R.

przeciwko S. W.

o zwolnienie od egzekucji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 27 maja 2015 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 marca 2014 r.,

oddala skargę kasacyjną; zasądza od powódki na rzecz

pozwanego kwotę 1.800 zł (tysiąc osiemset) tytułem kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2014 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w S. z dnia 19 września 2013 r. w ten sposób, że oddalił powództwo

spółki R. – A. o zwolnienie spod egzekucji kwoty 122221,24 zł uzyskanej ze

sprzedaży pszenicy, pozyskanej z zasiewów zajętych w dniu 1 sierpnia 2012 r. na

bliżej opisanych gruntach, dzierżawionych od Agencji Nieruchomości Rolnych przez

K. M. i T. M.

Sąd ustalił, że komornik sądowy zajął zasiewy na powyższych gruntach

w dniu 1 sierpnia 2012 r., a następnie dokonał zbioru plonów z zajętych zasiewów,

pozyskując 145,78 ton pszenicy, które sprzedał za 122221,24 zł. Powódkę łączyła

z dłużniczką K. M. i T. M. umowa z 2007 r. o świadczenie usług rolniczych, gdzie

powódka była zleceniobiorcą. W jej zakres wchodziło też zbieranie plonów z pól.

Sąd nie podzielił poglądu powódki, że według postanowień umowy z 2007 r.,

a także przepisów prawa, własność pożytków przeszła na powódkę z chwilą

odłączenia ich od gruntu.

Skarga kasacyjna powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego zawiera zarzut

naruszenia art. 65 § 2 k.c., art. 55 § 1 k.c. w zw. z art. 190 k.c. i 155 § 2 k.c.,

art. 841 § 1 k.p.c., art. 845 k.p.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku oraz

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odnośnie do zarzutów naruszenia art. 65 § 2 k.c., art. 55 § 1 k.c. w zw. z art.

190 k.c. i 155 § 2 k.c. godzi się przypomnieć, że pożytki przypadają, w sensie

własności, osobie uprawnionej do ich pobierania. O tym, kto jest tym podmiotem

nie rozstrzyga art. 55 k.c. Decydują o tym, jak zasadnie przyjął Sąd Apelacyjny,

instytucje prawne z zakresu prawa rzeczowego i prawa zobowiązań, czyli konkretny

układ stosunków prawnych.

Pożytki naturalne, dopóki nie zostały odłączone, stanowią ex definitione

części składowe rzeczy macierzystej i z tego względu nie mogą być odrębnym

przedmiotem prawa własności (art. 47 § 1 k.c.). Odrębność prawną uzyskują

3

z chwilą odłączenia, która jest momentem decydującym o nabyciu ich własności

przez uprawnionego, którym, mówiąc ogólnie, jest właściciel rzeczy macierzystej,

jeżeli nic innego nie wynika z umowy lub przepisu ustawy.

Uprawnienie do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków

naturalnych jest samoistnym przedmiotem obrotu prawnego (por. art. 252 i 693 § 1

k.c.) i może na podstawie umowy przysługiwać innej osobie niż właściciel,

w szczególności użytkownikowi (a także użytkownikowi wieczystemu) lub

dzierżawcy. Może też istnieć cały szereg osób, które są związane odpowiednimi

stosunkami wynikającymi z umowy i z których ostatnia w tym szeregu

jest uprawniona do pobierania pożytków naturalnych (np. właściciel nieruchomości

ustanawia użytkowanie na rzecz określonej osoby, która tę nieruchomość

wydzierżawia innej osobie, a ta oddaje ją w poddzierżawę). O nabyciu własności

tych pożytków decyduje przy tym w zasadzie stan prawny - istnienie odpowiedniego

uprawnienia, a nie faktyczne posiadanie rzeczy macierzystej w chwili odłączenia,

chyba że rzecz ta znajduje się w posiadaniu innej niż uprawniony osoby

w dobrej wierze.

Podkreślić należy, że od umów, których przedmiotem jest uprawnienie

do pobierania pożytków naturalnych, należy odróżnić umowy o przeniesienie

własności takich pożytków jako rzeczy przyszłych (np. sprzedaż zboża na pniu),

w tych bowiem wypadkach do przejścia pożytków na nabywcę niezbędne jest

przeniesienie nań ich posiadania (art. 155 § 2 zd. drugie), samo zaś odłączenie

pożytków nie jest w tym względzie wystarczające.

Skarżąca zarzucając naruszenie art. 65 § 2 k.c., art. 55 § 1 k.c. w zw. z art.

190 k.c. i 155 § 2 k.c. nawet nie twierdziła, że na podstawie umowy z 2007 r. nabyła

tytuł prawny do, co wymaga podkreślenia, gruntów, uprawniający ją do korzystania

z tych gruntów i pobierania z nich pożytków. Inaczej mówiąc, aby na podstawie

tej umowy grunty te zostały oddane jej choćby w posiadanie prowadzące

do nabycia własności pożytków. Przeto, nie narusza przytoczonych przepisów

stanowisko Sądu Apelacyjnego, że skarżąca podług umowy z 2007 r. miała na

gruntach dzierżawców wykonywać wyłącznie czynności faktyczne za które

przysługiwało jej, po zakończeniu cyklu produkcyjnego, określone wynagrodzenie,

4

oraz że uprawnionymi do pobierania pożytków byli ich posiadacze, czyli dzierżawcy,

w tym dłużniczka K. M. Pożytki przecież nie przypadają, w sensie własności, osobie

dokonującej na podstawie umowy ich odłączenia.

Wobec tego, że brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że skarżącej na

podstawie umowy z 2007 r. przysługiwało prawo własności sprzedanych przez

komornika plonów ze zbiorów z 2012 r., komornik dokonując ich sprzedaży nie

naruszył jej praw. Zatem zarzuty naruszenia art. 841 § 1 k.p.c., art. 845 k.p.c., jako

irrelewantne dla rozpoznawanej skargi kasacyjnej, podlegały pominięciu.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.