III CK 221/05

Sygn. akt III CK 221/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

Protokolant Bożena Kowalska

w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej

w T.

przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. - Oddziałowi Wojewódzkiemu w

L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2006 r.,

kasacji strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 10 listopada 2004 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powód domaga się od pozwanego zapłaty kwoty odpowiadającej

wypłaconym pracownikom powoda podwyższonym wynagrodzeniom w wykonaniu

obowiązku wynikającego z art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r.

o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń

u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. 1995, nr 1, poz. 2

ze zm.), kwalifikując swoje roszczenie jako żądanie wykonania umów albo jako

roszczenie odszkodowawcze z tytułu nienależytego wykonania wynikających

z umów zobowiązań.

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo, a Sąd odwoławczy oddalił

apelację powoda, a nadto uwzględnił częściowo zażalenie pozwanego

w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, obciążając nimi w części

powoda na podstawie art. 102 k.p.c.

Sąd drugiej instancji uznał za trafne i w pełni podzielił stanowisko Sądu

Okręgowego, że wszystkie wskazane przez powoda podstawy prawne

dochodzonego roszczenia nie mogą stanowić źródła odpowiedzialności pozwanego

NFZ, wobec czego za pozostającą bez wpływu na rozstrzygnięcie ocenił kwestię

zarzutów w przedmiocie udowodnienia wysokości szkody.

W prawidłowo ustalonym stanie faktycznym za trafne uznał Sąd Apelacyjny

stanowisko Sądu Okręgowego, że przepis art. 4a powołanej wyżej ustawy nie daje

podstaw do przyjęcia odpowiedzialności kas chorych, a obecnie NFZ, podzielając

w pełni argumentację Sądu I instancji przedstawioną w uzasadnieniu

zaskarżonego apelacją wyroku na poparcie wyrażonego w nim stanowiska.

Sąd II instancji stwierdził, że stosunek prawny łączący strony sporu ma charakter

zobowiązania umownego podlegającego ocenie prawa cywilnego, a umowa stron

nie daje podstaw do uwzględnienia powództwa.

Nie podzielając zarzutu naruszenia art. 194 § 3 k.p.c., wskutek oddalenia

wniosku o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarbu

Państwa – Sejmu RP, Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie uzasadniają tego zarzutu

3

względy ekonomii procesowej, a skarżący nie wykazał, że nieuwzględnienie

wniosku miało wpływ na rozstrzygnięcie względem NFZ.

Uwzględnienie w części zażalenia pozwanego przez zasądzenie na jego

rzecz od powoda części kosztów procesu uzasadnił Sąd poczuciem

sprawiedliwości a zarazem brakiem podstaw do całkowitego wyłączenia możliwości

zastosowania w sprawie art. 102 k.p.c.

Kasacja powoda opiera się na obu podstawach kasacyjnych.

Zarzutem naruszenia przepisów postępowania objęto art. 233 k.p.c. oraz art.

386 § 4 k.p.c., których naruszenie uzasadniono przekroczeniem zasady swobodnej

oceny dowodów, oraz nierozpoznaniem istoty sporu wskutek uniemożliwienia

powodowi dopozwania Skarbu Państwa – Sejmu RP.

Wśród zarzutów naruszenia prawa materialnego skarżąca wymienia:

- naruszenie art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. poprzez akceptację

błędnego stanowiska Sądu I instancji, że przepis ten nie skutkuje

współodpowiedzialnością NFZ w procesie o środki finansowe na realizację

podwyżek w służbie zdrowia,

- naruszenie art. 194 § 3 k.p.c. przez odmowę dopozwania w charakterze

pozwanego Skarbu Państwa – Sejmu RP na skutek braku uzasadnienia

wniosku powoda,

- naruszenie art. 65 § 2 k.c. wskutek uznania niewykonania umowy przez NFZ

za nieistotny aspekt sprawy nie dający podstawy do odpowiedzialności

odszkodowawczej,

- niewłaściwe zastosowanie art. 102 k.p.c. ponieważ powód powinien być

w całości zwolniony od ponoszenia kosztów zastępstwa prawnego będąc

jedynym poszkodowanym w wyniku błędu legislacyjnego.

W uzasadnieniu kasacji strona powodowa akcentuje błędną wykładnię art.

4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. przez błędne przyjęcie, że przepis ten nie

tworzy odpowiedzialności NFZ za realizację podwyżek płac wynikającą

z wykonania obowiązku przewidzianego w tym przepisie.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługiwała na uwzględnienie wobec trafności zarzutu naruszenia

wyłącznie jednego z przepisów prawa materialnego spośród wskazanych w ramach

pierwszej podstawy kasacyjnej.

Trafny okazał się mianowicie zarzut dokonania błędnej wykładni art. 4a

ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. 1995 r., Nr 1, poz. 2 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”, przez uznanie,

że przepis ten nie daje podstaw do przyjęcia go za podstawę roszczenia strony

powodowej w stosunku do strony pozwanej. Interpretacja art. 4a ustawy była

w orzecznictwie rozbieżna, również w orzecznictwie Sądu Najwyższego,

konsekwencją czego stało się przedstawienie zagadnienia prawnego do

rozstrzygnięcia składowi powiększonemu SN. Uchwała składu siedmiu sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r. (sygn. akt III CZP 130/05) rozstrzyga,

że art. 4a ustawy stanowi – w związku z art. 56 k.c. – podstawę roszczenia

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej w stosunku do kasy

chorych (Narodowego Funduszu Zdrowia) o zwrot kosztów zwiększonego

wynagrodzenia pracowników, jeżeli zakład ten, mimo prawidłowego

gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie umowy o udzielenie

świadczeń zdrowotnych, nie mógł tych kosztów pokryć w całości lub w części

(dotychczas niepublikowana). Pomimo, że skład siedmiu sędziów SN nie skorzystał

z uprawnienia do nadania tej uchwale mocy zasady prawnej (art. 61 § 6 ustawy

z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym Dz.U. 2002 r., Nr 240, poz. 2052

ze zm.), to skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko

zaprezentowanej w uchwale powiększonego składu.

Trafność co do zasady zarzutu kasacji błędnej wykładni art. 4a ustawy

uzasadnia uwzględnienie środka zaskarżenia wniesionego przez powoda, ale

obowiązkiem Sądu merytorycznie rozpoznającego ponownie sprawę będzie

rozważenie, czy powód prawidłowo gospodarował środkami uzyskanymi na

podstawie umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych i pomimo takiego

prawidłowego gospodarowania nie mógł pokryć kosztów podwyżek wynagrodzeń

5

w całości lub w części (zob. także wyroki SN z dnia 10 maja 2006 r. wydane

w sprawach oznaczonych sygnaturami akt III CK 196/05 i III CK 280/05).

Pozostałe zarzuty kasacji okazały się natomiast bezzasadne.

Jako chybiony ocenić należało zarzut naruszenia art. 233 k.p.c., bowiem

skarżący nie wskazał nawet na żadne dowody przy ocenie których Sąd odwoławczy

miałby dopuścić się zarzucanego przekroczenia zasady swobodnej oceny

dowodów.

Również nietrafny okazał się zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. bowiem

o nierozpoznaniu przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy nie może przesądzać

okoliczność odmowy wezwania Skarbu Państwa do wzięcia udziału w sprawie.

Istota sprawy obejmowała bowiem ocenę roszczeń wynikających z kontraktu,

a ewentualnie roszczenia odszkodowawczego ale dochodzonego w ramach reżimu

odpowiedzialności kontraktowej. Tymczasem bezspornym jest, że Skarb Państwa

nie pozostawał z powodem w stosunku umownym, wobec czego jego udział w tym

postępowaniu nie mógł mieć żadnego wpływu na rozpoznanie istoty sporu

wyznaczonego wskazaną przez powoda podstawą faktyczną powództwa. Z tych

samych względów za nietrafny należało uznać zarzut naruszenia art. 194 § 3 k.p.c.,

zważywszy nadto, że przepis ten jest źródłem uprawnienia, a nie obowiązku sądu

uwzględnienia wniosku strony, a odmowa uwzględnienia tego wniosku nie miała

zarazem żadnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia wobec pozwanego NFZ.

O bezzasadności zarzutu naruszenia art. 65 § 2 k.c. przesądza okoliczność,

że przepis ten określa kryteria służące badaniu treści umowy a nie oceny jej

wykonania, a zatem nawet ewentualna wadliwa ocena Sądu w przedmiocie

niewykonania umowy i jego skutków nie może przesądzać o zasadności zarzutu

naruszenia przez Sąd tego przepisu.

Wbrew stanowisku skarżącego Sąd odwoławczy nie dopuścił się

niewłaściwego zastosowania art. 102 k.p.c. wskutek zasądzenia od

przegrywającego spór powoda tylko części kosztów postępowania na podstawie

powołanego przepisu. Sposób skorzystania z przepisu art. 102 k.p.c. jest

suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do jego oceny

należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który

6

uzasadnia odstąpienie, a jeśli tak to w jakim zakresie, od generalnej zasady

obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór.

Wobec trafności zarzutu kasacji naruszenia art. 4a ustawy, Sąd Najwyższy

orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c. znajdującego

w niniejszej sprawie zastosowanie na podstawie art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia

2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – prawo

o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2005 r. Nr 13, poz. 98).